Een vervuld bestaan

Het leven bestaat uit toevalligheden. De een wordt geboren in de Spoorstraat, in een kleine arbeiderswoning met denderend lawaai van treinen....

Die kosmische loterij begint al vroeg: 'uit talloos veel miljoenen', komen twee cellen nogal willekeurig bij elkaar en dat wordt dan een 'ik'. Je mag hopen dat het daar al niet mis gaat en dat je niet door een woordspeling van de natuur met een mankementje verder moet.

Iedereen krijgt een naam. Een uit vele duizenden. Je naam kies je niet zelf. Je kiest in het begin helemaal niets zelf: je godsdienst niet, de schoonheid of slonzigheid van je moeder niet, het beroep of het alcoholisme van je vader niet. Je broers en zussen niet.

Je eigen beroepskeuze komt maar al te willekeurig tot stand. Langs grillige lijnen, door goede en verkeerde voorbeelden, uit praktische noodzaak of via gelukkige ontmoetingen. Maar met veel toeval.

Het wordt nog erger: je wordt verliefd en vindt een partner. Waarom precies die ene gekozen, die je toevallig daar en toen tegen kwam? Waarom niet iemand uit die honderden en honderden andere mogelijkheden? Wie kiest is niet zijn keuze, zei de dichter al.

Het geruststellende van ieders vrij onvoorspelbare levenslot en levensloop is dat we onszelf al die toevalligheden gaan toeëigenen. Het begint met de naam, waar je trots op bent. Mensen hebben een grote hekel aan het verhaspelen van hun naam. Op de lagere school werd ik ooit de eerste zes weken Henk genoemd in plaats van Kees en ik ben er nog boos om. Maar iedere Henk ontleent aan die mooie naam zijn eigen identiteit.

Alle toevalligheden (naam, uiterlijk, sociale plaats, religie, ouders, geboorteplek, land van herkomst, levenspartner) krijgen een speciale zin. Want je geeft er zelf een betekenis aan, die wordt meegedragen en voortgezet. Het worden zelfs eigenschappen waar je uiteindelijk van kan gaan houden.

Toevalligheden worden de essenties van je leven. Met terugwerkende kracht kies je voor je eigen, per ongeluk toegevallen, kenmerken en willekeurige keuzen. Een echt stadsmens zal nooit kunnen wennen aan de boerderij en een jongen van het platteland vindt dat slechts graslucht iemand vrij maakt.

Dit is een bevrijdend inzicht. Neem bijvoorbeeld godsdienst. Verreweg de meeste godsdiensten worden willekeurig gekozen. Ik ben per toeval katholiek opgegroeid, maar als ik een huis verder was geboren, was ik voor de rest van mijn leven gereformeerd gebleven.

Mark Twain merkte eens spitsvondig op: het gemak waarmee ik mijn buurmans geloof voor onwaar houd, leert me, dat het mijne misschien ook wel onwaar is. Er is dus geen reden om die ander te gaan haten noch om ons eigen toeval te gaan verfoeien. Je kan het geloof veranderen als je wilt, of je kan het een zinvolle, maar relatieve plaats geven. Een eigen identiteit is een optelsom van toevalligheden.

Met andere woorden, als we de bijkomstigheden, de pure toevalstreffers die ons leven gemaakt (of gebroken) hebben, de niet gekozen historische of sociale omstandigheden, zelf proberen in te passen in ons leven, dan vullen we ons leven zelf in. Een vervuld bestaan, op onze eigen, toevallige manier.

Deze lange omhaal van woorden heb ik nodig om het volstrekt oneens te zijn met het redactionele commentaar van maandag jl. in deze krant. Dit commentaar meende te weten dat prins Claus 'in zeker opzicht een treurig, want onvervuld bestaan' heeft gehad. Nu is het op zich zelf al moeilijk genoeg te oordelen over de zinvolheid van het leven van iemand anders. Maar het is zeer moeilijk bij personen die we slechts van grote afstand kennen.

Maar een ding is zeker: prins Claus heeft het toevallige in zijn leven, al wat hem toegevallen is, een zinvolle plaats weten te geven. Hij had de intelligentie om de willekeur - en dus de relativering - in dit alles in te zien en de trouw om de noodzakelijke consequenties, die het met zich mee bracht, te aanvaarden. Met humor wist hij zich de rollen eigen te maken die hij in een onbewaakt ogenblik, in het moment van verliefdheid, vermoedelijk onbewust gekozen had.

Zo maakte hij zijn bestaan tot iets van zichzelf en bleef hij de sterke persoonlijkheid die hij was geworden. Het sterkst was hij in de stille rollen, die van echtgenoot, vader en opa: een vervuld bestaan. Om het heengaan van die man zijn wij in droefheid gehuld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden