Column

Een verschrikkelijke vergissing, Joost en Lucas

Dat noodlottige moment waarop ze ervan overtuigd waren dat ze beter dood konden zijn.

Joost Zwagerman bij het televisieprogramma De Wereld Draait Door.

Vandaag had ik het hier willen hebben over de slepende problemen in het passend onderwijs, over de plotselinge bijdrage in de kinderopvang, of over scholen die lastige leerlingen weren. Maar dat gaat even niet. Die problemen lijken futiel - wat ze niet zijn. Maar ik kan er mijn hoofd niet bijhouden, het is nog te zeer gevuld met dood. Met de doden. De lucht om me heen is zwaar van verdriet.

Het leek Klein Allerzielen wel, gisteren (woensdag). 's Ochtends, toen zijn dood nog maar een nacht oud was, schreef ik een stuk over Joost Zwagerman. Geen vriend, maar een bevriende collega met wie ik veel woorden heb gewisseld. Zijn dood kwam hard aan. 's Middags was de presentatie van het boek Lucas Casimir van Frits Marnix Woudstra. Lucas, de jongen aan wie dit boek is gewijd, is de zoon van Frits Woudstra en zijn vrouw Anouk en de broer van Flora. Hij stierf op 17 december 2013, 24 jaar oud. Zijn vader hield zijn zoon, en zichzelf, in leven door over hem te schrijven (en te schilderen).

Het was een mooie middag, met lieve en grappige en vooral niet-dooiige toespraken. De Grote Afwezige was er, voor de feestelijke gelegenheid, ook bij. Althans in onze verbeelding, die dat heel graag wilde.

Maar toen Frits, Flora en vriend Fedde met ijle stemmen Old man van Neil Young zongen en speelden, brak ik, en ik niet alleen. Twenty four and there is so much more - voor Lucas dus niet. Hij was in de dagen voor zijn dood een oude, dodelijk vermoeide man.

Joost en Lucas, de een 51 en de ander 24, hadden veel gemeen. Slimme, gevoelige, scherpziende mannen, opvliegend soms. Liefhebbers van film en muziek. Beiden waren er niet van overtuigd dat ze er mochten zijn. Van Lucas weet ik dat zeker, want hij schreef dat op en zijn vader citeert het, maar van Joost vrees ik het.

In elk geval kwam voor beiden toen ze alleen waren dat ene, noodlottige moment waarop ze ervan overtuigd waren dat ze beter dood konden zijn. Misschien hadden ze dat tien minuten, een half uur, een dag of een week later niet meer zo zeker geweten. Maar toen was het te laat. Beiden kozen een gruwelijke, afdoende methode. Zoals Joost Zwagerman schreef: de zelfmoordenaar met spijt komt nooit meer aan het woord.

Ik weet dat het een idiote, misschien kitscherige gedachte is, maar ik kan hem niet tegenhouden: Joost en Lucas hebben er spijt van. Ze hebben gezien wat ze hebben aangericht, na één dag, na anderhalf jaar: een moeras van verdriet en gemis. Ze weten nu dat ze niet gemist kunnen worden. Hadden ze dat maar eerder geweten.

Ik ben ook boos. Nu al, anderhalve dag na Joost Zwagermans dood, hoor ik van verschillende kanten woorden als 'het is goed zo', 'voltooid leven' en 'respecteren'. Ik haat die woorden, ze maken me razend. Ze zijn zo fijn ontlastend voor de omstanders. Ze leggen de verantwoordelijkheid , de 'vrije keus', geheel bij de zelfmoordenaar.

Het is niet aan ons om te bepalen hoe zinvol andermans leven (nog) is. En: hoe vrij is iemand op een moment dat zijn radeloze brein met hem op de loop gaat? Als hij, ook al wordt hij omringd door mensen die van hem houden, de misvatting koestert dat hij niet van nut is?

Lees dat boek van Frits Woudstra. Hartverscheurend, zoals men zegt, en dat is het ook. Schitterend vormgegeven door Piet Schreuders en 'verlucht' met kunstwerken. Maar het is ook een snijdende, meedogenloze analyse van wat er verkeerd ging, een zelfportret van een vader, een liefdesverklaring.

Het is géén 'monument' - dat woord past slecht bij een jongen die 'weinig gewicht innam' - maar een 'kleine gevoelsencyclopedie'. De toon is licht en helder als de penseelstreken van de schilder Woudstra. Die lichtheid maakt het heviger. Er staan zinnen in als 'Wist u dat kleren van overledenen, gedragen door bijvoorbeeld de vader of de moeder, veel sneller slijten?'

Een verschrikkelijke vergissing, dat was het, hun beider zelfmoord. Denk ik.

Voor mij is zij een aansporing om Zwagermans adagium - Houd ze ervan af! Stem nooit in! Houd ze bij de levenden! - in de praktijk te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden