Interview Pleeggezinnen

Een ‘verrijking voor het gezin’: steeds meer mensen nemen een pleegkind

Vorig jaar kwam Jonathan (12) naar zijn moeder toe met de mededeling dat hij en zijn pleegzusje Anna (9) samen hun verjaardagen wilden vieren. Beide namen kwamen op de uitnodiging te staan. Anna maakte op dat moment drie maanden deel uit van haar nieuwe pleeggezin.

Gezin Hoogenraad en hun pleegdochter Anna Beeld Marcel van den Bergh

Voor Kiek Hoogenraad-Gundelach was het een bijzonder moment. ‘Het gaf aan hoezeer mijn zoon het Anna gunde om zijn plekje te delen.’ Het jarige meisje werd net als Jonathan overladen met cadeautjes. ‘Iedereen stapte op haar af’, zegt Hoogenraad-Gundelach. ‘Voor Anna’s moeder, die ook was uitgenodigd, was het emotioneel. Ze zag hoe goed haar dochter er al bij hoorde.’

Meer pleegouders

Kiek Hoogenraad-Gundelach is met haar man Gerrit één van de 16.655 pleegouders die Nederland rijk is. Ze vangen in totaal ruim 23 duizend kinderen op. Nadat er drie jaar op rij een dalende trend was in het aantal aanmeldingen van pleegouders, keerde het tij vorig jaar: 2.647 aanmeldingen waren er, zeven procent meer dan het jaar daarvoor, zo blijkt uit nieuwe cijfers van Jeugdzorg Nederland.

De stijging is het gevolg van een succesvolle campagne waarmee de brancheorganisatie in 2015 aftrapte. Slogan: ‘Supergewone mensen gezocht.’ De boodschap dat niet alleen mensen met een kast van een huis of een pedagogische opleiding geschikt zijn als pleegouder, sloeg aan. En omdat de jeugdzorg dat jaar voor het eerst onder verantwoordelijkheid van de gemeenten viel, kon gericht op lokaal niveau campagne worden gevoerd.

‘Mensen denken al snel: ik heb te weinig tijd, een drukke baan, ik woon alleen of heb een partner van hetzelfde geslacht, dus het pleegouderschap zal er voor mij niet inzitten’, zegt Janette Reukers, woordvoerder pleegzorg van Jeugdzorg Nederland. ‘Maar je hoeft geen fulltime ouderschap te vragen. Tieners kunnen zichzelf goed vermaken, die hebben echt niet 24 uur zorg en aandacht nodig. Als er maar tijdstippen zijn waarop een goed gesprek mogelijk is.’

Deeltijdopvang

Om pleegzorg voor een grotere groep aantrekkelijk te maken, zet Jeugdzorg steeds meer in op deeltijdopvang. Kinderen worden dan in het weekend – dat kan ook eens per maand zijn - of alleen tijdens de vakanties in een pleeggezin ondergebracht.

Ook de familie Hoogenraad doet aan deeltijdopvang. Anna kwam in eerste instantie eens in de twee weken, van vrijdag tot zondag. Inmiddels is dit uitgebreid van vrijdag tot woensdag. Vanwege privacyredenen wordt de reden van de gedeeltelijke uithuisplaatsing van Anna achterwege gelaten. ‘Laten we het erop houden dat het voor haar moeder fijn is dat ze haar accu kan opladen als Anna hier is’, aldus Hoogenraad-Gundelach.

Het stel, woonachtig in het Gelderse Ederveen, heeft naast nakomertje Jonathan drie volwassen kinderen die al geruime tijd het huis uit zijn. Dit bood ruimte voor een pleegkind, maar die ruimte is er niet alleen in praktische zin. ‘Het zit ook in ons hart’, zegt Hoogenraad-Gundelach, die een achtergrond heeft als gezinsvoogd (‘absoluut geen vereiste om pleegouder te zijn’). Haar man heeft een  boomkwekerij.

Als het aan Hoogenraad-Gundelach had gelegen, had ze permanent vijf pleegkinderen in huis genomen. ‘Maar dat wilde mijn man niet’, lacht ze. ‘Als je eraan begint, moet je er beiden achterstaan zodat het geen wrijvingen geeft. Deeltijdopvang is voor ons een mooie middenweg.’

Ze noemt de komst van Anna ‘een verrijking voor het gezin’. Natuurlijk, het is ook een inbreuk op je privacy. ‘De deur van de wc en badkamer gaat dicht als ze er is.’ En net als haar jongste zoon kan ze treuzelen met naar bed gaan of weigeren haar spullen op te ruimen. ‘Een teken dat ze zich thuis voelt.’

Maar bovenal geniet Hoogenraad-Gundelach van de gesprekken die Jonathan met zijn nieuwe ‘zusje’ heeft. ‘Ze leren van elkaar en kunnen ook lekker ruzie maken. Tien minuten later zitten ze dan onder hetzelfde dekentje met de iPad.’

Instellingen vermijden

Mensen die zich aanmelden als pleegouder worden gescreend en volgen een cursus waarin ze leren omgaan met thema's als hechting, opvoeding en mogelijke trauma’s bij het pleegkind. De afgelopen tien jaar is de vraag naar pleegzorg met bijna 70 procent gestegen. Dit heeft onder meer te maken met de nieuwe Jeugdwet, die als doelstelling heeft om kinderen zo veel mogelijk in gezinnen in plaats van instellingen op te laten groeien.

‘Op een moment dat pleegzorg in beeld komt, is er van alles aan de hand’, zegt Janette Reukers van Pleegzorg Nederland. ‘Van alledaagse problemen die zich opstapelen – denk aan ouders die uit elkaar gaan, financiële problemen, baanverlies en een instabiele woonsituatie – tot ernstig geweld, verslavingsproblematiek of psychiatrische problemen.’

Soms kunnen de kinderen met hulp van instanties thuis blijven wonen, maar als de thuissituatie gevaarlijk wordt, volgt gedwongen uithuisplaatsing. In één op de drie gevallen blijft het gezag bij de ouders liggen en werken zij vrijwillig mee aan plaatsing bij pleegouders. 

Jeugdzorg probeert op basis van voorkeuren van beide kanten een zo goed mogelijke match te vinden. Maar door het tekort aan pleegouders zijn er ‘te weinig keuzemogelijkheden’, zegt Reukers. Vorig jaar kwam het 590 keer voor dat een plaatsing vroegtijdig werd afgebroken, bijvoorbeeld omdat er geen goede klik was, of omdat de plaatsing van het pleegkind een te grote belasting was voor het gezinsleven. Ook komt het voor dat de biologische ouders een conflict hebben met de pleegouders.

Omdat het in het geval van Anna om vrijwillige plaatsing gaat, is het de moeder die beslist wanneer de pleegzorg ophoudt. ‘Wat ons betreft blijft ze tot haar 21ste bij ons’, zegt Hoogenraad-Gundelach. ‘We genieten enorm van haar.’

Deze week viert Jonathan voor de tweede keer zijn verjaardag met Anna.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.