Een verdoving én een kies getrokken in veertig seconden

De tandarts in de Haagse Schilderswijk heeft geen wachtkamer, maar wel een overvolle overloop. Op de tweede verdieping van gezondheidscentrum Vaillantlaan, waar tandzorgpraktijk Surplus BV gevestigd is, staan op de gang vrouwen, mannen en kinderen, met van pijn vertrokken gezichten....

Ook de behandelruimte is druk bezet. Terwijl de vorige patiënt afrekent, en uitgelegd krijgt dat tandenstokers geen kaasprikkers zijn, neemt de volgende klant plaats in een verouderd model tandartsstoel. De tandartsassistente is ook secretaresse. Ze bergt de betaling op in een laatje en noteert, met de telefoon in de hand, een afspraak in de agenda.

'Elke middag om half drie deel ik vijftien nummertjes uit', zegt tandarts Regi Setjadi. 'Dat is de dagelijkse inloop van patiënten die door de pijn niet op een afspraak kunnen wachten.' In anderhalf uur behandelt Setjadi vijftien patiënten. 'Zes minuten per patiënt. De een neemt wat meer tijd in beslag dan de ander, maar ik probeer ze alle vijftien te helpen.' 's Ochtends heeft Setjadi al negen patiënten op afspraak behandeld, en na de inloop staan er nog twee afspraken gepland.

Aan de lopende band worden, onder verdoving, kiezen getrokken. Een illegale Bulgaarse Turk is bang voor de pijn. 'Wacht, dan trekki!' Setjadi begrijpt dat deze patiënt niet gediend is van een verdoving én een getrokken kies in 40 seconden, en stuurt de man subiet naar de hal om de verdoving af te wachten. 'Volgende', roept Setjadi. In dit tempo worden in anderhalf uur negen kiezen en één verstandskies getrokken. Dan nog een stalen kroon met kies, en terloops vult Setjadi vele gaatjes.

De druk op de praktijk is 'walgelijk', vindt interim-manager G. Brouwer. 'In plaats van het landelijk gemiddelde van 2500 patiënten, hebben wij ruim 5000 patiënten.' Er werkt één tandarts. En dat is volgens hem niet opzienbarend: 'Om in de Schilderswijk praktijk te houden, moet een tandarts wel een beetje gek zijn. Hij krijgt evenveel betaald als zijn collega's in gezonde wijken, maar moet er minstens dubbel zo hard voor werken.'

F. Meijer, een tandarts in het welgestelde Amsterdam-Zuid, spreekt zijn afgrijzen uit over deze manier van werken. 'Vijftien patiënten in anderhalf uur? Alleen de nazorg van al die extracties kost al meer tijd.' Meijer wil zijn collega in de Schilderswijk niet afvallen, want 'het is dapper om daar te werken', maar hij denkt dat er slordig wordt behandeld.

Zelf ruimt Meijer alleen al voor controles twintig tot dertig minuten per patiënt in. Volgens hem moet Setjadi niet meer doen dan hij kan. 'Dat tekort aan tandartsen, daar is de overheid verantwoordelijk voor.'

Vooral aan zorg voor mensen in de bijstand, dak- en thuislozen, asielzoekers en illegalen is een groot tekort. Van de patiënten van Setjadi is 1 procent particulier, 99 procent zit in het ziekenfonds. Het landelijk gemiddelde is 38 procent particulier tegenover 62 procent ziekenfonds. Daarnaast is zo'n 60 procent niet gesaneerd, en elke dag bezoeken een à twee illegalen de praktijk.

Het levert rare taferelen op. Patiënten dingen af op de kosten van het extraheren van een kies. 'Vijfenzestig gulden? Is te veel! Vijfendertig.' Een portemonnee ligt opengevouwen op de borst van een patiënte. Ze zoekt, met de mond open, maar blijkt haar ziekenfondskaart te zijn vergeten. Haar postcode weet ze niet op te noemen. Iets later kijkt een kleuter zijn ogen uit terwijl de kies van moeder wordt getrokken. Patiënten kunnen alleen wijzen naar de pijnlijke plek, Setjadi verstaat ze veelal niet.

Röntgenfoto's geeft Setjadi mee aan patiënten. 'Het enige dat ik nog nodig heb, is een digitaal röntgenapparaat, misschien kunnen we daar ook subsidie voor aanvragen bij Fonds 1818.' Dit particuliere fonds doneerde een ton voor een tandartsstoel, zodat een tweede tandarts aan de slag kan.

Omdat het 'schier onmogelijk' is een tandarts te vinden die zich in deze wijk wil vestigen, zocht interim-manager Brouwer in het aanbod van asielzoekende tandartsen die geregistreerd staan bij VWS. 'We hebben een Keniaan gevonden die net de A-status heeft gekregen. Samen met de zittende tandarts moet hij binnen twee jaar 8000 patiënten bedienen.'

De druk blijft dus groter dan gemiddeld. In de Schilderswijk zitten zo'n 6000 tot 7000 mensen zonder tandarts. Tandzorgpraktijk Surplus BV moest al jaren geleden zijn uitgegroeid tot een samenwerkingsverband van twee tandartsen en een mondhygiënist. Dit bleek echter ondoenlijk.

'Banken en zorgverzekeraars zijn niet bereid in de praktijk te investeren', zegt F. van Straaten, adviserend tandarts van ziekenfonds Azivo. 'Financieringsinstellingen hebben kennelijk met elkaar afgesproken dat de gezondheidszorg geen gunstig investeringsklimaat meer kent. En dat terwijl een tandarts wel heel slecht gemanaged moet worden, wil de praktijk failliet gaan. Het is daarom vreemd dat er geen bank gevonden kan worden die wil bijspringen.' Als Van Straaten kapitaalkrachtig was, had hij er zelf in geïnvesteerd, 'want dit wordt een winstgevende bedrijfsvoering'.

Ondanks het terugtrekken van grote particuliere financiers zoekt Van Straaten de oplossing niet bij de overheid. 'De tandartsenorganisatie (NMT) moet de handjes eens laten wapperen. Samen met banken zouden zij een fonds kunnen opzetten voor tandartspraktijken in achterstandsgebieden. Dan kunnen praktijken zonder een netwerk bij de Rotary ook aan een gezonde praktijkfinanciering komen.'

Dat tandheelkunde in 1995 grotendeels uit het ziekenfonds is verdwenen, is volgens Van Straaten rampzalig voor praktijken in achterstandswijken. De exploitatie van een praktijk zou ook in deze wijken grotendeels betaald kunnen worden met vergoedingen van zorgverzekeraars. Ware het niet dat deze de rekeningen aan patiënten overmaken. De tandarts wordt door de patiënt betaald.

Setjadi weet dat de praktijk anders is: 'Onze patiënten staan permanent rood. Het geld dat ze krijgen om hun rekening te betalen, wordt naar de kruidenier gebracht.' Hoge incassokosten en een groot verlies door afschrijving van dubieuze debiteuren zijn het gevolg.

Illegalen en ongesaneerden moeten de tandarts contant betalen, maar ook zij hebben vaak weinig geld. Tandarts Setjadi past zich aan. 'Ik leg drie vullingen of trek drie kiezen voor de prijs van twee. Net als bij Albert Heijn.' De interim-manager is er, in zakelijk opzicht, niet blij mee: 'Ook zo'n gebaar kost ons geld in de exploitatie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden