Een valse visie

De H. J. Schoo-lezing van Mark Rutte begint met een versleten retorische truc. Hij legt uit dat hij niet 'gelooft in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in een klap op te lossen zouden zijn'. Ik ken geen normaal mens die daar wel in gelooft. Iedereen weet uit eigen ervaring dat de toekomst onkenbaar is. Het is dan ook een open deur als Rutte opmerkt dat een blauwdruk schadelijk zou zijn, omdat 'een land, een samenleving, niet past in een mal'. De paradox is dat het regeerakkoord van het kabinet waaraan hij leiding geeft, moet passen in een mal die door het Centraal Planbureau econometrisch is vormgegeven in een model waarmee de toekomst voor ons land wordt berekend.


De medewerkers van het CPB die dat doen, weten donders goed dat die modellen geen voorspellende waarde hebben, maar zwijgen als Nederlandse politici net doen of die berekeningen de werkelijkheid weergeven. Althans: voor zover de modellen aangeven dat we moeten bezuinigen. Als het CPB-model voor de langere termijn aangeeft dat er een flink overschot op de begroting ontstaat, wat zo is, wordt dat genegeerd. Want dat past niet in de visie van de VVD op 'gezonde' overheidsfinanciën. Rutte verzucht: 'Zelfs bij de lage rentes die Nederland nu op de kapitaalmarkt betaalt, is de bijbehorende rentelast opgelopen naar 11 miljard per jaar'.


Opgelopen? Rutte stelt het beleid in de crisisjaren tachtig ten voorbeeld, omdat toen 'de juiste keuzes werden gemaakt'. Ik heb enig speurwerk verricht. Aan het eind van het kabinet-Den Uyl in 1977 was het financieringstekort (emu saldo) 0,8 procent. De staatsschuld was gedaald tot 38,1 procent van het bruto binnenlands product. In 1977 ging de VVD, met een korte onderbreking, tot 1989 (mee) regeren. Na 12 jaar VVD-CDA bewind was het financieringstekort nog 6,3 procent en was de staatsschuld opgelopen naar 75,6 procent. In huidige termen: in die 12 VVD-jaren steeg de staatschuld met maar liefst 225 miljard euro. In 1977 zette minister Wiegel het raam open en hij en zijn VVD- en CDA-collega's flikkerden vervolgens 12 jaar lang het geld eruit. (cijfers: Parlement en Politiek) Nooit heb ik in die jaren ook maar één kritische noot van een VVD-politicus gehoord. De rente op staatsobligaties was in die periode gemiddeld hoger dan in Griekenland, Spanje en Italië gedurende de eurocrisis. Daarmee vergeleken is 11 miljard rente die dit jaar wordt betaald op een staatsschuld van ongeveer 450 miljard peanuts. De inflatie in 2013 is 2,75 procent. Dit jaar wordt de staatsschuld dus 12,4 miljard minder waard. Dat is meer dan er aan rente wordt betaald. Het is bovendien leugenachtig van Rutte om te stellen dat de rente op de staatsschuld 'geld (is) dat we in principe verbranden, omdat we er niks voor terugkrijgen' Reken even mee, Mark. Volgens de nationale rekeningen 2009 bezit de staat bedrijfsruimten (ministeries, gerechtsgebouwen, kazernes, etc) ter waarde van ongeveer 100 miljard euro. Als de staat die gebouwen zou verkopen en de opbrengst zou gebruiken ter aflossing van de staatsschuld, zou die in een klap worden teruggebracht met ongeveer 17 procent van het bbp, onder de gewenste norm van 60 procent. Echter, om alle ambtenaren, rechters, soldaten, etc. te kunnen huisvesten, moeten er dan gebouwen worden gehuurd. Ondanks de dramatische leegstand in de kantorensector was in 2012 het directe rendement uit verhuur nog altijd 5,4 procent. Het directe rendement is de huuropbrengst minus de kosten van onderhoud en beheer. Als we die kosten op 2 procent stellen, zou dat betekenen dat de staat een jaarlijkse huur van 7,4 miljard moet betalen, veel meer dan de 'rentewinst' vanwege het aflossen van staatsschuld. Hoezo krijgen we voor de rente op de staatsschuld niets terug?


Voortdurend worden mensen bang gemaakt met het verhaal dat we dreigen te bezwijken onder de schuldenlast. Ter geruststelling: als we net als in andere EU-landen de pensioenen via de staat regelen en de pensioenfondsen nationaliseren, zonder overigens ook maar iets aan het pensioensysteem te veranderen, zou de hele staatsschuld ineens zijn verdwenen en zou het vermogen van de staat met 550 miljard worden opgekrikt. In tegenstelling tot andere EU-landen heeft onze minister van Financiën meer dan 150 miljard extra aan belasting te vorderen, omdat gepensioneerden geen belasting hebben betaald over de pensioenpremies en dat pas doen over het uitbetaalde pensioen. Er zijn heel weinig landen, Mark, waar de financierbaarheid van de overheid zo probleemloos is.


Marcel van Dam is socioloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden