Een uzi-salvo of revolverschoten, hoe kwam Hansina om het leven?

Woensdag sprak de commandant die in 1977 bij De Punt mogelijk gijzelneemster Hansina doodschoot, als laatste in een reeks getuigenverhoren van mariniers.

Advocaten Zegveld (l) en Vossenberg (m) verhoren Mariniers en commandanten over de bestorming van de gekaapte trein bij De Punt in 1977. Beeld anp

Getuige C2: 'Een marinier praat niet over doodschieten. Wij schakelen iemand uit of stellen iemand buiten gevecht.'

De rechter: 'Is uitschakelen hetzelfde als doden?'

C2: 'Wij praten niet over doden. Ons is geleerd: je moet het grootste draagvlak pakken. Dat is iemands borst, als u begrijpt wat ik bedoel.'

C2 is woensdag de laatste getuige in de reeks van twaalf mariniers die in de Haagse rechtbank na veertig jaar moeten komen toelichten hoe ze de treinkaping van 1977 bij De Punt beëindigden. Zes van de negen Molukse kapers werden gedood. Kwamen zij om in een vuurgevecht, zoals de Nederlandse regering altijd heeft betoogd? Of werden sommige kapers, zwaargewond en ongewapend, geëxecuteerd, zoals in 2013 kon worden geconcludeerd uit geheim gehouden autopsierapporten?

'Ik ben boos', zegt C2 woensdag onherkenbaar en met stemvervorming. 'Er wordt gesuggereerd dat wij mensen hebben geëxecuteerd. Daarbij wordt iets vergeten. Ik was in de jaren zeventig ook bij de gekaapte trein in Wijster, waar kapers drie gijzelaars beestachtig hebben vermoord. En herinneren jullie je nog het gekaapte provinciehuis in Assen, waar mensen door de gijzelnemers uit het raam werden gemieterd? Wij mariniers zijn thuis nog heel lang door sommige Molukkers bedreigd.'

C2 was commandant van de tweede aanvalsploeg tijdens de beëindiging van de treinkaping bij De Punt in 1977. Zijn ploeg moest de restaurantiewagon 'veiligstellen'. De commandant vertelt hoe op hem werd geschoten, dat hij een 'noise-granaat' naar binnen gooide, erachteraan rende, een vrouwelijke kaper zag en twee vuurstoten op haar heeft gegeven met zijn uzi.

'Kon u zien waar u op schoot?', vraagt de rechter.

'Jazeker. Ik herkende Hansina.'

'Heeft u wapens bij haar gezien?'

'Nee.'

'Heeft ze nog geluid gemaakt?, vraagt de rechter.

C2: 'Ze bewoog met haar hoofd. Volgens mij riep ze een paar keer: mama, mama.'

'Heeft u daarna nog op haar geschoten?'

'Nee.'

Een dag eerder verklaarde marinier 2D - met codes wordt de anonimiteit van de getuigen gewaarborgd - dat hij het was die met zijn revolver op gijzelneemster Hansina (21) schoot. Volgens het autopsierapport overleed ze aan revolverschoten, niet aan het salvo van commandant C2. Hansina Uktolseja, constateert advocaat Liesbeth Zegveld namens de nabestaanden, is dus zwaargewond, ongewapend en weerloos van dichtbij geëxecuteerd. 'Ze is met haar handen boven haar hoofd gevonden.'

Na alle verhoren noemt Zegveld het opvallend dat veel mariniers zich heel gedetailleerd hun eigen handelen herinneren, maar weinig tot niets verklaren over de daden van hun collega's, die heel dichtbij waren in de kleine ruimtes van de gekaapte trein. Belastende uitspraken die op band zijn opgenomen - 'Zijn ze dood? Ja, nu wel' (gelach) - kunnen ze zich niet herinneren, schietsalvo's van anderen heeft vrijwel niemand gehoord. De tegenstrijdige verklaringen zijn volgens Zegveld op elkaar afgestemd, om niet tot bewijs te kunnen komen.

Feitelijk zegt de raadsvrouw daarmee dat de getuigen zijn beïnvloed door advocaat Geert-Jan Knoops, die door de mariniers zijn ingehuurd om ze juridisch bij te staan in dit proces, 'en/of door het ministerie van Defensie' dat eveneens getuigen bijeenriep. Getuigenbeïnvloeding is strafbaar. Dinsdag overwoog Zegveld aangifte te doen van meineed: sommige mariniers zouden aantoonbaar hebben gelogen. Op deze laatste verhoordag nam ze over dat voornemen geen besluit. Wel vraagt ze de rechtbank uitspraak te doen over 'heimelijke instructie' van getuigen.

'Beïnvloeding is iets anders dan voorbereiding', reageert advocaat Knoops van de mariniers. 'Het is onze verantwoordelijkheid om een cliënt-getuige voor te lichten over wat een getuigenverhoor inhoudt en wat hem of haar te wachten staat.'

Lees verder onder de infographic.

Op kazernes in Doorn en Amsterdam zijn collectieve bijeenkomsten georganiseerd om de mariniers over het proces voor te lichten. Ook kwamen de getuigen individueel twee keer bij de advocaat langs op zijn kantoor. 'Er was veel woede over dit proces', zegt Knoops. 'We hebben zelfs tegen de mariniers gezegd dat mevrouw Zegveld gewoon haar werk doet en dat het belangrijk is dat ze aan dit proces meewerken.' Dat veel getuigen tegenstrijdige verklaringen hebben afgelegd over de gebeurtenissen in de trein toont volgens Knoops juist aan dat er 'géén sprake van beïnvloeding is geweest'.

Eensgezind waren alle mariniers de afgelopen twee weken over het gerucht dat 'een vertegenwoordiger van politiek Den Haag' voorafgaand aan de ontzetting van de gekaapte trein zou hebben gezegd dat geen van de kapers de bestorming hoefde te overleven.

'Klinkklare onzin', zegt commandant C2. De rechtbank komt op 25 oktober met een tussenvonnis. Daarna wordt bepaald hoe het treinkapingsproces verder zal verlopen.

Lees verder over de treinkaping bij De Punt en de bestorming door mariniers

'Waarom is mijn zoon bij De Punt geëxecuteerd?' (+)
Max Papilaja was de leider van de Molukse treinkaping bij De Punt in 1977. Voor het eerst in bijna veertig jaar doen zijn nabestaanden hun verhaal.

Hoe de FBI de mariniers van De Punt verleidde
Op 11 juni 1977 bestormden militairen de gekaapte trein bij De Punt. Twee mariniers spraken er al in de zomer van 1977 over tegen een FBI-agent, met de bijnaam De Rots. Hun openhartigheid leidde destijds tot diplomatieke ophef. Een reconstructie.

'SECRET': de rapportage van kolonel Duffield over de kaping bij De Punt (+)
Het is 22 juli 1977, zes weken nadat bij het gehucht De Punt in Noord-Nederland de langste treinkaping in de wereldgeschiedenis met geweld is beëindigd. Kolonel Duffield, de Britse defensieattaché in Den Haag, verstuurt een uitgebreid verslag aan zijn superieuren in Londen. Lees hier wat er in staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden