Een uniek individu, hoe gestoord ook

Alleen de witte man heeft het voorrecht als unieke persoonlijkheid te gelden

Drie mannen die gruwelijke dingen deden en veel slachtoffers maakten. Voer voor eindeloze media-aandacht de afgelopen weken: wat bezielde hen toch, Robert van Het Hofnarretje, Tristan uit Alphen en nu ook Alasam uit Baflo?

Bij Robert en Tristan gaat de aandacht regelrecht naar hun persoonlijke motieven. De uitverkoren deskundige om deze te duiden is psycholoog of psychiater. Wat bezielde de dader? ‘Heel Nederland wil weten wat zijn geestesgesteldheid was.’ (Ten eerste, 14 april). Wat waren eerdere signalen, waarom is daar niets mee gedaan? Waarom was er niet meer controle? En wat was zijn mens- en wereldbeeld? Familie, vrienden en (voormalige) hulpverleners mogen aan journalisten uitleggen wat een rare, gevaarlijke vogels het waren, met hun liefde voor geweldfilms en natuurrampen of kinderporno.

Uniek
Tristan en Robert worden als unieke individuen geportretteerd. Als persoonlijkheden, hoe gestoord ook. Geen slaaf van een groepsmoraal. Geen replica van hun cultuur of religie. Niet te reduceren tot hun gezin, ouders of etnische groep. Tristans ouders noch zijn schietclub wordt dus ook iets verweten. Bij dit psychologische perspectief komt soms een vleugje sociologie. In wat voor samenleving leven wij dat mensen zoiets doen, is vooral bij Tristan een vraag. Zijn we ontremd, egoïstisch, ontworteld? Is de invloed van slechte films toch groter dan we dachten?

De media-aandacht voor deze rare vogels is groot, maar dat vertaalt zich niet in politieke aandacht. Politieke partijen beschuldigen elkaar niet en er wordt ook niet om hun mening gevraagd. Over voer voor psychologen laat de politiek zich liever niet uit.

Hoe anders zou dit geweest zijn als Robert Mohammed had geheten en Tristan luisterde naar de naam Abdel. Dan was alle interesse uitgegaan naar cultuur en religie en was Wilders erbovenop gesprongen, en de rest weer op hem. Niks unieke individuen of producten van deze van geweldfilms en kinderporno vergeven samenleving. Wat zegt dit over de islam en/of de Marokkaanse cultuur? Zet de Koran aan tot een dergelijke misdaad? Ligt het aan de Marokkaanse opvoeding? Hoeveel Marokkanen uit de Rif - eerste, tweede, derde generatie, maakt niet uit - hebben de afgelopen maanden geweld gebruikt of kinderen seksueel misbruikt?

Ontkenning

Ook zou de familie zich niet zo snel kunnen distantiëren: dat zou namelijk geïnterpreteerd worden als ontkenning, als niet onder ogen willen zien wat voor zoon je eigenlijk hebt gebrouwen en wat jouw eigen verantwoordelijkheid (schuld) dus is.

Zo niet bij Tristan. Tristan is zo uniek dat zelfs zijn religie geen label krijgt. Tristan sprak ‘met een eigen god’ (Ten eerste, 14 april), maar welke? Welke godsdienst is hier schuldig? De vraag wordt niet eens gesteld. Wilders houdt zich muisstil.

Hoe anders was dit geweest wanneer Tristan Abdel had geheten. Dan was Wilders geëxplodeerd van woede. Hij had Rutte spoorslags op het matje geroepen en Abdel Schietmarokkaan genoemd zonder kennis van de psychologische worstelingen die zijn daad een beetje invoelbaar zouden maken, zoals bij Tristan gebeurt.

Verkeerd

Ook de ouders hadden de wind van voren gekregen: verkeerd opgevoed, dat heb je met allochtonen. Talloze Nederlanders met Marokkaanse of andere allochtone achtergrond hadden zich op schoolpleinen en in kantines moeten verantwoorden: waarom doen jullie dit soort dingen? Snappen jullie dan niet dat jullie zo Wilders in de kaart spelen?

Maar Alasam dan? Bewijst de wijze waarop hij geportretteerd wordt niet het onzinnige van deze redenering? Wel een allochtoon en toch wordt zijn misdaad niet tegen alle allochtonen ingezet! Maar Alasam is een onplaatsbare asielzoeker. Van zijn achtergrond weten we weinig. Zelfs zijn land van herkomst is niet zeker. Zijn daad kan dus niet door cultuur, religie of achtergrond verklaard worden.

Het valt niet te bewijzen, want er is niet gelijktijdig met Tristan een Abdel en met Robert een Mohammed. Maar waarschijnlijk is het wel: dat dit de manier is waarop racisme heden ten dage werkt. Het is een zegen om als vreemdeling in een beleidscategorie te vallen want dan wordt je gedrag door beleid verklaard. Het beleid krijgt de schuld en moet beter. Wie weet komt er zelfs een humaner asielbeleid. Val je in een religieuze, etnische of cultureel reeds beladen categorie, dek je dan maar. Alleen de witte man heeft het voorrecht als unieke persoonlijkheid te gelden, hoe gestoord en gevaarlijk hij ook is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden