Column

Een typisch geval van hebben

Voor het geloof heb je nodig: een bodybuilder, Harry Mulisch, een spiegel.

Harry Mulisch. Beeld anp

'De meeste mensen hebben een lichaam, ik ben een lichaam', aldus Harry Mulisch. Daar voegde wijlen de Grote Schrijver nog aan toe: 'Als een bodybuilder in de spiegel kijkt, dan kijkt hij naar het lichaam van een ander, want hij vraagt zich af wat eraan veranderd kan worden. Als ik in de spiegel kijk, kijk ik naar mij.'

Zijn als het hoogste stadium van hebben: typisch Mulisch.

Wat over het lichaam kan worden gezegd, geldt evengoed voor het geloof. Heb je een geloof, of ben je een geloof? Als je een geloof hebt, dan volgt daaruit dat je dat geloof ook kunt wegdoen, of kunt inruilen voor een ander geloof. Momenteel gebeurt dat in Europa op grote schaal door asielzoekers, die het geloof dat zij hebben, de islam, opgeven voor het christendom. Volgens cynici doen ze dat om de kans op een verblijfsvergunning te vergroten.

Orthopraxis

Een tijd terug wilde de toenmalige staatssecretaris Fred Teeven een Afghaan uitzetten, maar die had zich inmiddels tot het rooms-katholieke geloof bekeerd en meende nu dat hij hierdoor alsnog gevaar liep in zijn geboorteland. Teeven vertrouwde het zaakje niet en toen is monseigneur De Jong, hulpbisschop van Roermond, als getuige-deskundige opgeroepen. De Jong moest uitzoeken hoe oprecht de Afghaan was. Waarop de hulpbisschop vaststelde dat het geloof van de Afghaan van een hebben in een werkelijk zijn was overgegaan. De Afghaan mocht toen van de rechter blijven, de katholieke kerk had er een zieltje bij en Teeven voelde zich verneukt.

Onlangs stond in NRC Handelsblad een interview met Birgit Meyer, een antropologe die de praktijk - zeg maar de orthopraxis - van godsdiensten bestudeert. Wat haar betreft worden religies niet gedefinieerd door wat in de Bijbel, de Koran of in andere boeken staat, maar door beleving van het hogere. 'Religie', zegt Meyer, 'is vooral iets wat mensen doen'.

Vanuit dat perspectief bezien is de orthopraxis meer een kwestie van zijn dan van hebben. Het leerstuk van de predestinatie valt in het niet bij de beleving van een lang aangehouden orgelnoot.

Consequent

Tussen het hebben en het zijn bevindt zich een grensgebied. Een voorbeeld daarvan is Jamie Raskin, humanist en vrijdenker, die onlangs, zo meldde The Washington Post, werd gekozen 'als de eerste openlijke atheïst in het Congres'. Raskin is namelijk lid van een humanistische club, die politiek wil bedrijven vanuit 'een niet-theïstisch uitgangspunt'.

Geen probleem, zou je zeggen, maar niet in de Amerikaanse politiek. Raskin is namelijk ook joods, heeft men ontdekt. En kan dat, een jood die niet in God gelooft? Zelf wil Raskin de vraag of hij gelovig is niet beantwoorden, want volgens hem is dat een privézaak, die buiten de politiek hoort te blijven. Om het nog wat ingewikkelder te maken: Raskins helden zijn Voltaire, Locke en nog wat atheïstische denkers, maar aan de andere kant gaat hij wel regelmatig naar de Sinai Temple en hebben zijn kinderen bar en bat mitswa gedaan. Het hebben van een overtuiging (atheïsme) zit met zijn joods-zijn behoorlijk in de knoop, vinden sommigen. Sponsors die zijn verkiezingscampagne hebben gefinancierd, willen dat hij zich uitspreekt: hom of kuit.

Niemand hoeft consequent te zijn. Raskin niet en zelfs Harry Mulisch niet. Die laatste zei eens: 'Een waanzinnige die beweert dat hij de paus is, is minder waanzinnig dan de paus.' Niet lang daarna ging Mulisch op audiëntie bij de paus en ontving diens zegen. Een typisch geval van hebben.

Van mormonen tot boeddhisten en van christenen tot baptisten verklaart Max Pam de beleving, de folklore en de uitvoering van religieuze rituelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden