Achtergrond Amsterdam

Een tweede sollicitatieronde voor het burgemeesterschap van Amsterdam, is dat wel een goed idee?

De eerste sollicitatieronde voor het burgemeesterschap van Amsterdam heeft niet de droomkandidaat opgeleverd. Daarom komt er een tweede. Is dat wel een goed idee?

De Ambtsketen van de burgemeester van Amsterdam. Foto Raymond Rutting/de Volkskrant

Bikkelhard zijn de Amsterdamse oud-wethouders Frits Huffnagel en Geert Dales over het besluit om de sollicitatieprocedure voor het burgemeesterschap van Amsterdam opnieuw open te gooien. ‘Dat is gesol met het hoogste ambt’, zo schrijven de twee VVD’ers samen met drie prominenten uit VVD-, PvdA- en D66-geledingen dinsdag in een brief in Het Parool. ‘Een kardinale blunder van de vertrouwenscommissie.’

Die vertrouwenscommissie, waarin de twaalf fracties in de Amsterdamse gemeenteraad allemaal met één stem vertegenwoordigd zijn, vindt dat zich onvoldoende geschikte kandidaten hebben gemeld om Eberhard van der Laan op te volgen. Spijtoptanten krijgen daarom vanaf vandaag tot 2 juni de tijd alsnog te reageren. De Noord-Hollandse commissaris van de koning, Johan Remkes, maakte dat vorige week vrijdag bekend.

Dat weinig gekwalificeerde kandidaten reageerden, blijkt uit de cijfers die Remkes openbaar maakte. Op het provinciehuis kwamen weliswaar 29 brieven binnen, maar slechts vier kandidaten beschikten over ervaring in het openbaar bestuur – een belangrijke eis die de gemeenteraad stelt aan een nieuwe burgemeester.

Niet veel

Niet veel, erkent ook oud-burgemeester Job Cohen. ‘Zeker voor een baan die je toch wel de allermooiste van Nederland kunt noemen.’ Natuurlijk zijn er veel meer ervaren bestuurders die de baan ambiëren, denkt Cohen. ‘Maar sommige kandidaten hebben zich waarschijnlijk laten afschrikken omdat zij denken dat het een gelopen race is.’ Dat idee is volgens Cohen ontstaan omdat de raad (‘begrijpelijk’) heeft gezegd de voorkeur te geven aan een vrouw. ‘En er is vooraf in de media veelvuldig gesproken over de goede kansen van één kandidaat.’

De oud-burgemeester doelt op Femke Halsema. Algemeen wordt aangenomen dat zij heeft gesolliciteerd en grote kans maakt om na 700 jaar de eerste vrouwelijke burgemeester van de hoofdstad te worden.

Dat Halsema zo kansrijk is, wordt duidelijk na het bestuderen van de politieke verhoudingen in de gemeenteraad. Haar partij, GroenLinks, werd bij de recente verkiezingen de grootste. Andere linkse partijen, waarmee GroenLinks dinsdag een collegeakkoord sloot, hebben voor zover bekend geen geschikte kandidaat (SP) of bezwoeren vanwege electorale malaise niet actief een kandidaat naar voren te schuiven (PvdA).

De blik was dus vooral gericht op D66 en GroenLinks. En dan hoef je niet veel kandidaten te verwachten, concludeert bestuurskundige Wim Derksen. ‘Dat zijn geen traditionele bestuurspartijen, er zijn in hun geledingen niet veel geschikte kandidaten. Zeker als de helft afvalt omdat het een vrouw moet zijn.’

Acht jaar geleden

Intussen speelt voor alle mogelijke uitdagers van andere partijen:  wie solliciteert, riskeert dat zijn of haar naam op straat ligt. In bestuurlijk Nederland is niemand vergeten hoe het acht jaar geleden ging in Amsterdam. Destijds lekte uit dat Annemarie Jorritsma de gedroomde favoriet was van de vertrouwenscommissie. Maar de gemeenteraad koos uiteindelijk voor Van der Laan. Jorritsma bleef burgemeester van Almere, waar de flirt met de hoofdstad haar niet in dank werd afgenomen. Meerdere veelgenoemde kandidaten maakten afgelopen weken publiekelijk bekend dat zij niet gesolliciteerd hebben.

Intussen is de grote vraag waarom de vertrouwenscommissie nu denkt dat een hernieuwde openstelling van de vacature ineens alsnog gegadigden zou trekken. Op het Amsterdamse stadhuis moet bijna iedereen ernaar gissen. De twaalf leden hebben opperste vertrouwelijkheid gezworen. Lekken zij wel, dan riskeren ze strafrechtelijke vervolging. Zelfs aan hun fractiegenoten mogen zij niet prijsgeven hoe het besluit tot stand is gekomen.

Ingewijden komen steeds met twee verklaringen. Ten eerste de mogelijkheid dat zich na het sluiten van de sollicitatietermijn nog een geïnteresseerde heeft gemeld. Ook bestuurskundige Derksen acht dat goed mogelijk. ‘Je kunt je voorstellen dat ze in de commissie bijvoorbeeld aan het PvdA-lid vragen: waarom heeft Wouter Bos niet gesolliciteerd? Als die dan zegt dat Bos twijfelde, dan kan die commissie natuurlijk gaan polsen of Bos toch niet wil solliciteren.’

‘Strategisch’ opereren

In hun brief spreken Huffnagel en Dales schande van zulk ‘strategisch’ opereren. ‘Het burgemeesterschap vraagt om totale overgave en betrokkenheid bij Amsterdam. Iemand die in de eerste ronde niet solliciteerde, is per definitie niet geschikt.’ Het zou, volgens de briefschrijvers voer zijn voor partijkarteldenkers.

Een tweede verklaring gaat juist uit van een tegenovergestelde motivatie. De hernieuwde openstelling komt in dat geval voort uit frustratie bij een deel van de vertrouwenscommissie. Over de beperkte keuze uit een een zeer select groepje kandidaten – vermoedelijk van vooral linkse vrouwen.

Het is een lezing waarvoor de brief van Remkes een onderbouwing geeft. Daaruit blijkt dat er wel degelijk goede kandidaten zijn, maar dat de commissie ‘een voorkeur heeft voor meer benoembare kandidaten’. De commissie wil komen tot ‘een bredere selectie’.

Ook die mogelijke verklaring kan op veel afkeuring rekenen. Meer dan een goede kandidaat hoeft de gemeenteraad uiteindelijk niet te vinden, en door deze actie is de suggestie gewekt dat die kandidaat er niet tussen zit. ‘De bewoordingen in de brief zijn behoorlijk scherp en hard’, concludeert emeritus hoogleraar bestuurskunde Arno Korsten. ‘Je loopt zelfs het risico dat een kandidaat zich terugtrekt.’

Na 2 juni zal Remkes bekendmaken of de extra kans voor spijtoptanten nog nieuwe kandidaten heeft opgeleverd. Als blijkt dat dit niet het geval is, dan heeft de commissie de opvolger van Eberhard van der Laan al voor zijn of haar aantreden een smet op het blazoen bezorgd, vreest ook Job Cohen. ‘Maar uit ervaring kan ik zeggen: als die vervolgens een paar goede dingen doet, is iedereen dat ook snel weer vergeten.’