ANALYSE

Een tik op zijn vingers, maar Assad is nog lang niet weg

Met de militaire aanval in het regeringsdeel van Syrië doet Trump iets wat zijn voorganger Obama nooit durfde. De consequenties kunnen groot zijn, al zetten de VS de positie van Bashar al-Assad vooralsnog niet op het spel, constateert onze correspondent in het Midden-Oosten Ana van Es.

Volg het laatste nieuws over het bombardement van de VS op de Syrische luchtmachtbasis in ons liveblog

Een groot portret van Basher al-Assad in de Syrische hoofdstad Damascus. Beeld afp

Wie deze dagen als westerling een overheidskantoor in Damascus binnenloopt - neem plaats onder de poster van onze president Bashar al-Assad, wilt u thee - wordt onvermijdelijk getrakteerd op een verhandeling over wat de Verenigde Staten willen bereiken met Syrië.

Kijk hoe het afliep met die andere 'dictaturen' in het Midden-Oosten waar Amerika orde op zaken zou stellen, zeggen ze in Damascus.

In Irak, daar zat alleenheerser Saddam Hoessein, met de Baath-partij, dezelfde partij als wij nog steeds in Syrië hebben. De Amerikanen en andere westerse mogendheden vielen er in 2003 binnen, Saddam werd gedood, en kijk waar Irak nu staat: totaal verscheurd, soennieten tegenover sjiieten, een van de onveiligste landen op aarde.

Dan is er Libië, waar alleenheerser Muamar Kadaffi zat, ook al zo'n dictator die zich schuldig maakte aan mensenrechtenschendingen. De Verenigde Staten en andere westerse mogendheden steunden hier in 2011 een gewapende opstand, Kadaffi werd gedood, en kijk waar Libië nu staat: totaal verscheurd, een land waar drie regeringen met elkaar om de macht strijden, een van de onveiligste landen op aarde.

Nee, dat laten ze zich in Syrië niet gebeuren. Vele jaren nadat andere Arabische dictaturen het loodje legden, is het hart van dit land nog steeds stevig in handen van alleenheerser Bashar al-Assad. Zijn familie regeert hier al 40 jaar met bloedige hand, en daar mag het Westen van alles van vinden, maar zij gaan niet weg.

De Syrische president Bashar al Assad. Zijn familie regeert al 40 jaar met bloedige hand. Beeld epa

Vergelding

Vrijdagochtend vond de Amerikaanse president Trump het tijd om Assad te laten zien dat het mooi geweest is. Als vergelding voor wat waarschijnlijk een aanval met saringas is geweest op de provinciestad Khan Sheikhoun afgelopen dinsdag - zeker 80 doden onder wie veel kinderen - bombardeerden Amerikaanse precisieraketten een luchtmachtbasis bij het Syrische leger bij de stad Homs.

Zes doden, een onbekend aantal gewonden, de luchtmachtbasis bijna geheel vernietigd. Dit is wat er gebeurt als je 'prachtige baby's' doodt, aldus Trump. Het is een militaire daad van de nieuwe president die onverwacht komt - een week geleden zei een afgezant van Trump nog dat het vertrek van Assad niet langer een Amerikaanse prioriteit is - en waarvan de gevolgen ongewis zijn.

'rode lijn'

Met de militaire aanval in het regeringsdeel van Syrië doet Trump iets wat zijn voorganger Obama nooit durfde. Die dreigde altijd met een 'rode lijn' die werd overschreden zodra het erop leek dat Assad weer eens zijn voorraad saringas uit de kast had gehaald om zijn eigen bevolking uit te moorden, maar besloot uiteindelijk altijd ter elfder ure om toch niet in te grijpen, uit angst voor de consequenties.

Want die kunnen groot zijn. Dit is het probleem in Syrië: als Assad daar niet meer zit, wie houdt dan het land bij elkaar?

Geschiedenis

Even een lesje geschiedenis: Hafez al-Assad, de vader van de huidige president, greep in 1970 de macht na jaren waarin de jonge republiek Syrië had gewankeld op zijn grondvesten, en zich net had losgebroken uit een wankele alliantie met Egypte. Hafez al-Assad bouwde de economie op, organiseerde een persoonlijkheidscultus rondom zichzelf - een element van verbinding in een land waarin soennieten, sjiieten, alawieten en christenen naast elkaar leven, en voorkwam zo dat Syrië uit elkaar viel.

Zijn zoon Bashar al-Assad trad in de voetsporen van zijn vader: met harde hand wist hij jarenlang elke opstand in Syrië te onderdrukken.

Toen de Syrische opstand uitbrak in 2011 en de bevolking de straat op ging om het vertrek te eisen van Assad, hoopten westerse overheden op een democratische omwenteling. Helaas: de invloedrijke spelers die zich naast Assad omhoog hebben gevochten in vijf jaar Syrische burgeroorlog, hebben zelf evenmin een agenda waarop democratie en mensenrechten hoog scoren.

Allereerst is daar de terreurbeweging Islamitische Staat (IS), die maar liefst eenderde van Syrië controleert. Op een handvol provinciestadjes na - Raqqa, Deir al Zor - is dit voornamelijk woestijngrond, wat de invloed van IS in de praktijk kleiner maakt dan je op basis van hun grondbezit in Syrië zou verwachten.

'gematigde rebellen'

Invloedrijker zijn de rebellen die zich ophouden in de buitenwijken van Damascus, in Idlib en rondom Homs, Latakia en Aleppo. Westerse overheden hebben jarenlang al hun hoop gevestigd op deze rebellen, waaronder dissidenten uit het leger van Assad en verongelijkte burgers. De Verenigde Staten gaven jarenlang zelfs wapens aan 'gematigde rebellen', die als partizanen zouden strijden voor een democratisch en vrij Syrië, Europa geeft tot op de dag van vandaag geld.

Helaas is dit op dit moment de machtigste rebellenbeweging in Syrië: het Nusra-front, een organisatie die bekend staat als lokale afsplitsing van Al Qaida en om de haverklap van naam verandert: momenteel heten ze officieel Hayat Tahrir al Sham. Het Nusra-front, dat veelvuldig zelfmoordaanslagen pleegt en ontvoeringen, staat op de internationale lijst van terreurorganisaties. De organisatie is ook aan de macht in Khan Sheikhoun, het doelwit van de waarschijnlijke aanval met saringas op dinsdag.

Trump of zijn adviseurs moeten dit probleem hebben gezien. Daarom vuurden zij alleen raketten af op een nagenoeg verlaten luchtmachtbasis. Met zes doden was de aanval 'beperkt' en 'verwacht', aldus de Syrische minister van informatie Omran al Zoubi. Amerika zet de positie van Bashar al-Assad vooralsnog niet op het spel. De Syrische alleenheerser heeft alleen een tik op zijn vingers gekregen.

Lees ook

Zijn het de rebellen, of is Assad verantwoordelijk voor de vermoedelijke gifgasaanval in het Syrische Khan Sheikhoun? (+)

Wat maakt chemische wapens zoveel afschuwelijker en immoreler dan kogels, bommen en andere explosieven? Lees hier een stuk uit 2013, toen de roep om ingrijpen aanzwol nadat in Syrië gifgas was ingezet. (+)

Zij zet de toon van het Amerikaanse buitenlandbeleid: VN-ambassadeur Nikki Haley opereert vrijwel onafhankelijk van haar baas. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden