Een tiddlywink is net als een kiepertje

Die honderden benamingen voor borrel, is dat nu een typisch Nederlands verschijnsel? Nee, dat is het niet. In de ons omringende landen wordt weliswaar minder ouwe klare geschonken, maar ze drinken er wel degelijk graag een borrel....

Verrassend veel van die benamingen blijken zelfs overeen te komen met die van ons. Je zou per taal per woord een studie moeten maken om te achterhalen of bijvoorbeeld Mutwasser er nu eerder was dan lefwater. Beide drukken in ieder geval hetzelfde uit. Dat geldt ook voor het Engelse nipper en het Vlaamse bijterk, voor punch (of shove) in the mouth en opsodemieter, voor Quasselwasser en wauwelaar, voor refresher en opfrissertje, voor Seelentrost en vertrooster, voor shorty en korte drank, voor tiddlywink en kiepertje, en zo verder.

Kan er niet een internationale commissie komen die dit gaat onderzoeken? Aan woordenboeken heeft die commissie niet genoeg. De oproepen op deze pagina hebben tientallen benamingen opgeleverd die in verschillende delen van ons land worden gebruikt, maar die in geen enkel woordenboek voorkomen, ook niet in dialectstudies.

De commissie zou ook aandacht moeten besteden aan de vele beroepsaanduidingen onder de borrelnamen, zoals advocatenborrel, diendertje, gendarm, notaris, officiertje en wachtmeester in het Nederlands, en in het Duits bijvoorbeeld Unteroffizier, Kümmel-Offizier, Wachtmeister, Möbelrücker en Möbeltransporter. Zijn dit traditioneel de grote drinkers of is hier sprake van ongeoorloofde stigmatisering? En wat te denken van werkeloze voor een groot glas jenever?

Nou ja, dat mag die commissie te zijner tijd uitmaken. Hier tot slot nog een paar juweeltjes uit de collectie:

- catsje, cats, katsie, jenever met toevoeging van enkele druppels Cats-elixer, een aromatische bitter uit Groningen. Speenhoff zong: 'Luitenant Jandome is 'n hoge ome,/ Graag lust-ie wat droog of nats,/ Als het moet dan eet ie rats,/ Met vooraf een glaasje cats.' En van Kees Stip zijn de dichtregels: 'Dieuwertje schonk hem twintig Catsjes,/ de schipper dronk ze allemaal op/ en toen hij er dertig had gedronken/ zag hij Dieuwertje op haar kop.'

-gatlekker, niet te verwarren met gatlikker. Ontstond aan het begin van deze eeuw, toen het in Vlaamse herbergen verboden was een borrel te schenken. Men deed dit natuurlijk toch, maar dan in de holte van de voet (het gat) van een dik bierglas. 'Wanneer dan onverwacht de veldwachter het café binnenkwam, werd de borrel vliegensvlug uitgedronken en het glas omgedraaid zodat een lege pint voor de klant stond', aldus een inzender.

- muskietennetje, een borrel voor het naar bed gaan, omstreeks 1875 door onze soldaten in Nederlands-Indië gebruikt. Het idee was dat je daarna zo diep sliep dat je geen last meer had van muskieten. Men had toen nog geen klamboe om de bedden. De uitdrukking een muskietenvest aantrekken werd ook in Nederland regelmatig gehoord. In Vlaamse kroegen bestelde men er eentje voor de slaapluizen.

- u-boot, vandaag de dag onder Nederlandse beroepsmilitairen in Duitsland gebruikt voor een biertje plus een borrel. De jenever staat niet naast het biertje, zoals bij de kopstoot, het koppeltje, de motor met zijspan, het peper-en-zout-stelletje, het spannetje en het stelletje, nee bij de u-boot wordt een borrelglas zonder voet neergelaten in een hoog glas met witbier. De inzender voorzag een en ander van een treffende tekening en besloot met het advies 'Het borrelglas niet inslikken.'

- vergunning, een glaasje -. Fraaie bespotting van de wetgeving op sterke drank. Gebruikt in Vlaanderen. Staat sinds 1931 in Verschueren, de Vlaamse tegenhanger van de Grote Van Dale.

- velo, letterwoord: Very Extreme Last One. Gebruikt in kringen van de luchtmacht in Limburg en een uitstekende borrel om deze korte serie mee af te sluiten. Met veel dank aan alle inzenders.

Ewoud Sanders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.