Een tapijt van dode pinguïns in een zee van poep

Australiër Lambert groef met collega's gedurende vier zomers op een antarctisch eiland naar dode pinguïns.

De pinguïn ontstond veel recenter dan biologen hadden gedacht. Dat blijkt uit dna van pinguïns die soms duizenden jaren geleden leefden.


Over de laatste gemeenschappelijke voorouder van de hedendaagse pinguïns hebben biologen al heel wat ruzie gemaakt. Fossiele overblijfselen zijn nog niet gevonden. En nu komt u met nieuw bewijs: dna van prehistorische pinguïns. Hoe komt u daaraan?

'Gevonden op een Antarctisch eiland met de onheilspellende naam Inexpressible Island, zo genoemd omdat er geen woorden zijn om te beschrijven hoe ellendig het er is. Zelfs in de zomer is het er gemakkelijk min 10. De gevoelstemperatuur is nog lager. Toen ik op de derde dag van ons eerste bezoek plat op mijn gezicht viel, realiseerde ik me plots waarop we eigenlijk liepen: een tapijt van dode pinguïns, ingebed in een ontzaglijke zee van pinguïnpoep. Allemaal netjes ingevroren bovendien. Toen wist ik dat het niet mijn laatste bezoek zou zijn.'


Klinkt inderdaad onweerstaanbaar.

'Het voordeel is dat er op het eiland, behalve springstaarten en af en toe een skua die een kuiken komt wegplukken, alleen maar Adéliepinguins leven. Die komen bovendien elk jaar op dezelfde plek broeden, ze ontlasten zich daar ter plekke en ze leggen er in veel gevallen ook het loodje. Dus als we op het eiland een put graven - dat is hoe we daar gewoonlijk de tijd doden - krijgen we een mooi in de tijd gerangschikt beeld van de historische afmetingen van de kolonie en het voedsel waaraan de dieren zich door de eeuwen heen tegoed deden. Daarnaast kunnen we ook van elk van de proper gestapelde generaties dna-stalen nemen. Dat is dankzij de vriestemperaturen redelijk goed bewaard.'


Hoe komt u aan de hand daarvan tot de pinguïnstamboom die onlangs in het vakblad Biology Letters verscheen?

'Door het dna van de pinguïns die vandaag op het eiland rondwaggelen te vergelijken met dat van hun ingevroren voorouders konden we een betere inschatting maken van de snelheid waarmee de dieren evolueren. Die gegevens hebben we gecombineerd met enkele gedateerde pinguïnfossielen en een dna-analyse van elf moderne pinguïnsoorten. Daaruit blijkt dat die zich zo'n tien à vijftien miljoen jaar geleden hebben afgesplitst. We weten dat Antarctica rond die tijd sterk afkoelde. Het is speculatie, maar misschien speelde dat een rol: vandaag komen er ook pinguïns voor in warmere streken, zoals Zuid-Afrika en de Galápagoseilanden. Misschien besloten die toen om Antarctica te verlaten.'


Op dit moment warmt Antarctica weer op. Welke gevolgen zal dat hebben?

'De Adéliepinguïn zoekt de kou op: de populatie op het noordelijker gelegen en dus warmere Antwerpeneiland is inmiddels al met 70 procent afgenomen Als het warmer wordt, zit er meer waterdamp in de lucht en valt er dus meer sneeuw, waardoor de pinguïns geen sneeuw- en ijsvrije nestplaatsen meer vinden. Lastig, want de Adéliepinguïn kan nergens heen: hij woont namelijk al op de koudste plek ter wereld. Voor ons is dat natuurlijk een interessant gegeven: als je niet kan verhuizen, is de enige oplossing om je evolutionair aan te passen aan een veranderende omgeving. We zijn dus heel benieuwd of dat gaat lukken, want anders zijn ze, vrees ik, ten dode opgeschreven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden