achtergrondtand van vermoorde premier Congo

Eén tand, dat is het enige wat over is van de vermoorde Congolese premier. Nu krijgt zijn familie hem terug

Zestig jaar na zijn dood krijgt de familie van de vermoorde Congolese premier Patrice Lumumba zijn tand terug van België – het enige lichaamsdeel dat er ooit van hem is teruggevonden.

Patrice Lumumba in 1960 in New York onderweg voor een toespraak voor de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Beeld AP

De tand dook voor het eerst op in het jaar 1999, toen rijkswachter Gerard Soete in het tv-programma Histories toegaf dat hij het lijk van Lumumba had vernietigd. Het was in stukken gezaagd, vertelde hij, en daarna opgelost in zwavelzuur. Soete had wel een paar vingerkootjes en twee tanden achtergehouden, als een soort jachttrofee. Een jaar later liet hij die tanden zelfs zien in een documentaire op de Duitse tv-zender ARD.

Tot dat moment was onduidelijk gebleven wat er met het lichaam van Patrice Lumumba was gebeurd. De man had jarenlang gestreden voor een onafhankelijk Congo, en tot grote frustratie van het Belgische establishment werd hij in 1960 gekozen tot de eerste premier van het land. Om een idee te krijgen van de tijdsgeest: twee jaar daarvoor was er tijdens de wereldtentoonstelling in Brussel nog een Congolees dorp nagebouwd, waar enkele levende ‘inlanders’ in prauwen over een meer moesten varen of op een tamtam spelen. Het publiek gooide met bananen naar hen, of aaiden de donkere kinderen vertederd ‘over hun kopje’.

Legendarische toespraak

Op 30 juni 1960, tijdens de onafhankelijkheidsceremonie, hield Lumumba een legendarische speech. Het was nooit de bedoeling dat hij het woord zou nemen, maar nadat de Belgische koning Boudewijn had verkondigd hoeveel de Congolezen aan België te danken hadden, stond Lumumba toch op, en wandelde naar het spreekgestoelte. ‘Wie zal ooit de slachtingen vergeten, waarbij zo velen van onze broeders omkwamen?’, zei hij fier. ‘Wij, die in ons hart en met ons lijf geleden hebben onder de koloniale onderdrukking, wij zeggen nu luid en duidelijk: dat alles is voor altijd gedaan!’

De aanwezige Congolezen onderbraken Lumumba’s toespraak acht keer met langdurig applaus, maar in België was men ziedend over deze ‘venijnige aanval’. 

Enkele maanden later werd Lumumba afgezet, gemarteld en onder onopgehelderde omstandigheden vermoord. Na de spraakmakende uitzending van Histories, werd er in 2000 in België een parlementaire commissie Lumumba opgericht, die concludeert dat de toenmalige Belgische regering moreel verantwoordelijk was voor zijn dood. In 2002 bood het land zijn verontschuldigingen aan voor de liquidatie van Lumumba, zonder daar verder juridische gevolgen aan te verbinden.

Brief aan de koning

Pas in 2016, nadat de dochter van de inmiddels overleden Soete tijdens een interview enkele kogels en een vergulde kies had getoond, volgde een huiszoeking, De tand en de kogels werden in beslag genomen en belandden in een doos in het Justitiepaleis in Brussel. 

Het is juni 2020 als de dochter van Lumumba een emotionele oproep doet om de tand terug te krijgen. Zij schrijft in een brief aan koning Filip hoeveel belang de tand voor de familie heeft. ‘We willen hem alleen maar ‘adieu’ zeggen.’

Het lag in de bedoeling dat er dna-onderzoek op de tand zou worden uitgevoerd, meldt de omroep VTM, maar als dat zou gebeuren, zou er weinig van de kies overblijven. Een onderzoeksrechter heeft nu besloten die studie niet te laten plaatsvinden: de tand moet worden teruggegeven aan de familie – al is daardoor niet honderd procent zeker of het echt de kies van Patrice Lumumba is.

LEES VERDER: 

In het net heropende museum worden de misdaden van koning Leopold II in Belgisch Congo niet langer verdoezeld. ‘Voortschrijdend inzicht’, verantwoordt museumdirecteur Guido Gryseels zijn langzame bekering.

Eindelijk krijgt vermoorde vrijheidsstrijder Lumumba een plein in Brussel, maar wel een kleintje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden