NieuwsOngelijkheid in het onderwijs

Een tablet of laptop eisen van leerlingen − het mag niet, maar scholen komen ermee weg

Middelbare scholen stellen laptops steeds vaker verplicht, terwijl dat wettelijk verboden is. Veel ouders hikken aan tegen de hoge kosten. ‘De scholen komen er mee weg’, zegt Stichting Leergeld.

Jurriaan Vis uit Utrecht met zijn dochter en een splinternieuwe Ipad.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vader Jurriaan Vis (45) is blij als zijn dochter de school heeft gevonden die bij haar past: Academie Tien in het Utrechtse Leidsche Rijn. Tot hij ontdekt dat het beschikken over een iPad essentieel is om aan het voortgezet onderwijs deel te nemen. ‘Een splinternieuwe ook, niet een van Marktplaats.’

Met de verplichte verzekering en een beschermende hoes komen de kosten op ruim 500 euro. Zo’n bedrag kan het Utrechtse gezin met drie kinderen niet zomaar ophoesten. ‘Ik werk drie dagen per week als onderwijsassistent en mijn vrouw studeert nu’, zegt Vis. ‘We houden onze hand niet op, maar onze inkomsten, zonder toeslagen en kinderbijslag, zijn rond bijstandsniveau.’

Verplicht gevoeld

Vader Vis staat niet alleen. Ongeveer de helft van de ouders heeft zich door een school verplicht gevoeld om ict-middelen als laptops aan te schaffen, staat in de recente Schoolkostenmonitor. Steeds meer scholen voor voortgezet onderwijs gebruiken structureel laptops tijdens de lessen. Terwijl het wettelijk verboden is ouders tot de aanschaf van zo’n apparaat te verplichten.

Stichting Leergeld, die zich inzet tegen sociale uitsluiting van kinderen, trekt hierover aan de bel. De 108 lokale stichtingen steunden vorig jaar 127 duizend kinderen met 40 miljoen euro, voor onder meer fietsen, schoolreizen, sport, cultuur en scouting. Een steeds groter deel van het budget gaat nu op aan laptops en tablets voor gebruik in het onderwijs.

‘Wij willen geen reguliere leermiddelen betalen met geld voor armoedebestrijding’, zegt directeur Gaby van den Biggelaar van Leergeld. ‘Steeds meer scholen overtreden de regels, ze weten dat ze ermee weg komen.’ Bovendien maakt zij zich zorgen over hoe de ouders die net boven de inkomensgrens vallen voor een bijdrage van Leergeld deze extra kosten kunnen opbrengen.

Patstelling

De scholen voor het Voortgezet Onderwijs vragen al jaren tevergeefs aan het Rijk om bekostiging van de schoollaptops. Ondertussen zet de digitalisering van het onderwijs gestaag door. ‘Ouders zijn de dupe van deze patstelling’, zegt Van den Biggelaar. Zij ziet hoe de lokale afdelingen van Leergeld worden overvraagd nu overal in het land de vraag naar laptops, chromebooks en iPads voor schoolgebruik sterk toeneemt. ‘Van een simpel tweedehands ding tot een Apple van soms wel 1.000 euro.’

Ook vader Vis werd door de school van zijn dochter doorverwezen naar Stichting Leergeld, toen hij had aangegeven dat hij geen iPad kon betalen. Een vrijwilliger van de stichting kwam bij hem thuis en regelde dat zijn dochter het benodigde apparaat kreeg. ‘Zo kon ze toch beginnen op de school naar haar keuze.’

Stichting Leergeld treft veel van zulke ongeruste ouders. Hoewel verplichten niet mag, staat op veel scholensites dat het beschikken over zo’n apparaat essentieel is om aan het onderwijs deel te nemen. ‘Heeft u al een laptop geregeld voor uw zoon of dochter?’, staat bijvoorbeeld op de site van het Van Maerlant uit Den Bosch. Bij navraag zegt schooldirecteur Tiny de Groot dat de aanschaf ervan ‘niet verplicht is’. ‘We geven wel aan dat het voordelen heeft om een laptop te nemen die geheel en al ingericht is op ons onderwijs.’

‘Elke leerling zal moeten beschikken over een eigen laptop die aan bepaalde eisen moet voldoen’, schrijft middelbare school ’t Hooghe Landt in Amersfoort in juni onomwonden in een brief aan de ouders van de nieuwe brugklassers. Net als veel andere scholen verwijst ’t Hooghe Landt door naar The Rent Company, een bedrijf dat laptops verhuurt aan scholieren van ruim vijfhonderd scholen, voor een bedrag tussen de 8 en 15 euro per maand. Maar ook ’t Hooghe Landt zegt bij navraag dat het beschikking hebben over een laptop voor de leerlingen ‘niet verplicht’ is, maar ‘gewenst’.

Kansenongelijkheid

‘Omdat de overheid niet levert, zoeken scholen soms de grenzen op’, zegt voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-Raad. ‘Scholen moeten expliciet maken dat de aanschaf vrijwillig is, daar spreken we ze op aan.’ Het onderwijs zit volgens hem in een spagaat. Voor eigentijds onderwijs in een digitaliserende samenleving zijn laptops noodzakelijk geworden, zegt hij. ‘Maar dit mag niet leiden tot meer kansenongelijkheid in het onderwijs.’

Per leerling krijgen scholen in het voortgezet onderwijs voor lesmateriaal ruim 300 euro van het Rijk. Digitale middelen wil het ministerie van onderwijs niet vergoeden. ‘Een laptop valt niet onder de definitie van lesmateriaal omdat het alleen een drager is van informatie’, zegt een ministeriewoordvoerder. ‘Als scholen het gebruik van laptops verplicht stellen, moeten zij die zelf betalen. Het uitgangspunt is dat iedere leerling kosteloos onderwijs moet kunnen volgen.’

Een meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat de overheid hier nog eens goed over moet nadenken: of laptops en tablets wellicht toch moeten vallen onder te vergoeden leermiddelen. Een motie daartoe van GroenLinks werd eerder deze zomer aangenomen.

‘Dit moet nou eens geregeld worden’, zegt Rosenmöller namens de scholen in het voortgezet onderwijs. Dat een laptop volgens het ministerie van onderwijs alleen een informatiedrager is, noemt de voorzitter van de VO-raad een ‘kulargument’, ‘een definitie uit de vorige eeuw’.

Coronacrisis

Rosenmöller hoopt dat de praktijk in de coronacrisis tot een versnelde oplossing leidt. ‘Toen de scholen op 17 maart sloten, heeft het Kabinet geld uitgetrokken voor laptops voor schoolkinderen, toen kon het op eens wel. Een structurele bekostiging moet worden geregeld in een regeerakkoord van het volgende Kabinet.’

Ook vader Vis hoopt dat de bekostiging snel structureel wordt geregeld. ‘Maar tot die tijd zouden ouders zich niet genoodzaakt moeten voelen om aan te kloppen bij zo’n stichting puur om hun kinderen aan het reguliere onderwijs te laten deelnemen’, vindt hij. ‘Scholen kunnen niet van de ouders verwachten dat ze die kosten dragen.’

Vis is bang dat sommige kinderen niet naar de school van hun keuze zullen gaan. ‘Ik ben mondig genoeg om hulp te vragen’, zegt Vis. ‘Maar rond armoede hangt veel schaamte. Niet iedereen zal de weg weten te vinden naar een stichting als Leergeld en er durven aankloppen.’

Verscherp controle op kwaliteit digitaal hoger onderwijs, zeggen VVD en CDA
VVD en CDA willen het toezicht op de kwaliteit van digitale lesvormen in het hoger onderwijs verscherpen. Naar schatting 70 tot 90 procent van het onderwijs aan hogescholen en universiteiten is dit collegejaar afstandsonderwijs, dat allerlei beperkingen kent. Extra controles zijn daarom noodzakelijk, vinden de twee regeringspartijen.

De Volkskrant deed eigen onderzoek naar de aanpassingen van universiteiten en hogescholen aan de corona-omstandigheden. Hier leest u de resultaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden