Een stuwdam, een moord en een Nederlandse bank

De Chinezen trokken zich terug, maar de Nederlandse staatsbank FMO weigert te stoppen met een omstreden stuwdamproject in Honduras.

RIO DE JANEIRO - De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO ligt in Honduras onder vuur vanwege de financiering van een waterkrachtcentrale. De Lenca-indianen in de straatarme regio Rio Blanco beschuldigen FMO van medeplichtigheid aan moord en hebben de bank in een brandbrief gevraagd zich terug te trekken uit het miljoenenproject. Militairen en politie schoten vorig jaar een protestleider dood en bedreigen sindsdien stelselmatig tegenstanders van het project.


'We vragen u deze stuwdam niet te financieren', aldus de brandbrief die de Lenca-indianen begin april aan FMO stuurden. 'Wij verwerpen dit project op het grondgebied dat wij erfden van onze voorouders.' Er wonen zo'n achthonderd Lenca-families rondom de Gualcarque-rivier en dit was niet de eerste noodkreet die FMO van hen ontving. Ook internationale mensenrechtenorganisaties trokken meermalen aan de bel.


Desondanks tekende FMO ruim twee maanden geleden een investeringscontract voor omgerekend 10 miljoen euro met het Hondurese bedrijf DESA, dat in 2010 de concessie in de wacht sleepte. De Centraal-Amerikaanse ontwikkelingsbank legt ruim 17,2 miljoen euro in en de Finse bank Finnfund verleent het overige deel van de in totaal 46 miljoen euro.


De indianen beklaagden zich ook bij de andere betrokken bedrijven. Het Centraal-Amerikaanse infrastructuurfonds CAMIF besloot van financiering af te zien nadat de inheemse bevolking een klacht indiende bij de ombudsman van de Wereldbank. Het Chinese bedrijf Sinohydro, wereldwijd marktleider op het gebied van stuwdammen, trok zich terug na de moord op de activistenleider. Naar eigen zeggen vanwege de 'ernstige belangenconflicten in de regio'.


FMO is voor 51 procent eigendom van de Nederlandse staat, de rest is in handen van private investeerders. De bank is in 1970 opgericht door de Nederlandse overheid 'met als doel duurzame economische groei in ontwikkelingslanden te bevorderen'. FMO investeert alleen in private projecten en heeft veel energieprojecten als stuwdammen en windmolenparken in zijn portefeuille. Volgens DESA is het project inmiddels voor 15 procent rond. Bij de werkzaamheden zijn akkers met maïs, bonen en suikerriet ernstig beschadigd. Ook moesten bossen met voor de lokale bevolking belangrijke medicinale planten wijken. Volgens internationale verdragen moeten inheemse volkeren hun toestemming geven voor veranderingen op hun grondgebied. De tegenstanders beweren dat dit niet op de juiste manier is gebeurd.

undefined

Vervalste handtekeningen

'Bij de volksraadpleging was een grote meerderheid tegen', aldus Berta Cáceres, coördinatrice van de Hondurese Vereniging van Inheemse Organisaties COPINH. 'Maar de burgemeester liet zich omkopen en heeft de resultaten gemanipuleerd. Er zijn vervalste handtekeningen van mensen die niet eens kunnen lezen of schrijven!' Het Openbaar Ministerie heeft een zaak geopend tegen de burgemeester vanwege de fraude.


FMO ontkent dat een meerderheid van de lokale bevolking tegen het project is. 'Uit ons onderzoek blijkt dat het om een kleine groep gaat', aldus Marina Pannekeet, investeringsmanager van FMO. De bank stuurde verschillende keren een delegatie naar het gebied voor onderzoek en concludeerde dat het project aan FMO's criteria voor duurzaamheid en mensenrechten voldoet.


Pannekeet erkent dat akkers zijn beschadigd tijdens de bouwwerkzaamheden maar heeft er vertrouwen in dat DESA de slachtoffers zal compenseren. 'Wij betreuren het optreden van de militairen maar zijn ervan overtuigd dat het project voordelen oplevert voor de lokale bevolking.'


Zo heeft DESA een miljoen dollar geïnvesteerd om een aantal gemeenschappen van elektriciteit te voorzien. Ook heeft het bedrijf verbeteringen van wegen, scholen en gezondheidscentra beloofd. Verder moet de bouw van de centrale zo'n tweehonderd banen opleveren.


'Er zijn wel wat kanttekeningen te plaatsen bij die voordelen', zegt Brigitte Gynther, coördinatrice van het Hondurasprogramma van de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie SOAW. 'De zandwegen zijn door de zware vrachtwagens alleen maar slechter geworden', zegt ze. 'Beloofde verbeteringen in scholen zijn uitgebleven en inwoners hebben nu weliswaar toegang tot het elektriciteitsnet, maar zijn zo arm dat ze de elektriciteitsrekening niet kunnen betalen.'


'De werkgelegenheid is bovendien tijdelijk', gaat ze verder. 'Als de bouw klaar is, zijn er geen banen meer voor de ongeschoolde lokale bevolking.' Gynther heeft de betrokken gemeenschappen veelvuldig bezocht en is er zeker van dat een meerderheid van de lokale bevolking tegen is. 'Ik ben hoogst verbaasd over de positie van FMO. Ze nemen klakkeloos aan wat DESA hen vertelt en gaan door met het financieren van een project dat verdeeldheid, dood en geweld veroorzaakt.'

undefined

Op slag dood

Zeven maanden voordat FMO het contract tekende, hielden de indianen een protestmars tegen het project. Militairen en politieagenten die op het terrein van DESA verbleven, kwamen de demonstranten tegemoet. Van nog geen twee meter afstand schoot een van de soldaten meerdere kogels in het lichaam van de lokale inheemse leider Tomás García. Hij was op slag dood. Zijn zoon Allan en verschillende anderen raakten gewond bij de aanval. De soldaat is niet veroordeeld voor de moord.


De situatie was toen al maandenlang gespannen. Met Pasen vorig jaar gingen bewoners van het gebied op weg naar de rivier, die ze gebruiken voor drinkwater, om te vissen, te baden en om hun kleding te wassen. Ze werden tegengehouden door de gewapende privébeveiligers van DESA. De indianen waren woedend en wierpen een wegblokkade op. Tot op heden dwarsbomen ze met hun blokkade de voortgang van de bouw.


Ondertussen wordt de sfeer steeds grimmiger. Cáceres wordt voortdurend met de dood bedreigd. 'Politie, militairen en justitie, ze zijn allemaal op de hand van het bedrijf', aldus de inheemse leider. 'Gewapende mannen lopen door onze gemeenschappen, bedreigen zelfs kinderen met hun mitrailleurs en zeggen dat we ons verzet moeten staken.'


Toch is ze vastbesloten door te zetten. 'Laat ze maar meer militairen sturen', zegt Cáceres. 'Wij blijven blokkeren tot ze de bouw afblazen.' Het gaat de Lenca's niet alleen om het veilig stellen van de toegang tot water, hun verzet heeft ook een religieuze reden. 'Onze spirituele geesten wonen in die rivier', aldus Cáceres. 'Maar dat zullen bankiers van FMO waarschijnlijk nooit begrijpen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden