Een strik om de aarde

Anton Kothuis was ‘sociaal bewogen tot in zijn sandalen’ en vooral een veelzijdig kunstenaar. Hij maakte films, hilarische reisverslagen en speelde rollen in films, tv-programma’s ....

Anton Kothuis, op 5 juni op 72-jarige leeftijd overleden, was een uniek en ongrijpbaar product van de jaren zestig, hij maakte absurdistische films en ‘radiocartoons’, hoorspellen voor de VPRO van maximaal twee minuten, die Remco Campert bestempelde als ‘kothuizen’. Zijn sonore, donkere stem klonk jarenlang in de huiskamer; hij deed talloze Sterreclames en verdiende daar goed geld mee. Al ten tijde van de flower power en de happenings ontroerde hij zijn publiek met het voorlezen van het telefoonboek. Hij was de verteller in De Aanslag van Fons Rademakers, was de inleider van Jan Lenferinks RUR en figureerde als eenzame klant in Ober van Alex van Warmerdam. Hij was een onverbeterlijk optimist, durfde alles en zat vol verhalen, grappen en fantasieën die de werkelijkheid soms ver ontstegen.

Hij werd in de Achterhoek geboren en wilde naar het toneel, maar zakte twee keer voor het toelatingsexamen. Hij mocht jeugdtoneel spelen bij de Nieuwe Komedie en zag eens een hond rondscharrelen, gebruikte zijn stropdas als hondenriem en wandelde ‘om de zaak wat op te vrolijken’ met het dier het toneel op. Het contract werd niet verlengd.

Hij ontdekte de hippies met hun marihuana en woonde een tijdje in een oude Jaguar bij het Leidseplein. Vrienden en vriendinnen voorzag hij van stuff. Midden jaren zestig kwam hij aanwaaien bij Uitlaat, het VARA-radiodebuut van Kees van Kooten en Wim de Bie. ‘Een enthousiaste figuur met kant en klare bijdragen, altijd verrassend, een beetje surrealistisch, heel bijzonder’, zegt De Bie.

Hij werd overtuigd Kabouter en was volgens een journalist, ‘sociaal bewogen tot in zijn sandalen’; had ‘Jezushaar’ en zat uit overtuiging altijd op de vloer. Zijn eerste korte film heette Don’t miss Miss Pizz - Italian Flavoured pizza. Daarna She’s like a Rainbow, gebaseerd op de song van de Rolling Stones. De film werd niet uitgebracht, omdat hij de muziekrechten niet had. Het lukte hem wel John Lennon en Yoko Ono de film aan te bieden tijdens hun love-in in Hilton. ‘Wij zaten zwijgend in lotushouding aan het bed. De film heeft Lennon nooit gezien’, vertelt journaliste Lokien de Bie.

In 1970 maakte hij, ‘als een grapje’ Oh my God, it’s unbelievable, een hilarisch reisverslag uit Amerika. ‘Ik had nog nooit eerder een camera vastgehouden.’ Met rijkssubsidie ging hij in Marokko een film maken over een man die een paaltje in de woestijn sloeg. De man keek om en zag een grote gitaar met een lint eraan. Hij stapt in de gitaar, reist de wereld rond en legt een strik om de aarde. Mooi bedacht, maar alles ging fout. Er kwamen Kamervragen over het blowen met subsidiegelden. De film werd nooit gemaakt. ‘Ruzie, echtscheiding, drama.’

Filmen zat er voorlopig niet meer in. Zijn stem bracht redding, hij bleef de grote charmeur, reed rond in een kleine Fiat of grote Amerikaanse slee, maar was te chaotisch om goed met geld om te gaan. Hij kon knap lastig en onmogelijk zijn. In 1984 kwam hij terug met Herfstdraden, naar het verhaal van Gerard Reve. Alex van Warmerdam speelde een rol, ze werden vrienden. ‘Anton had iets geniaals, wij werkten graag met hem, hij bleef heel zestiger jaren. Anton schreef en tekende honderden notitieboekjes vol.’

VPRO-collega Anton de Goede noemde hem ‘een goddelijke dwaas die je even wees op de bespottelijkheid van het gekrioel dat menselijk leven heet’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden