Een stoer stel

Begin dit jaar overleed An Thomassen, acht maanden na Wim. Hun leven lang werden ze geïnspireerd door de idealen van het democratisch socialisme....

Door Jaap Stam

Wim Thomassen: 'Een onmogelijk slecht boekje. Ik kom in één hoofdstuk wel twintig keer het woord moeten tegen. Dat zegt genoeg. Dat is geen realistische taal. Eerder een arrogante versimpeling van de problemen.'

An Thomassen: 'Je wordt oud. Je hebt het niet eens gelezen.'

Het is januari 1997. Wim (87) en An (84) Thomassen, sociaal-democraten van het eerste uur, bakkeleien in het Algemeen Dagblad over het pamflet van Niet Nix, de groep jonge honden die de PvdA probeert wakker te schudden.

An overleed op 11 februari van dit jaar, 89 jaar oud, acht maanden na Wim, met wie zij bijna zeventig jaar was getrouwd. Wim was 91 geworden. Al die jaren vormden ze een discussiegroep voor twee personen, zoals ze het zelf noemden. Ze hadden vijf kinderen en zes kleinkinderen.

Wim Thomassen stond aan de wieg van de Partij van de Arbeid en vervulde diverse functies voor die partij. Het bekendst is hij als burgemeester van Rotterdam (1965-1974). An was actief in de vrouwenbeweging en een vurig pleitbezorgster voor ontwikkelingssamenwerking.

Actievoerders wisten het precies: wanneer je wat gedaan wilde krijgen, moest je de vrouw van de burgemeester in de arm nemen. Na ruggespraak met An klom een actievoerster in het ligbad in de Rotterdamse ambtswoning. Veel Rotterdammers waren begin jaren zeventig nog aangewezen op de tobbe; dat moest aan de kaak worden gesteld. Bij een betoging voor het stadhuis stonden demonstranten met het spandoek: 'Wim, je moet meer naar je vrouw luisteren.'

Wim was een wederopbouwsocialist, bij wie economisch herstel ruim baan kreeg. De Rotterdamse haven groeide onder zijn bewind spectaculair. Expansie en modernisering waren volgens hem noodzakelijk om lage lonen en ongezond werk uit te bannen. De havenbelangen gingen bij Thomassen boven natuurgebieden. Het bracht hem regelmatig in conflict met het Rotterdamse actiewezen.

'Hij ging tot het gaatje, hij gaf niet op', zegt Roel de Wit, oud-commissaris van de koningin in Noord-Holland en vriend van de Thomassens. 'Als burgemeester van Enschede vocht hij voor de aanleg van de A1, hij ging door roeien en ruiten voor de uitbreiding van de Rotterdamse haven. Een krachtig bestuurder, een regent, zouden ze in sommige kringen zeggen.'

Ed van Thijn, oud-burgemeester van Amsterdam: 'Hij was licht regentesk. Dat word je vanzelf als burgemeester van een grote stad.'

Wim Thomassen en An Lind hadden elkaar leren kennen in de NBAS, de Nederlandse Bond van Abstinent Studerenden, een club van geheelonthouders, waarvoor Wim congressen en kampen organiseerde. Klussen die hij daarna opknapte voor de Arbeiders Jeugd Centrale, de socialistische jongerenorganisatie AJC. Hij droeg een manchesterpak om uiting te geven aan zijn antiburgerlijke gezindheid.

Thomassen heeft zich het vuur uit de sloffen gelopen voor de totstandkoming van de PvdA, die progressieve democraten van alle gezindten (socialisten, christenen, vrijzinnigen en radicalen) moest verenigen. In de oorlog drong hij twee keer het gijzelaarskamp in Sint Michielsgestel binnen om te praten over de vernieuwing van het socialisme, waarna hij het kamp doodgemoedereerd weer uit wandelde. In de winter van '45, toen er nauwelijks meer treinen reden, doorkruiste hij het land om oude tegenstanders samen te brengen.

Hij was een doeman, geen denker. Thomassen deed het voorbereidende werk, de ideologie kwam voor rekening van anderen. Van Willem Banning bijvoorbeeld, de predikant-hoogleraar die door Wim later veelvuldig zou worden geciteerd. De oprichting van de PvdA op 9 februari 1946 beschouwde hij vijftig jaar later nog als zijn voornaamste levenswerk; 'PvdA opgericht!', stond op de verjaardagskalender in de wc. Ook al was de PvdA niet de brede volkspartij geworden die hem voor ogen had gestaan en was de doorbraak te beperkt om als 'koevoet onder het confessionalisme' te fungeren.

Na zijn pensionering gingen ze wonen in de flank van de duinen van Schoorl, vanwaar ze fikse wandelingen maakten. 'Echte natuurliefhebbers, die twee', zegt De Wit. 'Een stoer stel. Ze maakten reizen naar Antarctica en tot ver in de 80 wandelden ze in de Alpen.' Vooral Wim was poolgek; stond hij als burgemeester lijnrecht tegenover de milieubeweging, als onbezoldigd ambassadeur van de zuidpool streed hij met succes tegen ontginning van het continent.

Van Thijn vond Wim ook in andere zin flink. 'Hij is de enige van wie ik in zijn memoires heb gelezen dat hij te bang was om in het verzet te gaan. Dat vind ik zo gaaf en goudeerlijk.'

Kees van der Zel, secretaris gewest Noord-Holland van de PvdA, liep nogal eens binnen bij hun bungalow in Schoorl. Hij viel er in menig woeste discussie. Wim oreerde, stak toespraken af, staand, al was je met zijn tweeën, en trok met regelmaat een boek uit de kast - hij mocht graag grote partijgenoten citeren. An die hem in de rede viel: 'Nou pap, dat zeg je nou wel, maar. . .'

Van Thijn: 'An liep voorop in de strijd tegen de kruisraketten, Wim moet dat hebben verafschuwd, maar ze lieten elkaar in hun waarde. Er was een grenzeloze tolerantie tussen die twee.'

Van der Zel: 'Ze waren voor het leven samen, dat voelde je, dat straalden ze uit, maar als ze aan het discussiëren sloegen, waren ze het compleet oneens met elkaar. Wim de man van de partijlijn, An de links-radicaal. Eerst de principes, dan zien hoe ver je komt.'

De Wit: 'Wim was een reformistische sociaal-democraat. An een anarchistische Noord-Hollandse, dat felle heeft ze haar hele leven behouden. Zij zat tientallen graden linkser dan Wim.'

Van der Zel: 'Wim zei vaak met die zware basstem van hem: ''Van de Internationale zing ik het liefst de vijfde regel van het tweede couplet: wij zijn het moe naar anderer wil te leven.'' Anderer wil sprak hij dan uit als An d'r wil.'

An bestierde de werkgroep Buitenland van het gewest Noord-Holland-Noord. Buitenlandse politiek was een vast agendapunt op de vergadering van de afdeling Schoorl. Dan praatte An in een kwartiertje haar partijgenoten bij over de Derde Wereld en de Oost-Westverhouding.

Dini van der Zel, vrouw van Kees en lid van de werkgroep: 'Ze belde me op. ''Waar blijf je, de vergadering begint zo'', zei ze. ''Ik ben heel veel stamppot aan het koken om in te vriezen. Dat moet nu, Kees is er niet dus kan ik alle deuren openzetten'', zei ik. ''Ben jíj gek'', zei ze. Daar snapte ze niks van.'

Kees en Dini van der Zel hebben geen mens meegemaakt actiever dan An Thomassen. Brieven schrijven, folders uitdelen, postzegels plakken, het afdelingsblad rondbrengen - ze deed het tot op het allerlaatste moment.

Op het congres van de PvdA hadden ze nog nooit van Schoorl gehoord. In het midden van de jaren zeventig bleek er ineens een motie ingediend door die afdeling. Er ging een golf van herkenning door de zaal toen de indienster naar het spreekgestoelte liep om de motie toe te lichten. Allicht, ze hadden het kunnen weten: An Thomassen was er komen wonen.

Kees van der Zel: 'Ik moest An een keer hebben. Kreeg ik Wim aan de lijn. An was er niet. ''An is op het ogenblik in Egmond-Binnen bezig de Derde-Wereldproblematiek te regelen'', zei Wim.'

Wat haar functie was? Kees van der Zel: 'Ze is een tijdje bestuurslid geweest, maar eigenlijk deed dat niet ter zake, ze bemoeide zich er gewoon mee.'

Corrie de Wit, echtgenote van Roel: 'An deed veel aan sociale contacten. Ze was het voorbeeld hoe de PvdA moet werken op lokaal niveau. Kameraadschap, familiegevoel, idealen uitventen, zoals wij dat in onze jonge jaren hebben meegemaakt.'

Wim was na zijn pensionering meer buiten de partij bezig. Op voordracht van de ondernemingsraad was hij commissaris bij Rijn-Schelde-Verolme. En hij was voorzitter van de stichting voor leprabestrijding. Voor wie geldt 'Ontwaakt, verworpenen der aarde' sterker dan voor leprapatiënten, vond hij.

Hoe zouden Wim en An Thomassen het afgelopen jaar hebben ondergaan? De moord op Fortuyn zouden ze hebben verafschuwd, dat staat buiten kijf. Maar wat zouden ze hebben gevonden van de nieuwe mores in de politiek en de afgang van de PvdA?

Roel de Wit: 'Ze zouden zich verschrikkelijk hebben opgewonden over het emotionele en het onberedeneerde waaraan de politiek ten prooi is gevallen. Dat je je laat voorstaan op een groot huis en een grote auto en dat je daarmee ook nog aanhang krijgt. . .'

Corrie de Wit: 'Politiek is een hobby geworden voor de nieuwe rijken. Heel griezelig.'

Roel de Wit: 'Je moet een visie hebben, die wil je uitdragen en dan ga je de politiek in. Wat er het afgelopen jaar is gebeurd, is zo in strijd met wat Wim en An hun hele leven hebben gekoesterd.'

Ed van Thijn: 'Wim zou enorm hebben geleden onder de donderslag in Rotterdam, waar de Partij van de Arbeid het contact met de gewone burger heeft verloren. An zou de verrechtsing, het antibuitenlandergedoe verschrikkelijk hebben gevonden. Trouwens, Wim ook. Ze stonden alletwee model voor politiek fatsoen.'

Dini van der Zel: 'Ze zouden de partijtop thuis hebben uitgenodigd. Het naadje van de kous hadden ze willen weten. Hoe kan dit? Wat hebben wij gemist?'

Kees van der Zel: 'Ze waren in de aanval gegaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden