Een stille traan

Het meest romantische programma op de Nederlandse radio moet verdwijnen. Na 35 jaar is de laatste Candlelight in zicht. Samensteller Jan van Veen wil hoe dan ook doorgaan met zijn mix van liefdesliedjes en amateurpoëzie....

Van van Veen rookt niet meer. In maart besloot hij dat hij genoeg teer en nicotine naar binnen had gewerkt. Hij stopte in één keer. Conclusie een: 'Roken zit tussen je oren.' Conclusie twee: zijn donkerbruine radiostem klinkt nog net zo donkerbruin als vroeger. 'Wat wil je, na 44 jaar Caballero zonder filter.'

Nee, de 58-jarige presentator vertoont nog geen spoor van slijtage. Toch komt er deze week een einde aan zijn radioprogramma Candlelight - tot zijn spijt en onbegrip. Sky Radio wil geen gesproken woord meer op de non-stop muziekzender, en dus moet Van Veens programma verdwijnen. Donderdag presenteert hij zijn allerlaatste Candlelight, precies zoals hij dat al bijna vier decennia doet: een stemmige melange van romantische pop en poëzie van luisteraars, waar de presentator zijn warmste stem voor opzet.

Met Arbeidsvitaminen is Candlelight een van de oudste programma's op de Nederlandse radio. Het begon op een vrijdagavond in 1967, toen de toenmalige Veronica-dj een ingezonden gedicht voorlas en er bij wijze van grap het vioolorkest van Mantovani onder monteerde. De daaropvolgende week stroomden de gedichten bij de radiopiraat binnen. Candlelight was geboren.

Van Veen had een onuitputtelijke ader te aangeboord: die van de duizenden anonieme zondagsdichters en -dichteressen, die hun hoogstpersoonlijke lief en leed op papier zetten en doorgaans teveel door emoties in beslag worden genomen, om ook nog op een kloppend metrum en andere vormkwesties te letten.

Niet alleen tobbende pubers schrijven aandoenlijke gedichten. Ook middelbare dames en een enkele bejaarde heer laten in Candelight van zich horen. Meer dan eens ontvangt Van Veen half door tranen uitgewiste epistels, waarin hem complete liefdesdrama's uit de doeken worden gedaan. 'Als ze op de zijkant konden schrijven, zouden ze het ook doen', zei hij eens.

In 1974 verhuist het populaire programma (600.000 luisteraars in de toptijd) naar de AVRO, op uitnodiging van chef Lichte Muziek Joop de Roo, die Van Veen graag in zijn pakket wil hebben. Bijna twintig jaar houdt de samensteller het bij de publieke omroep uit. Hij beleeft nog een kortstondig avontuur als hoofd afdeling tv-amusement, tot in 1992 de liefde bekoelt. De AVRO gunt hem nog maar één in plaats van twee uur en wil het programma naar de vooravond verhuizen, wat Van Veen een onacceptabel tijdstip vindt.

De boomlange presentator vertrekt met slaande deuren. In februari 1992 vindt hij onderdak bij Sky Radio. De fans verhuizen met hem mee. Een kwart van alle radioluisteraars blijft op de late maandagavond op hem afstemmen. Twee jaar later viert Candlelight zijn 1000ste uitzending. André van Duin, Ron Brandsteder, Lee Towers, Rob de Nijs en Vanessa lezen zelf geschreven gedichten voor, er zijn bloemen en complimenten en niets lijkt een gelukkig vervolg in de weg te staan.

Daarom kan Van Veen er niet bij dat hij nu opeens weg moet. 'De formule is niet versleten, ik heb er zelf nog zin in, mensen sturen nog steeds hun gedichten op. We hebben een doelgroep. En die kan straks nergens terecht.'

Zo groot als in de jaren tachtig is het niet meer, geeft hij toe. 'Toen kwamen de gedichten met postzakken tegelijk binnen. Nu zijn het er honderd per week, misschien iets meer. Wat wil je? Er zijn zoveel meer zenders dan vroeger. Logisch dat de spoeling dunner wordt.' Wat overbleef noemt Van Veen de 'harde kern'. Sommigen volgen hem al sinds het begin en stuurden honderden gedichten op.

De 'gouden formule' is er volgens Van Veen verantwoordelijk voor. Nooit iets aan veranderd, in al die 35 jaar niet. Als herkenningsmelodie fungeert Can I Get There By Candlelight, een liedje uit 1968 van de Ierse zanger David McWilliams. Alleen in de jaren zeventig moest McWilliams korte tijd wijken voor de versie van Rob de Nijs en vertaler Lennart Nijgh: Zet een kaars voor je raam vannacht. Het voorlezen wordt sinds jaar en dag ingeluid met de beginmaten van het aloude Greensleeves, uitgevoerd door de Italiaanse muzak-kampioen Annunzio Mantovani en zijn 'duizend violen'. Vaste slot-tune: Goodnight van de Beatles.

Het echte geheim van Candlelight schuilt natuurlijk in de stem van de presentator. Van Veen neemt elke tekst serieus. Een kreupel ritme, een minder handige beeldspraak of een open deur ('het leven gaat door') - Van Veen leest het zoals de voordrachtskunstenaar Albert Vogel de precieuze volzinnen van Couperus declameerde. In de diepste regionen van zijn bas klinken medeleven en bekommernis mee. Minieme aarzelingen en forse klemtonen ('alleen. . . met al mijn PIJN') suggereren dat de radiomaker het leed aan den lijve ervaart.

Afgelopen donderdag klonk tussen Snowy White's Bird of Paradise en Eric Claptons Tears in Heaven het gedicht 'Levensvreugde' van 'Andrea uit Boxtel':

Ik voel me eenzaam

en vraag me wanhopig af

hóe het kan zijn. . .

dat niemand mij begrijpt

Van Veen las het alsof het was geschreven met zijn eigen hartebloed.

Dat komt, zegt hij, omdat hij alle post zelf behandelt, en meteen ziet of hij iets met een tekst kan beginnen of niet. 'Een ander kan voor mij niet bepalen of ik het begrijp. Daarom lees ik elke brief die binnenkomt.' Hij maakt drie stapeltjes: 1. onbruikbaar 2. geschikt en 3. nog even naar kijken.

Eenzaamheid en liefdesleed blijven belangrijke onderwerpen, al duiken de laatste tijd ook thema's als 11 september en de wereldvrede op. In de uitverkoren teksten wil hij nog weleens wat veranderen. Een woordje weg of erbij, net zo lang tot het klopt als hij het hardop leest.

Candlelight is een kleine industrie. Er verschenen twintig bloemlezingen bij uitgeverij Mingus, waaronder speciale edities voor Blokker en Het Kruidvat, een bundel gedichten van gedetineerden onder de titel Bajes Candlelight, en het dubbeldikke Dertig jaar Candlelight, de mooiste honderd.

Ook cd's met door Van Veen gedraaide muziek (Janis Ian, Moody Blues, Art Garfunkel) doen het goed. In 1996 kreeg hij een gouden cd voor een dubbel Candlelight-album van de firma Sony, waarvan 75 duizend exemplaren werden verkocht.

'Ik ben een zakenman', heeft Van Veen vaak gezegd. 'Ik kan alles verkopen.' Zijn handelsgeest bleek in 1972, toen hij zijn schoonvader opvolgde als directeur van textielbedrijf Universum. Universum is sinds lang op de fles, maar Van Veen is het radiowerk met uiteenlopende commerciële ondernemingen blijven combineren. Hij begon de platenfirma Black Night Productions (en scoorde prompt een nummer 1-hit met 100 years van Joey Dyser), was mede-eigenaar van restaurant Candlelight, en begon in 1978 een gelijknamige groothandel in panty's en sokken.

Van die bv is Van Veen nog steeds directeur. Hij runt het bedrijf met twee medewerkers. 'We zijn veel groter geweest, maar de textiel is niet meer wat het was. Je moet tegenwoordig gigantisch zijn, anders doe je niet mee. Wie klein is, moet z'n hersens gebruiken. Vind ik helemaal niet erg. Ik moet er niet denken dat ik weer de sores van vroeger heb.'

Nog vier uitzendingen heeft hij te gaan, 'dan wordt het kaarsje uitgeblazen'. Hij doet er niet sentimenteel over. 'Luisteraars zijn onvoorstelbaar bedroefd. Sommigen willen een handtekeningenactie. Maar dat hoeft voor mij niet.'

Het was de laatste jaren toch al minder naar zijn zin. Vroeger koos hij de muziek die hij zelf mooi vindt. Bij Sky bepaalt de muziekcoördinator wat er tussen de gedichten klinkt. 'Ik zou zelf heel andere dingen draaien, reken maar. Neil Diamond bijvoorbeeld. Geweldige muziek, maar waar hoor je die nog?' Live is het programma ook niet meer. 'Al probeer ik wel die indruk te wekken. Radio is suggestie, voor een belangrijk deel.'

Intussen broedt Van Veen op een reddingsplan. De regionale zenders lijken hem wel wat. 'Denk niet dat het allemaal in Hilversum gebeurt. De dertien regionale omroepen hebben een fantastisch marktaandeel.' Hij ziet het voor zich: maandag Candlelight Groningen, met poëzie uit de regio, dinsdag Candlelight Limburg, en zo de week door. 'Candlelight kan de rode draad tussen de regio's worden. Mooi toch?'

De inzender van het afscheidsgedicht dat Van Veen woensdag voorlas, is het ongetwijfeld met hem eens:

Trouw dank ik hem die ons woord uitsprak

Hij die lief en leed bewogen met ons deelde

Een stem die inhoud gaf aan ons gevoel

Hem even danken dat hij mijn hart zacht streelde

Voor mij zal een zekere leegte nu ontstaan

Een programma zo gevoelsmatig en vanzelfsprekend

Maar gelukkig heb ik veel op cassettebandjes staan

Al had ik nog lang niet op een afscheid gerekend

Met dank voor alle steun die ik bij jullie vond

Neem ik nu afscheid met een stille traan

Alles gaat voorbij, niets blijft hetzelfde

Moeten we nu allen onze eigen weg weer gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden