Een stille baas

Elk team heeft een pikorde, een hiërarchie waarlangs de lijnen lopen. De aanvoerder van Oranje is Robin van Persie, misschien wel de beste speler, maar geen geboren leider. 'Ik doe wat ik doe, naar eer en geweten.'

De 30-jarige aanvoerder van het Nederlands elftal is in bepaald opzicht een freak. Robin van Persie is wat in zichzelf gekeerd, maar tevens sociaal voelend. Hij is een voetbalbezetene met honger naar succes en oog voor detail. Een liefhebber ook, die in het veld soms ietwat traag oogt, ondanks zijn techniek en snelheid. Dan is hij schuchter, dan beweegt hij met licht gebogen rug. Hij oogt dan bedrukt.


Wie zich afvraagt of hij na zijn in maart bij Manchester United opgelopen knieblessure topfit is, krijgt een antwoord dat blaakt van vertrouwen, doch tegelijkertijd doordrenkt is met voorbehoud. 'Ik heb gigantische sprongen gemaakt en voel me veel frisser. Maar ik kan niet in de toekomst kijken.' Een dag later verlaat hij het veld halverwege het duel met Wales, vanwege opkomende liespijn.


Hij is aanvoerder, misschien uit nood geboren. De beste voetballer is benoemd tot leider. Dat is een frappante combinatie met degene die hem aanwees, bondscoach Louis van Gaal. Die is juist de geboren, bazige leider.


Voetbal is ook een kwestie van bazen en baasjes. De vader overste bij Oranje, Van Gaal dus, zei vorige week in Portugal dat hij 'alles beslist.' Van Gaal houdt intens van communicatie, in allerlei vormen, hoewel hij zich openlijk soms schamper uitlaat over de inbreng van de spelers. Op het einde van de dag weet hij het beter dan zij.


De baas van de spelers is dus Robin van Persie. Althans, hij draagt de aanvoerdersband. Maar Van Persie is geen aanvoerder als Cruijff, Gullit of Van Bommel. Zij waren uitgesproken persoonlijkheden, indien nodig balancerend op de barricaden. Van Persie is meer een informele leider.


Een dag voor het duel met Wales, gezeten aan een tafel in het luxueuze hotel in Santpoort, kan hij zich vinden in de opmerking dat hij een officiële functie op inofficiële wijze invult. Zo wisselt hij tijdens het eten met de ploeg geregeld van tafel, om hier en daar te praten. Hij koestert vooral de jongeren op hun lange weg naar de top.


Inofficiële aanvoerder? 'Zo zou je het kunnen noemen.' Of dat bezwaarlijk is? 'Kijk, in een team weet je hoe de hiërarchie is. Daarover hoef je niet te praten. Hiërarchie is zoals die is. Je moet dat vooral niet benadrukken.'

Desastreus EK

Het ligt mogelijk genuanceerder. Bij het vorige WK was Van Bronckhorst aanvoerder op grond van anciënniteit. Van Bommel, schoonzoon van bondscoach Van Marwijk, was voorganger in de strijd, met Sneijder en De Jong als secondanten.


Toen volgde het desastreuze EK in Polen en Oekraïne, waar de rangorde diffuus was. Aanvoerder Van Bommel speelde slecht en stond tijdens het laatste duel, tegen Portugal, op blote voeten naast de dug-out, waar Van Marwijk ten prooi viel aan wanhoop. Elk leiderschap was vervlogen.


Van Persie wilde destijds met niemand praten, officieel vanwege clubbesognes. Hij wekte wrevel, ook bij spelers die nu nog ploeggenoten zijn. En net als tijdens het WK was daar die eeuwige discussie: Van Persie of Huntelaar in de spits. Van Marwijk koos, tot de laatste wedstrijd, voor Van Persie. Die was de winnaar op papier, maar het was een schijnzege, want Van Persie glorieerde niet.


Een officiële leider staat op, na zo'n desastreus toernooi. Die vertelt de waarheid, die duidt de ontwikkeling en preludeert op de toekomst. Van Persie hield zich gedeisd. Van Gaal verweet hem daarop dat hij in het kennismakingsgesprek in Noordwijk zijn mond hield. Sneijder, Robben, Van der Vaart, Huntelaar en Kuijt, zij evalueerden het falen hardop.


Derhalve kreeg Sneijder de band in augustus 2012, bij de nieuwe start. Sneijder leefde daarna zijn filmsterrenleven in Istanbul en reageerde vernederd toen hij het aanvoerderschap weer verloor, na een seizoen waarin Van Persie de landstitel won met Manchester United en Robben de Champions League met Bayern München.


Van Persie en reserve-aanvoerder Robben losten Sneijder en Kuijt af. Van Gaal gebruikte het trainingskamp in Azië, precies een jaar geleden, om de hiërarchie te herschikken, op een wat geforceerde wijze. In de maanden daarop kroonde Van Persie zich tot topschutter aller tijden van Oranje. Zijn positie was nu onbetwist. Bovendien was Huntelaar geblesseerd en Sneijder niet fit genoeg. De Jong was niet onomstreden bij Van Gaal, Strootman scheurde in het voorjaar een knieband.


Daarnaast hervond Van Gaal de relatiecoach in zichzelf. Hij had zichzelf een tijdje, noodgedwongen omdat hij de kwalificatie vlotjes wilde afdwingen, getransformeerd tot prestatiecoach. Hij keek alleen naar vorm en fitheid. Nu het WK naderde, kon hij weer banden aanhalen. Hij zat dus op de tribune bij PSV met de geblesseerde Van Persie aan zijn zijde, de aanvalsleider van de club waarnaar Van Gaal na het WK vertrekt: Manchester United. Het was een mooi beeld: twee karakters, tot elkaar veroordeeld. Nu en in de toekomst.


Van Gaal legde zijn plannen voor een nieuw spelsysteem aan zijn aanvoerder voor; 4-3-3 moest overboord, zeker tegen Spanje op 13 juni. Te aanvallend, te onzeker. Van Persie: 'Hij heeft het er met mij over gehad. Ik liet het bezinken. Hij legde het goed uit. We hebben er een aantal keren contact over gehad. Dan ga je er iets bij voelen. Ik kreeg er vrij snel, voordat iedereen op de hoogte was, een goed gevoel bij. Dit kon weleens gaan werken.'


De aanvaller Van Persie zei niet tegen de van oorsprong offensief ingestelde coach, na diens defensieve aanpassing: niet doen. En is het niet te kort dag, om nog van systeem te veranderen? Van Persie: 'Je moet keuzen maken. Blijf je bij het bekende of ga je voor iets nieuws? Dat is een risico. Maar voetbal is een risicospel. Ik hou daar wel van. Het is ook een mooie uitdaging.'


Ook tegen Wales is weinig vooruitgang te bespeuren. Van Persie laat zich tijdens de rust vervangen met een lichte liesblessure. Hoe fit is hij werkelijk? Schuurt het al, in de rangorde?


Sneijder voetbalde tegen Ghana te dicht bij Van Persie. En bij Sneijder keerden de gebaartjes alweer terug na foute passes. Op de een of andere manier lijken ze niet voor elkaar geschapen, Sneijder en Van Persie.


Menigeen denkt ook dat ze elkaar niet mogen. Dat valt mee. Van Persie deed bijna twee jaar geleden een goed woordje voor Sneijder bij Manchester United. Dat had ook met zijn bezetenheid te maken. Hij wilde een middenvelder die hem kon bedienen. Dat hoefde geen vriend te zijn, maar een goede voetballer. Bovendien konden ze dan dagelijks oefenen voor Oranje. Manager Ferguson wilde Sneijder niet.


Dus leggen we Van Persie een scenario voor: Sneijder aanvoerder en aanvoerder-af. Jij aanvoerder. Hiërarchie opnieuw bepaald. Sneijder weg. Sneijder weer terug. Wil het baasje uit Istanbul niet terug op zijn troon? Van Persie reageert wat kribbig: 'Zo ervaar ik dat helemaal niet, en Wesley volgens mij ook niet. Jij zoekt nu naar hiërarchie rond twee personen. Dat is helemaal niet zo'n item in onze groep.'

Reserve-aanvoerder

Onze groep. Van Persie praat liever over groepsdenken. 'Ik ben altijd goed omgegaan met ploeggenoten. Ik heb het grootste deel zelf moeten ondervinden toen ik jong was. Ik word er blij van als ik via een goed gesprek een beetje verschil kan maken. Dat ik mijn ervaring kan delen met een persoon.


'Als je 18, 19, 20 jaar bent, spelen veel zaken in je koppie. Dat voel ik goed aan. Al kan ik anderen 5 procent helpen door vragen te stellen of ervaringen te delen. Als ze daarvan profijt trekken, word ik gelukkig. Dat heeft niets met aanvoerderschap te maken. Dat doe ik al mijn hele leven. Iedere aanvoerder vult dat op zijn eigen manier in. Ik hoef dat ook niet helemaal uit te leggen. Ik doe wat ik doe, naar eer en geweten. Het is aan jullie om dat een naam te geven.'


Een tweede reserve-aanvoerder ontbreekt bij Oranje. Ook dat zegt iets over de top die Van Gaal schikte. Van Persie echter: 'Samen ben je sterker. Het hoeft geen naam te hebben. Het is een gigantische eer om met die band het veld op te lopen. Als jonge jongen heb ik dingen gezien die me bevielen en zaken die me niet bevielen. Ik ben er om die jongens te helpen, omdat ik weet waarmee ze zitten. Door hen te helpen, help ik het hele team. Dan worden zij beter, dan worden wij beter. Zo creëer je saamhorigheid. En we moeten het met zijn allen doen.


'Ik probeer allesbehalve het aanvoerderschap officieel te maken. Ik heb dat vroeger een paar keer meegemaakt, maar dan sla je de plank helemaal mis. Ik ben weleens bij een van die oudere spelers op hun kamertje geroepen. Dan moest ik me melden. Bij Feyenoord. Bij mij werkt dat niet, en ik denk dat het ook niet werkt bij een aantal van deze jongens. Mijn belangrijkste boodschap is: ik ben er om te helpen. Ik vind dat je zo in het leven moet staan: elkaar helpen. Dat heeft niets met voetbal te maken. Zo ben ik. Ik vind het heerlijk, zulke gesprekken.'


De inofficieel handelende aanvoerder, de informele aanvoerder, sloot dus een verbond met de grote communicator, Van Gaal. Blijkbaar liggen ze elkaar. Hoe kon het dat die gracieuze voetballer het nieuwe resultaatvoetbal van Van Gaal omarmde? 'Hopelijk gaat dat samen, resultaat behalen en aantrekkelijk voetballen.' Maar hij waarschuwt, voor de pittige tegenstand: 'We hebben nog nooit gewonnen van Australië. Spanje kent iedereen. Chili heeft een paar maanden geleden Engeland helemaal overhoop gespeeld op Wembley. Het is een heel zware groep. Niet iedereen is even reëel.


'Misschien is er een verkeerde indruk gewekt, maar wij gaan voor die combinatie: winnen met mooi voetbal. We gaan niet op zijn Italiaans spelen, we gaan niet alleen counteren. We willen in balbezit gewoon goed voetbal spelen. We willen goed voor de dag komen, maar vooral winnen. Kijk, we hebben ambitie, we hebben een strijdplan, we hebben hard getraind, we gaan er alles aan doen. Maar je moet reëel blijven.' De realiteit is: het oogt nog niet erg best, het voetbal. En de volgende wedstrijd is tegen Spanje.

Gewoon lekker ballen

Natuurlijk heeft hij, de aanvoerder, ook zijn persoonlijke ambitie. Hij staat op 43 doelpunten in het Nederlands elftal, waarvan vijf tijdens eindronden. 'Bij mijn eerste WK (in 2006, red.) zat ik in een roes. Wat er gebeurde, ging langs me heen. Ik zat op een eiland, in mijn eigen wereld. Nu zie ik meer, krijg ik meer mee. Nu hou je rekening met hoe het loopt, nu heb je invloed.' Uit die uitspraken blijkt het duidelijkst dat hij geen geboren aanvoerder is.


Hij is eigenlijk nog de jongen die gewoon lekker wil voetballen. 'Ik wil mijn doelcijfers opkrikken. Maar het belangrijkste is dat we als team winnen. Dat gaat samen, in mijn ogen. Persoonlijk wil ik dat heel graag. In vier toernooien heb ik vijf goals gemaakt. Dat vind ik te weinig. Ik wil beslissend zijn. Dat is een van mijn grootste dromen. Dat we met zijn allen, jullie, wij, samen met de staf, achteraf kunnen zeggen: het is een fantastisch toernooi geweest. Dát is mijn droom.'


Het is een droom zonder hiërarchie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden