'Een stilist die het wielrennen tot kunst verhief'

Fedor den Hertog, die zaterdag op 64-jarige leeftijd overleed, zal herinnerd worden als een raadselachtig fenomeen, maar ook als de wielrenner die zijn enorme belofte niet kon inlossen. 'Iwan de Verschrikkelijke' luidde zijn bijnaam.


Fedor Iwan den Hertog, geboren in Utrecht en deels opgegroeid in de Oekraïne, kon ongenadig hard fietsen. Vandaar ook de parallel die werd getrokken met Eddy Merckx, ook al behept met zo'n vreeswekkende bijnaam: 'De Kannibaal'.


Het bijzondere levensverhaal van Fedor den Hertog is opgetekend door journalist Joop Holthausen in de biografie Eenzaamheid is de school van het genie. Daarin komt ook Rini Wagtmans aan het woord. Hij fietste als junior met Den Hertog en als professional met Merckx.


Wagtmans had een kenmerkende ervaring met Fedor den Hertog in Olympia's Tour van 1966. Hij demarreerde uit het peloton, met Wagtmans in zijn wiel. Het tempo was al moordend, aldus Wagtmans, maar Fedor den Hertog gooide er nog een schepje bovenop, en nog één. Rini Wagtmans moest lossen.


'Hoe was dat mo-ge-lijk? Je kunt in een wedstrijd een zwak moment hebben en de slag missen. Maar simpel uit het wiel gereden worden, is voor een coureur zo ongeveer het ergste dat er is. Het snijdt dwars door je ziel. Je wilt zoiets koste wat kost voorkomen. Twee mensen hebben mij zo kunnen vernederen: Fedor den Hertog en Eddy Merckx.'


Den Hertog was de oudste zoon van een timmerman die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Duitsland te werk was gesteld en daar kennis kreeg aan een Oekraïense vrouw. Willem en Oksana vestigden zich aanvankelijk met hun gezin in Linschoten, maar in 1956 vertrokken zij naar de Sovjet-Unie. Twaalf maanden woonden ze in bij Fedors grootmoeder. Dat werd geen succes en remigratie volgde, zodra de communistische autoriteiten daarvoor toestemming hadden gegeven.


Willem den Hertog was een hardvochtige godsdienstwaanzinnige, wiens schaduw altijd boven zijn kinderen bleef hangen. Toen zoon Fedor in een Belgische koers boven op een auto botste en zijn leven dagenlang aan een draadje hing, werd een anoniem briefje bezorgd bij het ziekenhuis inn Luik. 'Dit is je straf. God wil niet dat je op zondag fietst.' Fedor den Hertog herkende het handschrift.


Dat wielrennen had hem bij terugkeer uit Oekraïne in zijn greep gekregen. Wat aanvankelijk een vlucht was uit het beklemmende gezinsleven, werd de ontplooiing van een groot talent.


Als Den Hertog op zijn best was, leek de inspanning hem geen enkele moeite te kosten. Zijn bovenlichaam hing vrijwel roerloos boven het frame, zijn benen maalden automatisch in het rond. Holthausen: 'Een stilist die het wielrennen tot kunst heeft verheven.'


In de omgang ontpopte Fedor den Hertog zich als een onpeilbaar figuur. Holthausen typeert hem als een mysticus die zijn gehoor graag trakteerde op diepzinnigheden. Zelf zag Den Hertog zich zo: een man met een eigen wijsheid, voortgekomen uit een eigenwijs jongetje.


Zijn beste jaar als wielrenner beleefde hij in 1969, toen hij negen van de elf ritten in de Ronde van Rijnland-Palts won, een koers met aanzien. Fedor den Hertog vermoedde dat zijn vader in dit stukje Duitsland was neergestreken en wilde zich graag tonen. Een jaar eerder had hij op de Olympische Spelen, met Joop Zoetemelk, René Pijnen en Jan Krekels goud gewonnen in de ploegenachtervolging.


Pas in 1974, al 28 jaar oud, liet Den Hertog zich verleiden tot een overstap naar de profs. Het werd tevens het afscheid van zijn succes, behoudens een incidentele etappezege in de Tour de France en de Spaanse Vuelta. Hij kon zich de andere, meer berekende manier van koersen niet meer eigen maken.


Vijf jaar later stopte Fedor den Hertog er mee en nadien kon hij nooit echt zijn draai vinden in het dagelijkse bestaan. Als wielrenner was hij altijd onder de hoede geweest van sponsors en ploegleiders die zich over hem ontfermden als ware hij hun zoon. 'Fedor heeft nooit zijn verantwoordelijkheid genomen', zegt zijn ex-vrouw Lillyanne.


In 2007 werd bij Fedor den Hertog prostaatkanker geconstateerd. De laatste maanden bracht hij door in een hospice.


Bart Jungmann


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden