Een sterke man kun je in de Nederlandse politiek sowieso vergeten

Beeld de Volkskrant

In Nederland heerst verbazing over het feit dat veel Turken hebben gestemd voor een systeem waarbij de macht van het parlement drastisch wordt ingeperkt. Langs democratische weg de democratie om zeep helpen, daar lijken de Turken voor gekozen te hebben. Hitler wist dat ook te bereiken, maar dat was anders omdat der Führer pas populair werd bij de meerderheid van de bevolking toen hij de verkiezingen had afgeschaft.

Mogelijk is er in Turkije gezwendeld, maar dat neemt niet weg dat Erdogan ongeveer de helft van de stemmen heeft behaald. In percentages gemeten is dat aanzienlijk meer dan wat Hitler in 1932 en 1933 wist te bereiken.

Het ja tegen Erdogans plannen zou zijn ingegeven door de behoefte aan een sterke man, aan een leider die Turkije door deze woelige tijden kan loodsen. Daarin zit hem natuurlijk ook de verbazing aan Nederlandse kant: het fenomeen van de sterke man kennen wij helemaal niet. De Turken hebben Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), de grondlegger van de Turkse staat. Hij gaf de Turken hun eigenwaarde terug in een tijd dat Turkije 'de zieke man van Europa' werd genoemd.

Maar wie is de sterke man van Nederland?

Ik graaf in mijn geheugen. Ben ik in Nederland wel eens een sterke man tegengekomen? In de Nederlandse politiek kun je dat sowieso vergeten. Er wordt vaak gezegd dat Nederlandse politici hun verantwoordelijkheid moeten nemen en leiderschap dienen te tonen, maar op de een of andere manier komt dat er nooit van. Colijn? De man die ons - waar of niet waar - rustig wilde laten slapen? Drees? Leider in de opbouwjaren, maar geen sterke man. Lubbers? Te veel wollig taalgebruik. Rutte? Lang aan de macht, maar toch houd je het gevoel dat hij het premierschap erbij doet.

In de journalistiek, het vak waarin ik werkzaam ben, ben ik ook nooit een sterke man tegengekomen. VN-hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse was zo verlegen dat hij nooit iemand iets durfde te weigeren en daarom aan de muur een papier had geprikt met het woord 'nee' erop, waarnaar hij zwijgend knikte als een voorstel hem echt te gortig werd.

In het bedrijfsleven dan? Eerlijk gezegd heb ik maar één keer een Nederlander ontmoet die heel in de verte misschien het predicaat 'sterke man' verdiende.

Frans Swarttouw deed zich in alles voor als de sterke man. Hij kwam uit een familie van Rotterdamse havenbaronnen. Hij gedroeg zich ferm en krachtdadig, maar ook ruw en ordinair. Hij bezat, net als Stalin, een provocerende voorkeur voor platte moppen: 'Twee olifantjes lopen de kleedkamer in van een tennisclub, waar mannen staan te douchen. Zegt dat ene olifantje tegen dat andere: 'Ach gut, moeten ze daarmee eten'.' Enzovoort.

Swarttouw ging door roeien en ruiten. Neelie Smit noemde hij 'de enige vent van het kabinet'. Hij had een heel aardige (jongere) vrouw, die hij had ontmoet toen zij in de file bij Schiphol naast hem stil kwam te staan. Hij was meteen op de snelweg uitgestapt en had een afspraak gemaakt.

Als voorzitter van de Raad van Bestuur van Fokker moest hij in een globaliserende wereld een Nederlandse vliegtuigbouwer overeind houden. De sluwe onderhandelaar in hem wist van de staat honderden miljoenen los te krijgen. Met trots presenteerde hij zijn vliegtuigen, 'prachtmachines die dertig jaar mee moeten en die niet zoals die rotauto's na 200.000 kilometer kapotgaan'.

Hij werd geroemd en verguisd, zoals dat met iedere topfunctionaris gebeurt. Door een toeval was ik uitgenodigd voor een diner, waarbij ook Swarttouw aanwezig was. Het nagerecht was net gebracht toen hij opstond en een redevoering hield. Hij zei dat hij ongeneeslijk ziek was, maar dat hij het er niet bij zou laten zitten. Eventueel zou hij als een ware Romein het lot in eigen hand nemen. Hij wankelde. Toen hij weer ging zitten, hadden velen tranen in de ogen. Een paar weken later stond in de krant dat Swarttouw was overleden. Ook de sterke man was zwak gebleken, zo gaat het altijd.

Verder zou ik het niet zo gauw weten met die sterke mannen in Nederland. Een sterke man zakt in ons land nu eenmaal snel weg in de polder. Twee jaar voor Swarttouws dood was Fokker Aircraft overigens al failliet.

Erdogan heeft een presidentieel systeem bedacht waarmee hij tot 2029 aan de macht hoopt te blijven. Hij is dan 75. Met nieuwe referenda kan hij zijn termijnen natuurlijk verlengen. Sterke mannen zitten vaak lang, daar zijn het sterke mannen voor. Zij graven zich in, nemen voorzorgsmaatregelen en onderwerpen het leger. Robert Mugabe, de sterke man van Zimbabwe, is 93 jaar en sinds 1980 aan de macht. Volgend jaar wil hij weer meedoen aan de verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden