Reportage Gemeenteraadsverkiezingen Antwerpen

Een ‘sterke leidersfiguur’ of ‘sluipend vergif’: hoe lang blijft Bart De Wever nog de baas in Antwerpen?

Jongeren en kinderen lopen op de Turnhoutse baan langs een etalage met verkiezingsposters. Beeld Marcel van den Bergh

Zes jaar burgemeesterschap van Vlaamse nationalist Bart De Wever levert in Antwerpen gemengde gevoelens op. Een ‘sterke leidersfiguur’ dan wel ‘sluipend vergif’. Of toch een praatjesmaker die passief toekijkt terwijl ‘de armoede toeneemt en de drugscriminelen gewelddadiger worden’? Het gaat erom spannen of hij zondag tijdens gemeenteraadsverkiezingen zijn mandaat behoudt.

De straat is wat grijs, dat vindt Ilse Nuyens (44) zelf ook. Smalle stoep, smalle strook asfalt, hoge panden aan weerszijden. Ze heeft net met haar dochter twee stoeptegels voor de gevel van haar huis weggehaald, en poot daar nu planten. ‘We doen het zelf maar’, zegt ze lachend, de handen afvegend aan haar spijkerbroek. ‘Van de gemeente Antwerpen hoeven we niets te verwachten.’

Zes jaar is Bart De Wever, voorman van de Vlaams nationalistische partij N-VA, hier nu burgemeester, en wat betreft Nuyens heeft hij weinig goeds gebracht. ‘De armoede is toegenomen, drugscriminelen worden gewelddadiger, we staan langer in de file, de stad is nog verder gepolariseerd en onze kinderen kunnen niet veilig naar school fietsen’, somt ze op.

Niet toevallig zijn dit ook de belangrijkste thema’s van de gemeenteraadsverkiezingen, die aanstaande zondag in heel België plaatsvinden. Vele ogen zijn daarbij gericht op Antwerpen – ook omdat de uitslag hier een graadmeter is voor de Vlaamse en de landelijke verkiezingen van mei volgend jaar: de coalitie waarmee De Wever de stad regeert (zijn N-VA samen met de christendemocratische CD&V en het liberale Open VLD), is op Vlaams en federaal niveau hetzelfde samengesteld.

‘Ooit een chique straat’

Nuyens woont vlakbij de Turnhoutsebaan, een verkeersader die dwars door de wijk Borgerhout loopt. ‘Ooit een chique straat’, vertelt de uitbater van een kleine supermarkt die niet met zijn naam in de krant wil. Van die vroegere allure is weinig over. Auto’s en vrachtwagens denderen langs zijn zaak, en soms parkeert er iemand midden op de weg om even snel een boodschap te doen. In een aantal winkels worden geborduurde kaftans verkocht, er is een Zeeman en een Wibra, en een zaak met de opmerkelijke naam De Grote Pik, waar tuingereedschap in de etalage ligt. Daarnaast zijn er onwaarschijnlijk veel belwinkels, geldkantoren en schimmige horecazaken – bedrijven die volgens De Wever worden gebruikt om geld wit te wassen dat met de cocaïnesmokkel is verdiend.

Borgerhout ligt al jaren overhoop met De Wever. De wijk is het problemenkind van de stad: veel armoede, veel schoolverlaters, veel criminaliteit. Tweederde van de inwoners heeft een migratieachtergrond, en daarnaast valt een fors deel van de mensen onder het type ‘hipster’ of ‘bakfietsmoeder’.

‘Mijn stem krijgt hij niet’, zegt de supermarkteigenaar, waarop hij begint te klagen over het verkeer en de veiligheid. Soms onderbreekt de man zijn verhaal om wat klanten te helpen. Een jonge vrouw met een hoofddoek wil een printje van een foto maken. Twee potige kerels vragen om een pakje sigaretten, en een magere Marokkaan hoeft alleen maar een vuurtje. ‘Maar het ergste is dat mensen niet vriendelijk meer zijn tegen elkaar’, zegt de winkelier als zijn klanten weer buiten staan. ‘De burgemeester heeft het constant over groep en geloof en kleur, en mensen worden op basis daarvan tot crimineel bestempeld.’

Een bakfietsmoeder en een moslima op straat in Borgerhout. Beeld Marcel van den Bergh

‘Kijk naar de foto’s van de daders in Barcelona’, zei De Wever vorig jaar in de Gazet van Antwerpen. ‘Op de Turnhoutsebaan kom je op een avond gemakkelijk twintig mannen van dat type tegen.’ In een ander interview zei hij dat Joden ook een andere cultuur hebben, maar tenminste niet voor zoveel problemen zorgen als moslims. En de berberbevolking? Die zou maar lui zijn en daarom niet werken.

Sterke leidersfiguur

‘De kracht van De Wever is dat hij een sterke leidersfiguur is’, zegt Carl Devos, politicoloog aan de UGent en een veelgehoorde stem in de Vlaamse media. ‘De burgemeester is de baas, dat straalt hij uit. Bovendien is hij een sterke debater en kan hij zijn boodschap heel goed overbrengen. Maar hij heeft ook de neiging om mensen te schofferen en een schuldige aan te wijzen, en daarom is hij niet de burgervader van álle burgers. Dat vindt de één een pluspunt, de ander zal om die reden juist niet op De Wever stemmen.’

Zijn overwinning zes jaar geleden betekende een aardverschuiving voor de stad die al tachtig jaar door de socialisten bestuurd werd. Maar het was vooral een afgang voor het extreemrechtse Vlaams Belang. Deze had bij de vorige ronde in 2006 nog 33 procent van de stemmen gekregen, maar kwam nooit op het pluche terecht vanwege het cordon sanitaire. In 2012 bleven ze steken op 10,2 procent.

‘Veel kiezers zijn toen naar de N-VA overgestapt’, zegt Devos. ‘Deze partij hamert tenslotte net als Vlaams Belang op thema’s als identiteit en veiligheid. Het wordt spannend of deze groep tevreden is over De Wever en weer op hem stemt. Echt groot zie ik Vlaams Belang niet meer worden, maar ze zouden zomaar een verrassende winst kunnen behalen.’

Op het terras van Café Derby in Ekeren zit een groep mensen waar De Wever op kan rekenen. Het is een wijk met een dorpse sfeer. Rustige straten, veel groen en weinig ‘import’. ‘Maar ze komen steeds dichterbij hoor, die vreemdelingen’, zegt Madeleine, een vrouw van 53 die haar achternaam niet wil zeggen. Ze woont haar hele leven al in Ekeren. ‘Een fijne plek’, zegt ze, ‘en dat willen we zo houden.’

Verkiezingsposters van de partij Vlaams Belang in een etalage in Ekeren. Beeld Marcel van den Bergh

Niet dat ze racisten zijn, benadrukt het gezelschap. ‘De meisjes hier in de bediening zijn ook Thais’, zegt een man die zichzelf voorstelt als De Witte. ‘Maar ze moeten zich wel aanpassen!’

Madeleine doet haar jasje (fel blauw leer, heel veel ritsjes) open, en bestelt een biertje. Het is het einde van een zonnige middag en daar wil ze samen met een paar vrienden nog even van genieten. De groep aan deze tafel, zes man in totaal, heeft altijd op Vlaams Belang gestemd, maar is de vorige keer overgestapt naar de N-VA. ‘Vanwege het cordon sanitaire’, zegt De Witte. ‘Ze komen toch nooit aan de macht. De Wever krijgt tenminste de kans om iets te doen.’ Madeleine lacht. ‘Ze noemen het Vlaams Belang vergif, maar dan is De Wever sluipend gif – die doet hetzelfde, zonder dat mensen het door hebben.’

Modder gooien

‘Vlaams Belang heeft altijd veel steun gehad in Ekeren’, zegt Dave Sinardet, politicoloog aan de Universiteit Antwerpen en de Vrije Universiteit Brusssel. ‘Kopstuk Filip Dewinter woont er zelf ook. Maar identiteit is niet het enige thema dat tijdens deze verkiezingen speelt.’

Zo gaat de burgemeester er prat op dat de omzet van de bouwsector in Antwerpen groter is dan in heel Wallonië samen, maar vrezen sommigen dat de nieuwe woningen alleen voor de rijken zijn. De ingrijpende werkzaamheden maken het bijna onmogelijk om met de auto naar het centrum te rijden, maar De Wever is er trots op dat er eindelijk iets gebeurt na jaren van alleen maar plannen maken. Daarbij maakt hij zich hard voor de auto in de stad, zelfs als dat botst met de belangen van het groeiende aantal fietsers.

‘Niemand twijfelt eraan of de N-VA de grootste blijft’, zegt politicoloog Sinardet. ‘De grootste vraag is of De Wever zijn centrumrechtse coalitie in het zadel kan houden. Ze hebben slechts een heel kleine meerderheid en tijdens deze verkiezingscampagne is er heel veel met modder gegooid. Maar na de verkiezingen heeft de NV-A misschien wel heel veel behoefte aan nieuwe vrienden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.