Een stelende schoft

Het computerspel van het jaar wordt het wel genoemd: Grand Theft Auto IV. De game is grof en gewelddadig, maar ook een intelligente en hilarische parodie op de Amerikaanse maatschappij en cultuur....

Zelfs in Hollywood – toch wel wat gewend van zijn antihelden – zouden ze hun neus ophalen voor Niko Bellic. Te onsympathiek. Te rauw. Te grof in de mond. Kortom: onverkoopbaar.

Bellic is een ex-militair die heeft gevochten in de smerige oorlog op de Balkan. Hij emigreert naar Amerika, waar hij auto’s bij de vleet steelt – soms door een ruitje in te tikken, maar vaker door de rechtmatige bezitter achter het stuur weg te slaan. Hij neemt prostituees mee in zijn gestolen auto, rijdt ze na de daad omver en neemt ze hun geld weer af. Bellic moordt, veel en vaak: van Russische criminelen tot politieagenten en onschuldige voorbijgangers.

En toch: vorige week bleek de onbekende Niko Bellic – gemeten in dollars – populairder dan bijvoorbeeld het laatste deel van de Harry Potter-reeks, of de acteur Johnny Depp in zijn rol als de sympathieke, zwaardenzwaaiende schelm uit de filmcyclus Pirates of the Caribbean.

Grand Theft Auto IV, waarin Bellic de hoofdrol speelt, bracht in de eerste week van zijn verschijning meer geld op dan Disneys At World’s End, het slotstuk van de Pirates-trilogie. Aan The Deadly Hallows, het laatste deel van de romanreeks over de tovenaarsleerling Harry Potter, werd in het eerste etmaal 220 miljoen dollar verdiend. Bellic bracht op dag 1 ruim 90 miljoen meer in het laatje.

Maar Grand Theft Auto IV is geen boek en geen film; Grand Theft Auto IV is een computerspel.

Wat bezielde zes miljoen mensen begin deze maand om 70 euro uit te geven (100 euro voor de luxe-editie) aan een spel waarbij ze in de huid kruipen van een stelende en moordende schoft die ze nooit eerder hebben gezien?

Omdat ze eerder in de schoenen stonden van andere schavuiten. Ze weten wat ze kunnen verwachten. Grand Theft Auto IV – de titel is ontleend aan het Amerikaanse juridische jargon voor autodiefstal – is de vierde generatie van een succesvolle spellenreeks die in 1997 begon, met voor elke titel steeds een nieuwe protagonist. Wereldwijd zijn er meer dan 80 miljoen exemplaren verkocht.

Maar wat maakt Grand Theft Auto zo bijzonder?

Stap in.

We rijden door een stad die als twee druppels lijkt op New York. Wij, dat zijn ik – Niko Bellic – en mijn neef Roman, die al een tijdje in de Verenigde Staten woont en mij heeft overgehaald te verkassen naar het land van de onbegrensde mogelijkheden. Die blijken tegen te vallen: Roman heeft gelogen over zijn mooie appartement, zijn dure auto’s en elke nacht een andere vrouw. We bekvechten.

Op de radio klinkt een verkiezingsspotje terwijl we het Vrijheidsbeeld passeren. ‘Senator John Gardner ging niet naar Vietnam toen zijn land hem nodig had. Nu is hij om de haverklap in Azië, maar om heel andere redenen. Is dat de man die ons moet leiden? Voorkom dat John Gardners hand aan uw portemonnee zit en aan uw kinderen, stem...’

De radio knettert zachtjes, zoals gebruikelijk als een mobiele telefoon in de auto overgaat. Leden van een Russische maffiabende, met wie we nog een appeltje te schillen hebben, zijn gesignaleerd in een ander deel van de stad. De routeplanner van de auto loodst ons snel door de drukke metropool. De radio maakt een reclame voor Whore, een deodorant waar vrouwen als vliegen voor vallen, en voor een Amerikaans bier, Patriot.

Als we een verlaten industrieterrein op rijden, vliegen de kogels ons om de oren. Ik schiet terug met een halfautomatisch wapen, steeds bukkend achter de auto. Terwijl ik de laatste tegenstander onder vuur neem, klinkt een politiesirene. Roman en ik klimmen de auto in en rijden plankgas een brug over die het broertje kon zijn van de Brooklyn Bridge. Op de andere oever schudden we de politie af.

De radio meldt het nieuws dat een tv-zender een Britse kok dreigt te ontslaan omdat hij te weinig vloekt in zijn reality-show. De zon gaat onder, de straatlantaarns in Liberty City floepen aan.

Het New Yorkse gemeenteraadslid Peter F. Vallone vindt het maar niks dat Rockstar, de studio die GTA IV maakte, Liberty City heeft gemodelleerd naar zijn stad. ‘Dit spel speelt in op alle oude stereotypen die over New York bestaan. Vandaag de dag zijn we de veiligste grote stad van Amerika, met het allerbeste politiekorps. Als dit spel echt op de werkelijkheid was geënt, zou het maar twee hoofdstukken kennen: steel een auto en ga naar het gevang.’

Klopt helemaal, zegt Dan Houser, de hoofdontwerper van het spel, in New York Magazine: ‘We proberen niet alles waarheidsgetrouw na te bootsen. We maken een karikatuur, een droombeeld van New York. Het is een New York zoals mensen zich dat voorstellen zonder er ooit te zijn geweest, of de stad zoals ze zich die herinneren als ze weer weggaan. Liberty is als een groteske echo van het echte New York: het is al het beste en al het slechtste, overdreven en ingedikt tot een kleinere, dichter opeengepakte, viezere en meer schrikaanjagende plek.’ Wat New Yorkers wellicht verbaast: het spel werd gemaakt door het filiaal van Rockstar in Schotland.

Sfeervolle, naar het leven getekende decors, goed uitgewerkte personages en een uitputtend oog voor detail zijn kenmerkend voor elke GTA-game. In het vierde deel zijn die tot in perfectie uitgevoerd. Als Niko in zijn auto de stad verkent, kan hij luisteren naar achttien radiostations, elk met hun eigen muziekcollectie en -genre, van hiphop tot afrobeat.

Wie afstemt op de zender K109 The Studio hoort een bekende stem: de dj daar is ingesproken door Karl Lagerfeld. ‘Ze hebben een lekker onbehoorlijke dialoog voor me gemaakt’, zei de Duitse modekoning in een interview. ‘Heerlijk, in een tijd waarin iedereen die zijn mond opendoet, zo politiek correct klinkt.’

Ook veel passanten in GTA IV zijn voorzien van tekst – gemiddeld 200 zinnen per persoon. Ze zeggen pas wat als Niko ze aanspreekt of tegen ze oploopt. In de game zijn 740 verschillende stemmen verwerkt, die 80.000 zinnen tekst in een handvol talen uitspreken. Niko heeft zo’n 7.000 zinnen tot zijn beschikking. ‘Als je alles achter elkaar zou plakken’, zeggen de makers, ‘zou je meer dan 29 uur nodig hebben om alle dialogen af te luisteren.’

Een ander element van GTA is de open spelomgeving – de ‘zandbak’, in het jargon. Games verlopen doorgaans volgens een strak script, maar hier kunnen spelers in de huid van Bellic eindeloos zwerven door het immense Liberty City. Je zou weken bezig zijn om elk gebouw en elke straat in de fictieve stad te bezoeken. Daartussen zitten veel plaatsen die er voor het verhaal niets of weinig toe doen. Toch is er veel werk verzet om ook die ‘beeldruis’ zo mooi mogelijk te maken. Zo ontdekte een Amerikaanse recensent een magnifiek mozaïek in een metrostation waar hij zich als Bellic kort verstopte voor de politie.

Aan Grand Theft Auto IV werkten gedurende drieënhalf jaar in totaal 1.000 man. De ontwikkeling alleen al kostte naar verluidt 100 miljoen dollar.

Als Bellic niet rondrijdt of met een nieuwe vriendin naar de bowling gaat (waar de speler werkelijk een partij kan kegelen), is hij aan het vechten. Met de blote vuist, met een knuppel, een mes of een geweer. Geweld is altijd onlosmakelijk verbonden geweest met GTA. Denk een afstandsbediening bij Quentin Tarantino’s film Reservoir Dogs en je hebt een goed beeld van het spel. Niet voor niets is deze game in Europa goedgekeurd voor 18 jaar en ouder.

Zijn brute reputatie is GTA IV vooruitgesneld. Een van de meest uitgesproken tegenstanders van gewelddadige computerspellen, de Amerikaanse advocaat Jack Thompson, noemde het spel ‘de zwaarste aanval op de kinderen van dit land sinds de polio-epidemieën’. Bij de critici voegde zich ook de Mothers Against Drunk Driving, een bond van moeders tegen alcohol in het verkeer. In het spel kan Bellic dronken worden gevoerd, waarna het hem moeilijker valt om een auto te besturen. ‘Dronken achter het stuur zitten is geen spelletje en geen geintje’, liet MADD weten. Reactie van Rockstar Games: ‘Wij denken dat het volwassen publiek van GTA IV wijs genoeg is om te begrijpen hoe het spel in elkaar steekt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden