Een standbeeld kan ook fouter zijn dan de persoon die het uitbeeldt

Margriet Oostveen in Tilburg

Beeld de Volkskrant

Zondagochtend in het Tilburgse Wilhelminapark, op zoek naar het foute standbeeld van Peerke Donders: de kleine, arme weverszoon die zich als knechtje in het seminarie opwerkte, zelf missionaris werd, naar Suriname vertrok en daar midden 19de eeuw in afzondering voor melaatsen zorgde. Die werden met een bootje de jungle in gevaren en in een leprakolonie gedumpt. Peerke bleef twintig jaar bij ze.

Nu een tamelijk onschuldige verhuizing van een buste van Johan Maurits binnen het Mauritshuis al wordt verward met een debat over witte schuld en de slavenhandel, kunnen we overal wel over discussiëren. Gezien de 'grote schaamte' waarmee wij terugkijken op het Nederlandse koloniale verleden, zoals Elma Drayer het terecht noemt, is dat ook weleens goed.

Wie foute beelden van commentaar op het verleden voorziet, hoeft ze ook niet van hun sokkels te trekken. Dat een standbeeld soms zelfs afschrikwekkender is dan het verhaal erachter, bewijst het oerlelijke bronzen exemplaar dat in 1926 in Tilburg voor Peerke Donders werd opgericht.

In Tilburg, voormalige stad van textielindustrie en uitgebuite arbeiders, kent iedereen het gezegde 'Houd jij ze arm, dan houd ik ze dom'. Dit beschrijft hier de textielfabrikant en meneer pastoor, die de stad samen in hun greep hielden. Maar Peerke is een ander verhaal.

Vorige week plaatste het Brabants Dagblad een opiniestuk van een Tilburger onder de kop 'Donder op! Standbeeld van Peerke kan echt niet meer'. Het zou 'megakoloniaal' en 'hooghartig' zijn: 'Feit is ook dat hij niets betekend heeft in de strijd voor de afschaffing van de slavernij', aldus de auteur.

Beeld van Peerke Donders: fout of gewoon lelijk?

Sindsdien putten Tilburgers zich uit in steunbetuigingen aan de in 1982 zalig verklaarde Peerke. Voor hen is Peerke meritocratie en liefde. Hij heeft een eigen park in Tilburg-Noord, vanouds de arme kant van de stad. Het is half bedevaartsoort, half toekomst. Bij de ingang staat een replica van Peerkes geboortehuisje. Er is een kruisweg in veertien staties. En midden in het park staat een modern 'Museum voor naastenliefde' van staal en glas, een soort miniversie van het Kröller Müller.

Binnen hangen talloze Peerke-portretten. Het voornaamste relikwie, een mouwtje van Peerkes pij, heeft de armlengte van een 8-jarige. Belangrijker: hier is te lezen hoe Peerke in brieven aan de geestelijken thuis wel degelijk als een kleine Multatuli schreef wat hij van de slavernij vond:

'Wee! Wee! Suriname in den Grooten oordeelsdag! Wee! Wee! Ja duizendmaal Wee den Europeanen, den Eigenaren van Plantage-slaven, den Administrateuren, den Directeuren en Blank Officieren die allen over de slaven heerschen!!! Ongelukkig zij die zich met het zweet en bloed van die arme slaven, die geen verdediger vinden dan God, verrijken.'

Een schaarse foto van Peerke, afgebeeld in het Brabants Dagblad.

Lout Donders, 'een soort achter- achter- achterneef', leidt me rond, samen met coördinator Esther Becx. Lout was als kind al geïnteresseerd in Suriname dankzij de Surinaamse broers David en Ronnie Nobrega, die als student bij hen thuis inwoonden. David vaderde wat over Lout, ze hebben nog steeds contact.

Lout en Esther zijn katholiek opgevoed, maar doen er naar goed katholiek gebruik weinig aan. De katholieke kerk heeft met dit museum ook niets te maken, iedere cent van het gebouw is opgebracht door gewone Tilburgers en ondernemers, hun namen staan op een bord bij de ingang.

De bedoeling van deze Tilburgers, zegt Lout, die zelf bij Omroep Brabant werkt, is een ouderwets begrip als 'naastenliefde' door te geven. Maar dan als zorgzaamheid en een beetje aandacht voor elkaar. Nu nodigen ze bijvoorbeeld vluchtelingen uit.

'Peerke Donders was ook wel een gutmensch', grijns ik. 'Zo noemen jullie dat in de Randstad dan', zegt Lout, wat gepijnigd.

Vorig jaar maakte het museum al vol zelfvertrouwen de glossy Peerke, over 'het sterkste merk van Tilburg'. Daarin wordt de zalige meteen maar uitgeroepen tot 'patroon van de mondiale samenleving'. En de baas van uitgeverij Audax, Jacques de Leeuw, vertelt erin dat hij zijn moeder op haar sterfbed beloofde goed voor Peerke te zullen zorgen: hij investeerde fors in de renovatie van de kathedraal in Paramaribo, waar Peerke is begraven.

Zelfs Gloria Wekker, die twee jaar geleden al een 'Peerke Donders-lezing' over 'witte onschuld' en het foute standbeeld hield, was mild voor Peerke zelf. Zij memoreerde fijntjes dat de kleine missionaris uit pure bekeerdrift wel tamelijk veel heiligdommen van weggelopen slaven, de Marrons, sloopte. Maar ze vertelde erbij dat haar eigen vader zijn hele leven een splinter uit Peerkes kist bij zich droeg om hem te eren.

Dat zijn bééld zo hooghartig is, kan Peerke kortom niet helemaal helpen. Maar zelf kan hij met een beetje context nog best.

Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.