Een stad waar het wel mis móést gaan

In Baltimore ontstonden ernstige rellen na de dood van een zwarte man door politiegeweld. Net als in Ferguson vorig jaar. Maar in Baltimore speelt nog veel meer dan rassentegenstellingen.

Arie Elshout
Demonstranten op een auto van de politie in Baltimore. Beeld AFP
Demonstranten op een auto van de politie in Baltimore.Beeld AFP

Wie met de auto over de Interstate 95 door Baltimore rijdt, ziet nieuwe wegen, fly-overs en tunnels. Cruise- en containerschepen liggen aangemeerd in de haven, die wemelt van kranen. De wolkenkrabbers in downtown staan te glanzen in de zon. Alles straalt bedrijvigheid en welvaart uit. Aan de andere kant van de stad is het beeld heel anders: vervallen huizen, zwerfvuil, jongeren die rondhangen op straathoeken, daklozen die gebukt gaan onder ziekte en drugs.

Politieagenten spuiten pepperspray naar demonstranten. Beeld AP
Politieagenten spuiten pepperspray naar demonstranten.Beeld AP

Twee steden

Allemaal heet dit Baltimore, maar eigenlijk zijn het twee steden die met de rug naar elkaar toe staan en elk een eigen werkelijkheid kennen. Het is voorspoed versus armoede, vooruitgang versus stilstand, kansen versus uitzichtloosheid, steeds meer versus steeds minder, alles versus niets. Dat kan lang naast elkaar bestaan, tot het een keer mis gaat en de boel ontploft.

Dat gebeurde maandag na de dood van Freddie Gray, een zwarte jongen van 25 die gewond raakte tijdens zijn arrestatie en een wilde rit in een politiewagen en later overleed. President Obama weet de rellen die ontstonden aan 'misdadigers en tuig'. Maar dat is lang niet het hele verhaal, beseft hij ook. Hij verwees naar alle recente gevallen van politiegeweld tegen zwarte mannen en gaf zwarte burgerrechtenleiders gelijk als ze dit een nationale crisis noemen. 'Dit is een crisis, dit is niet nieuw, en we zouden ook niet moeten doen alsof het nieuw is.' Het probleem bestaat al langer, wou de president daarmee zeggen, en er moet dringend wat aan worden gedaan. Hij weet ook dat het over meer gaat dan de politie. Maar wat?

De ogen van een man die geraakt is door pepperspray worden uitgespoeld. Beeld AFP
De ogen van een man die geraakt is door pepperspray worden uitgespoeld.Beeld AFP

Ferguson

Vorig jaar augustus kwam de onvrede voor het eerst met een klap naar buiten in Ferguson, voorstad van St. Louis, Missouri, met huizen met tuinen en veel groen. Dat was suburban America. De rellen bleven beperkt tot deze gemeente van 20 duizend inwoners in het Midden-Westen. Nu, negen maanden later, is het Baltimore, niet ver van Washington D.C. Grootstedelijk Amerika. En iedereen weet dat er nog veel meer steden zijn met dezelfde problemen. Hoeveel meer kruitvaten staan er nog te wachten om te ontploffen?

De statistieken van Baltimore zijn ontmoedigend. Tussen 2000 en 2010 kromp de bevolking met vijf procent tot 600 duizend. Van de bewoners leeft 25 procent in armoede, voor kinderen is dat percentage zelfs 37 procent. In 2013 stonden er 16 duizend huizen leeg en waren er 4.000 daklozen. Nergens in het land is er zo'n hoge concentratie aan drugsverslaafden, zegt de federale overheid.

In een blog voor The Washington Post schrijft Michael Fletcher dat het een kwestie van tijd was dat Baltimore zou exploderen als gevolg van de licht ontvlambare mix van armoede, misdaad en hopeloosheid. Volgens Fletcher, een journalist die dertig jaar in de stad woonde, zijn de rassentegenstellingen niet het grootste probleem. 'Baltimore is geen Ferguson. (...) De burgemeester, de gemeenteraadsvoorzitter, de politiechef, de hoofdaanklager en vele andere stadsbestuurders zijn zwart, net als de helft van het uit drieduizend man bestaande politiekops van Baltimore. Er zijn belangrijke zwarte kerken.' Het gaat dus in de eerste plaats om de tegenstelling tussen haves en havenots en het politiegeweld tegen de laatsten.

Een vrouw bij de kist van Freddy Gray. Beeld AFP
Een vrouw bij de kist van Freddy Gray.Beeld AFP

'The Projects'

De armen wonen in de grauwe woontorens van de housing projects, de sociale woningbouw. De andere inwoners van Baltimore genieten van gerenoveerde woningen aan de waterkant, straten met bomen, uitzicht over Chesapeake Bay, vrolijke bars en exotische eethuisjes. Zij kennen de minderbedeelde stadsgenoten alleen van de nieuwsberichten, schrijft Fletcher.

Het geweld in de arme wijken is meestal naar binnen gericht. Maar maandag sloeg het naar buiten. Aanvankelijk waren de betogingen vreedzaam, maar maandagochtend kreeg de politie signalen dat bendes als de Black Guerrilla Family, de Bloods en de Crips wraak wilden nemen op politieagenten. Ook circuleerde er op sociale media een oproep aan scholieren om een 'purge' te houden, een anarchistisch protest gebaseerd op de film The Purge. Het is dan de bedoeling dat gedurende een bepaalde periode wetten worden genegeerd.

De politie kreeg de volle laag. Agenten werden aangevallen, gebouwen werden in brand gestoken en geplunderd. Volgens politiechef Anthony Batts hadden zijn manschappen het moeilijk omdat Baltimore een veel grotere stad is dan Ferguson en zijn eenheden zich veel verder moesten verspreiden. En dus werden uitgedund. Bovendien is de dreiging van gangs groter. Grootstedelijk Amerika betekent ook groter geweld.

Een man met spullen uit een winkels. Op de achtergrond branden politieauto's. Beeld AP
Een man met spullen uit een winkels. Op de achtergrond branden politieauto's.Beeld AP

The Wire

Snelle oplossingen zijn niet voorhanden. Er wordt opvallend veel verwezen naar de politieserie The Wire, die zich afspeelt in Baltimore. Daarin wordt een zo somber beeld geschetst van de problemen in de stad dat het ontmoedigend werkt.

Fletcher haalt op het einde van zijn stuk het Amerikaanse Congreslid Elijah Cummings aan, een zwarte leider uit Baltimore en een man van gezag in Washington. Hij legde de vinger op de zere plek toen hij op de begrafenis van Gray zei: 'Herkende iemand Freddie toen hij nog leefde? Zag je hem?'

Freddy Gray. Beeld .
Freddy Gray.Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden