EEN STAD OM TE FLANEREN

De kamerverhuurder in Irkoetsk 'sleurt me om vier uur 's morgens letterlijk uit bed. Het is 11 september en ik zie een tweede vliegtuig het wereldhandelscentrum in New York binnenvliegen....

Na drie dagen trein tel je de leidingpalen met als snoepje de contragewichten, om de zestien palen, die de draden strakhouden, Verder is het liggen, lezen en theedrinken. Zaterdag ontwaken we in bevolkter streken. Overal op veldjes en in tuintjes met harken, hakken en manden in de weer. Ofwel raak ik aan de armoede gewend, ofwel wordt het steeds beter, de tuinen kleurrijker, de datsja's in de verf, de groenten groter, de bloemen fleuriger.

Ook het heuvelachtiger panorama lijkt leuker om in te leven, bijna zuid-Frans. Glooiende graanvelden en zwart geploegde akkers. De stedelijke gebieden zoals Krasnogorsk, zijn welvarender: echt geasfalteerde wegen, meer en nieuwere auto's, strakke telefoonkabels, fabrieken met hele daken alsof er echt iets gemaakt wordt. Flats van echte baksteen in plaats van die bezeken kalksteen. Op de heuvels luxe nieuwbouw. Hoe verder weg van Moskou, hoe beter het lijkt te gaan.

Een coupégenoot stapt uit, wij achterblijvers voelen ons steeds meer thuis aan ons gebloemd tafelkleedje en de kunstbloemen van textiel. Dagelijks wordt de coupé tot en met het boeket driemaal afgestoft.

De nachten zijn merkwaardig. In de trein droom je te slapen, wat veroorzaakt wordt door het ritmisch kedeng-kedeng en de waggelende schommeling. In die gedroomde slaap droom je door datzelfde effect nog al erotisch: tussen de rails wordt in de reizigersverbeelding heel wat afgecopuleerd.

Wakker werd ik uiteraard in de trein. Die was inmiddels vijf uur verlaat. Bizar is dat, hoewel de trein zeker zes uur tijdsverschil overbrugt, bij de spoorwegen de Moskovische tijdrekening gehandhaafd blijft. De lokale bevolking doet daar niet aan mee.

In dit welvarender deel bij Novosibirsk en Krasnojarsk worden de flats beter uitgevoerd en speelt architectuur enige rol in de woningbouw: versierd met erkertjes, portalen, balkons en atriums in plaats van alleen de drie bekende manieren waarop een lucifersdoos kan worden neergezet. Men is ook beter gekleed - welstand begint bij jezelf - er zijn minder koopvrouwtjes op de perrons en op de velden graast blakend hoornvee.

We naderen Irkoetsk en het Baikalmeer met zijn beroemde zoetwaterrobben. In de restauratiewagen is de oude Anthony Quinn zo dronken geworden dat hij, overigens vriendelijk en met begrip, van de trein is gehaald. Een medereiziger bracht hem zijn andere schoen na. Zelf had hij van tijd noch plaats veel begrip en hij wilde huilend terug de trein in. Hoe het afliep, zullen we nooit weten.

Om enig contact met een lokale bewoner te krijgen hadden we de drie Irkoetske overnachtingen bij een particulier gereserveerd. Vladimir Vladimirovitsj is werkloos leraar, lijkt als twee druppels water op de kleine, besnorde contestant van Laurel en Hardy en is even eigenwijs. Hij heeft Engels gedoceerd en begon onmiddellijk te vertellen dat Engelsen eigenlijk in het gemeen geen Engels spraken omdat ze er niet, zoals hij, voor geleerd hebben.

De bedlampen branden niet, de douche lekt. Verscheurd tussen zijn status van ex-leraar en de in zijn ogen vernederende positie van kamerverhuurder kan hij ons geen moment met rust laten. Wanneer ik aantekeningen maak, komt hij onaangekondigd onze kamer in: You are indeed writing your good diary, am I not completely right? Zijn dochtertje dat voor ons haar meisjeskamer moest ontruimen en op de huiskamervloer slaapt, is gegeneerd. Tot in de badkamer wil hij me achtervolgen.

Vladimirs ontbijt lijdt aan willekeur. De ene dag geen suiker, de volgende dag geen brood. Wel een griezelig soort worstjes waar de diarree vanaf dampt. Zijn burgerlijke status is onduidelijk. Er is sprake van een vrouw die in de datsja is, niet hier woont, maar ons binnenkort zal tracteren op iets eigengebakken lokaals dat koude pannenkoeken blijken te zijn, in plaats van brood.

Irkoetsk is een aangename laagbouwstad uit het begin van de vorige eeuw. De brede straten zijn omzoomd door platanen en de temperatuur is als van een warme nazomer. Het is een stad om te flaneren, vooral langs de avondlijke Angara. Daar speelt als in de Dame met het hondje het promenadeorkest, er spuiten fonteinen, er wordt gegrild en bier uit enorme glazen gedronken. De glazenopruimer vult zijn goedmoedig, maar van drank verwrongen gezicht met de bierresten. Zijn ogen staan dubbel van de alcohol. Not at all, antwoordt hij op alles wat je zegt, zelfs wanneer je niks zegt. Uiterst streng is hij over het mengen van gele en witte terrasstoelen. Als ze verkeerd geplaatst worden, rukt hij ze pardoes onder de kont der dames vandaan en voegt ze in het kleurgelid.

Meisjes en vrouwen zijn ouderwets elegant, gevuld en in volle wapenrusting. Breekbare dametjes dansen paso doble en tango. Cavalierachtige heren zijn met zwoele handkussen op het oorlogspad, dat alles onder toezicht van coca cola. Voor wie wat geld heeft, en zo te zien is dat met heel wat inwoners het geval, lijkt het hier aangenaam leven.

Soms zie je een criminele halsafsnijder met kortgeknipte bajeskop, die je dan plotseling ontwapenend aankijkt en iets aanbiedt. Veel bedelende oude vrouwtjes, want oude vrouwtjes hebben het ook hier niet makkelijk. Een geaccepteerde steunvorm is het ophalen van lege bierflessen, waarbij ze op het terras behendig met not-at-all wedijveren. Aan de kant doen jonge kaalkoppies met zwarte jacks dreigend, maar lijken vooral ondervoed. Wij eten, drinken en dansen mee en slapen tevreden in.

Het is misschien lief bedoeld, maar Vladimirs bemoeizucht komt ons de strot uit, zeker wanneer hij me om vier uur 's morgens letterlijk uit mijn bed sleurt omdat ik absoluut naar de televisie moet kijken. Het is elf september en ik zie de tweede Boeing het Wereldhandelscentrum binnenvliegen. This means war, is het enige dat door mijn hoofd gaat. Wat te doen? Niets eigenlijk, doorreizen voorlopig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden