The Big Picture Syrië

Een sprankje hoop voor Syrië

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Ontheemde Syrische kinderen gaan naar een geïmproviseerd schooltje in een dorp in de provincie Aleppo. Beeld Aaref Watad/AFP

Een sprankje hoop voor Syrië. Dat was het mooie van de bijeenkomst dinsdag in het Humanity House in Den Haag, waar vier strijdbare Syrische vrouwen kwamen vertellen dat hun land méér te bieden heeft dan nare mannen.

In de media zijn maar twee verhalen te horen, zei gespreksleider Petra Stienen, zwarte verhalen: dat van de tiran die zijn volk vermoordt en dat van jihadisten die al evenzeer kwaad in de zin hebben. ‘Vandaag vertellen we het derde verhaal: dat van het mozaïek van een veelkleurig Syrië.’

Laat dat maar aan Petra Stienen over. Al vóór 2011 schreef de oud-diplomaat over een nieuw maatschappelijk middenveld in de Arabische wereld: kunstenaars, activisten, jonge ondernemers en sterke vrouwen die de belofte belichamen van vrijheid en democratisering. Sindsdien is ze die boodschap blijven verkondigen, vaak tegen de klippen op.

En veelbelovend zijn ze zeker, de vier vrouwen in het uitverkochte zaaltje aan de Haagse Prinsegracht. Ze maken documentaires, ze leiden jong Syrisch mediatalent op voor het Institute for War and Peace Reporting (IWPR), ze trainen Syrische vrouwen in leiderschap. Hun verhalen zijn aanstekelijk en ze bewijzen dat in Syrië meer mogelijk moet zijn dan jihadisme en dictatuur.

Daarom, zeiden ze in het Humanity House, stoort het hun dat westerse regeringen ervan uitgaan dat er ‘geen alternatief meer is voor Assad’. ‘Onzin’, zei journaliste Rania Ali. ‘Er zijn 20 miljoen Syriërs!’ En ‘Sham’, pseudoniem van een journaliste die clandestien verslag doet vanuit Damascus, riep, niet slechts gekscherend:

‘Ik ben het alternatief voor Assad! Ik wil ­president worden.’

Dus dat is het derde verhaal. Deze vier vrouwen behoren ongetwijfeld tot het beste wat Syrië te bieden heeft. De civil society organizations (cso’s) waarmee ze werken, zeiden ze, moeten een belangrijke rol krijgen in het nieuwe Syrië. En eigenlijk kan er geen sprake zijn van wederopbouw en verzoening zolang Assad niet voor het Internationaal Strafhof staat.

Duidelijk. De vraag is alleen: hoe bereiken we dat? Het treurige feit is nu eenmaal dat het regime-Assad de oorlog zo goed als gewonnen heeft. Alleen de opstandelingen in Idlib houden nog stand, maar ook dat zal niet lang duren. Als Assad straks de Koerden een kluifje autonomie toewerpt, heeft hij het in de rest van het land weer helemaal voor het zeggen.

Welke rol kunnen de cso’s spelen in regeringsgebied? Geen enkele, zo bleek wel uit het relaas van de vrouwen. Elke actieveling kan als spion aangemerkt worden. Bloedlink. Zelfs van buitenaf contact leggen met activisten brengt hen al in gevaar. De cso’s werken alleen in rebellengebied en de Koerdische enclave.

De vrouwen zelf kunnen hooguit vanaf de zijlijn aan een nieuw Syrië werken. Op één na leven ze in ballingschap.  Van terugkeer van vluchtelingen, vinden ze, kan geen sprake zijn. Het stoort hen dat in Europa iets anders wordt gesuggereerd. Dat de enige die wel in Syrië woont (Sham) dinsdag onherkenbaar moest blijven, zegt genoeg.

Dus nogmaals: wat is het plan?

In dat zaaltje dinsdag overheerste de optimistische, vastberaden toon. Rania Ali betreurde het dat Syrische vrouwen als slachtoffers worden afgeschilderd. ‘We zijn sterke vrouwen, we hebben hoop en dromen.’

Maar na afloop, na enig doorvragen, bleek me hoezeer ook deze volhouders inzien hoe uitzichtloos de toestand is. ‘We zitten in een doodlopende straat’, zei Sham. Zodra Assad heel Syrië in handen heeft, zei mediatrainer Zaina Erhaim, ‘moeten we nadenken over wat ons te doen staat’. Maar ‘zolang er geen politieke oplossing komt, kunnen we niets’.

Van de cso’s zal zo’n oplossing niet komen, gaven ze toe. Hun hoop hebben de vrouwen gevestigd op ‘de buitenwereld’, in het bijzonder Europa. Probleem is dat Europa te maken heeft met datzelfde treurige feit: Assad heeft gewonnen. Ja, Europa kan ‘druk uitoefenen op Poetin’.

Een sprankje hoop voor Syrië? Ik hoop het.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.