Een sprankje hoop op energie uit niets

De Griggs-machine brengt water aan de kook. Maar er is meer. Er wordt namelijk, zo claimt de uitvinder, minder energie in gestoken dan er uit komt....

EEN perpetuum mobile, of koude kernfusie; het zijn fysische verschijnselen die te mooi lijken om waar te zijn. Zo maar in een apparaat energie stoppen, en er méér uit krijgen, uit het niets; er zijn in de wereld een paar gelovigen, maar de meeste onderzoekers halen hun neus op voor energiemachines die niet werken volgens de theoretische gebaande paden.

Zo niet Tom Droege, een van de ontwerpers van de elektronica voor de machines waarmee op het Fermi-laboratorium in Chicago onlangs het zogeheten top-quark zou zijn gedetecteerd. Dat is de ontbrekende schakel in een allesomvattende theorie over materie.

Zijn vrije tijd brengt hij door in de kelder onder zijn huis in Batavia, een vriendelijk dorpje bij Chicago. Daar onderzoekt hij curieuze zaken. Drie jaar achtereen deed hij pogingen de claims van Pons en Fleischmann te bevestigen met betrekking tot koude kernfusie in een vat zwaar water met palladiumelektroden.

Ook hij riep vele malen eureka, maar even zo vele malen ontdekte hij fouten in de metingen, met name veroorzaakt door het onnauwkeurig ijken van thermokoppels, een soort elektrische thermometers. Twee jaar geleden trok hij de stekkers uit zijn uiterst gevoelige opstelling. Die had in al die jaren geen enkel milliwattuur aan positieve energie opgeleverd.

Droeges kritische instelling, veelal gedebiteerd via nieuwsgroepen op Internet, en zijn gouden handen bij het in elkaar solderen van ingewikkelde experimentele opstellingen, hebben hem enige faam bezorgd. Geen wonder dat de wetenschappelijke wereld in september vorig jaar juist op hem een beroep deed. Er was een probleem. De zoveelste uitvinder, James Griggs uit Cartersville in de Amerikaanse staat Georgia, had zich gemeld met een machine die zich als een perpetuum mobile zou gedragen.

Deze keer bleef de claim echter niet beperkt tot een dik pak papier met ingewikkeld uitziende krabbels, maar waren reeds enkele apparaten gebouwd. Daaruit zou meer energie komen, dan er in was gestopt, wat strijdig is met de tweede hoofdwet van de thermodynamica: energie gaat weliswaar nooit verloren, maar kan ook niet zomaar uit niets ontstaan.

Bovendien opperden diverse onderzoekers met imponerende titels en werkzaam bij instituten zoals het beroemde MIT, die deze machines hadden bekeken, dat hier sprake zou kunnen zijn van zo'n energiemachine, met een netto-effect van meer dan dertig procent, en dat nog reproduceerbaar ook. Ze hadden er weliswaar geen wetenschappelijke verklaring voor, maar konden ook niet ontdekken waar de redeneer- of meetfout werd gemaakt.

Tom Droege moest maar eens een kijkje gaan nemen in Georgia, zo besloten tientallen leden van de nieuwsgroep sci.physics.fusion. Ze zamelden duizend dollar in en Droege kon vertrekken, met in zijn koffer een lijst vragen die aan Griggs moesten worden gesteld.

Twee weken geleden was het zo ver, Droege toog naar Georgia. Hij sprak met enkele onderzoekers van het bedrijfje Hydro Dynamics, dat al enige van die Griggs-machines heeft verkocht, en keerde terug naar Chicago. Afgelopen weekend deed hij verslag, uiteraard via Internet.

De Griggs-machine is opgebouwd uit een massief stalen wiel met een diameter van 25 centimeter. In de zijkant zijn rondom gaten geboord. Dit wiel, aangedreven door een elektromotor, maakt duizenden omwentelingen per minuut. In de gaten ontstaan daardoor wervelingen. De wrijvingswarmte die vrijkomt, verwarmt het koude water dat door de machine wordt gepompt, eventueel tot stoom.

Ook ontstaat er volgens Griggs in de gaten een ultrasoon geluid dat het water extra zou verwarmen, wat de machine, om niet te doorgronden redenen, tot netto-energie-producent zou maken.

Griggs werkt er al sinds 1986 aan. Het eerste prototype werd in 1988 gebouwd. Een jaar later volgde een model op ware schaal, met een vermogen van naar schatting vijftig paardekrachten. In 1991 legde hij zijn vinding vast in een patent. Droege schat dat Griggs inmiddels een miljoen dollar aan ontwikkelingskosten heeft uitgegeven.

Er zijn in die periode veel machines gebouwd. 'Ze boren gaten onder verschillende hoeken en op verschillende afstanden van elkaar, in de hoop het effect, dat er al dan niet is, te optimaliseren. Ik krijg echter niet de indruk dat ze daar in al die jaren wat van geleerd hebben. Er is geen theorie, waardoor experimenten in het wilde weg worden uitgevoerd', stelt hij teleurgesteld vast.

Officieel luidt de conclusie van Droege dat hij de claim - energiemachine - niet heeft kunnen weerleggen, maar ook niet kan bevestigen. Wie pogingen doet hem wat nader aan de tand te voelen via e-mail-communicatie op Internet, hoort een veroordeling.

Het zijn goedwillende prutsers daar in Georgia, met mooie spullen en goede meetapparatuur, maar het ontbreekt hun aan een behoorlijke wetenschappelijke aanpak. Ze zijn net als al die andere uitvinders die claimen een perpetuum mobile te hebben gebouwd. Ook zij benaderen de wetenschappelijke gemeenschap met de vraag: 'zeg maar waar het bij ons niet klopt', terwijl het juist hun taak is, dat zelf tot in detail uit te zoeken, stelt Droege.

Zijn kritiek richt zich vooral op de manier van meten. Zo ontbreken tot zijn grote ergenis ijkgrafieken van de gebruikte thermokoppels, waaruit precies zou kunnen blijken hoe nauwkeurig de temperatuurmeting van het water is. Verder houden de Griggs-onderzoekers geen logboek bij, waarin van uur tot uur metingen en waarnemingen worden geregistreerd.

Tijdens een demonstratie met een Griggs-machine werd koud water van 14 graden Celsius in de machine opgewarmd tot 60 graden. Uit de meters bleek dat er op dat moment, in de vorm van warm water, acht procent meer energie uitkwam dan er aan mechanische energie in werd gestopt. Maar hoe zit het met de warmte uit de elektromotor die de pomp aandrijft, die verwarmt het water toch ook enigszins? Is daarvoor gecorrigeerd? De Griggs-mensen konden Droege geen antwoord geven.

Nee, die lui moeten eerst hun onderzoek maar eens gedegen aanpakken. Daarover moet dan een wetenschappelijke publikatie verschijnen waarin de claim wordt onderbouwd. Grafieken en tabellen wil hij zien, liefst vergezeld van een theorie over wat er gebeurt. Pas dan valt er verder te praten, stelt hij vernietigend vast. Wel geeft hij toe dat de machine mogelijk uiterst efficiënt warm water maakt, en uit dat oogpunt commercieel interessant kan zijn.

En dat uitvinders met een publikatie over hun perpetuum mobile toch niet in gerenommeerde tijdschriften zoals Nature en Science terecht kunnen, hoeft geen belemmering voor Griggs te zijn. Het tijdschrift bij uitstek, sci.physics.fusion op Internet, zal met graagte dat artikel plaatsen. Dan zullen meer mensen het lezen dan bij publikatie in bijvoorbeeld Nature, voorspelt Droege.

Toch moet ook hij ergens een sprankje hoop hebben gehad, want op zijn trip naar Georgia nam hij een geigerteller in zijn koffer mee. Je weet maar nooit. Is het Griggs-effect een soort koude-kernfusie-proces, zoals door velen wordt gesuggereerd, dan komt daar gammastraling bij vrij. Maar helaas, de geigerteller sloeg nauwelijks uit. In zijn kelder thuis is sprake van meer radioactiviteit, vanwege radongas dat uit de muren komt, meldt hij vrolijk.

Inmiddels prutst en sleutelt Droege in zijn kelder verder. Niet aan een zelfgebouwde Griggs-machine, want daarin gelooft hij niet. Zijn jongste hobby is de bouw van een telescoop voor het automatisch volgen van kometen, en mogelijk in de toekomst van inkomende asteroïden die op ramkoers liggen met de aarde.

Broer Scholtens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.