Een spontane vrouw in een te politieke wereld

Koningin Beatrix is een oprecht democrate, houdt van puzzelen en heeft haar privacy zeer lief. En dat zijn maar een paar details uit het boek Beatrix De kroon op de republiek dat Coos Huijsen heeft geschreven....

In de privé-vertrekken van paleis Huis ten Bosch van koningin Beatrix huist een papegaai, die met de intonatie van Beatrix 'hallo, hallo' zegt. Het is een van de fraaie details, die auteur Coos Huijsen heeft opgedaan in zijn gesprekken voor het maandag bij uitgeverij Balans verschijnende boek Beatrix De kroon op de republiek.

Huijsen meldt voorts dat koningin Beatrix van puzzelen houdt, dat ze in het tijdperk van de elektronische post nog steeds heel veel brieven schrijft en dat ze eigenlijk liever met het Britse Ma'am wordt aangesproken dan met majesteit of mevrouw: ze beschouwt dat als een 'charmante tussenweg'.

'Koningin Beatrix heeft het van tevoren gelezen, maar de conclusies zijjn van mij', zegt Huijsen. Hij sprak niet alleen uitgebreid met hofdignitarissen, vrienden en oudpolitici, maar ook twee maal langdurig met Beatrix zelf. Citeren mocht hij haar niet. Huijsen is historicus en schreef eerder De Oranjemythe.

'Koningin Beatrix is een heel vrolijke, spontane vrouw, maar die spontaniteit wordt gedempt door het ambt. Ze regeert, en tegelijk is het koningschap een functie die haar regeert, vindt ze zelf. Dus als men oordeelt: ze is hooghartig, dan is het de plichtsbetrachting die domineert ten opzichte van de functie die ze zo hoog heeft.'

De autorisatie van Huijsens manuscript gaf enige problemen, waardoor het boek wat later in de handel is. 'De complicaties zaten niet zozeer bij het hof of de koningin, maar aan de politieke kant was men overgevoelig.'

Huijsen wijst op het Haagse belang van de eenheid van de kroon en verwijst naar uitspraken van politici als Jurgens en Van Thijn. Zij bejegenen minister-president Balkenende kritisch over zijn optreden in de Margarita-kwestie en over de gang van zaken rond de uitgebleven Toestemmingswet voor het huwelijk van prins Johan Friso en Mabel Wisse Smit.

De krampachtigheid rond het Koninklijk Huis en het strakke beeld van de koningin worden volgens Huijsen veroorzaakt door het feit dat alles door de trechter van Algemene Zaken (AZ) en de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) gaat. Zelfs al zou Beatrix het willen, dan nog komen er daardoor zelden details naar buiten die haar een meer menselijk gezicht kunnen geven. AZ en RVD werken immers ook en vooral voor de premier.

Huijsen: 'Door deze structuur zitten de Oranjes in een veel te strak keurslijf en worden zaken al snel verpolitiekt, terwijl het koningshuis politieke invloed helemaal niet nastreeft.'

Alle affaires uit het koningschap van de laatste kwart eeuw worden in het boek behandeld. Huijsen wijst erop dat hij in de beoordeling van die affaires uiteindelijk zijn visie geeft, niet die van de koningin.

Het komt er in uw analyse op neer dat de koningin geen fout maakt, maar dat zij helaas omgeven is door stoethaspelende politici. 'Het systeem werkt op zich goed, maar de ene minister is alerter in zijn reactie dan de ander. De minister-presidenten zijn verantwoordelijk en moeten haar naar buiten toe verdedigen. Je kunt zeggen dat oud-premier Ruud Lubbers adequaat reageerde. Hij had het iets makkelijker dan ministerpresident Wim Kok, die te maken kreeg met lossere gedragscodes in de samenleving en een wat kritischer politiek klimaat ten opzichte van de monarchie. Je mag aannemen dat Balkenende het nu beter in zijn vingers heeft dan in het begin, maar ik ben het met Aantjes eens (Forum, 13 april, red.) dat het niet van constitutionele daadkracht getuigde dat hij niet direct de verantwoordelijkheid nam voor de afwezigheid van de koningin bij de begrafenis van de paus.'

U hebt Balkenende niet geïnterviewd. Waarom? Dat wilde ik wel, maar hij wilde constitutioneel zijn handen vrij houden. Daar is iets voor te zeggen, maar het blijft jammer.'

Is de koningin volgens u foutloos? 'Ze werkt veel op haar intuïtie en dat gaat meestal goed. Soms maakt ze een inschattingsfout, zoals het niet toestaan van een aubade bij haar zestigste verjaardag die ze niet publiekelijk wilde vieren. Ze heeft nu eenmaal een sterk geactiveerd privacygevoel. Maar als je kijkt naar enkele incidenten, dan zie ik van haar geen echte fouten.'

U schrijft dat de koningin ruim voor de verkiezingen van 2002 de electorale veranderingen en de bijbehorende onrust aanvoelde. 'Uit haar omgeving heb ik gehoord dat Beatrix, als ze terugkwam van een werkbezoek, zei: 'Er zit iets in de lucht, maar ik krijg mijn vinger er niet achter.' Dat het deze omvang zou hebben, heeft ze ongetwijfeld niet voorzien.'

Vindt u dat er een vals beeld bestaat van koningin Beatrix? 'Ja, bij sommige incidenten wordt ze opgevoerd als een boze fee. Men vertaalt haar engagement dan als heerszucht. Ze is enorm constitutioneel ingesteld. Ze is een overtuigde democrate met pertinente meningen, die ze wel duidelijk maakt, maar niet tracht op te leggen. Dat is een ondankbaar gegeven: je doet je best en als dank krijg je dat beeld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.