AnalyseSpatmasker

Een spatscherm voor het gezicht: onverantwoord, of een uitkomst?

In steeds meer winkels, maar ook in ziekenhuizen duiken ze op: plastic gezichtsschermen die moeten beschermen tegen coronavirus. In Oostenrijk zijn ze inmiddels verboden. Staat dat ook hier te gebeuren?

Het spatscherm rukt op in de openbare ruimte.Beeld Eva Faché

Femke Halsema vroeg er natuurlijk wel een beetje om. Daar stond ze dan, de burgemeester van Amsterdam, op werkbezoek in het Amsterdam UMC. Met voor haar gezicht een ‘face shield’, zo’n doorzichtige plastic kap. Op gepaste anderhalve meter afstand van drie zorgmedewerkers vandaan, die óók zo’n kap droegen.

Zo hebben we dat nu eenmaal regionaal afgesproken, reageerde het Amsterdam UMC op het kritiekstormpje dat vorige week over het voorval opstak. Want zo’n doorzichtig spatscherm ‘werkt natuurlijk niet’, ‘geeft een slecht voorbeeld’, ‘slaat nergens op’, oordeelde de buitenwacht prompt op de foto die de gemeente Amsterdam van het werkbezoek verspreidde.

Het Amsterdam UMC is allang niet meer de enige publieke plaats waar men de doorzichtige gezichtsschermen draagt. Bij het Albert Schweizer ziekenhuis in Dordrecht draagt men de kappen sinds enkele weken in de gangen. En in onder meer het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) mag men in publieksruimtes, maar ook bij de verpleging van niet-covidpatiënten kiezen: een mondmasker of een gezichtsscherm.

Kapperszaken

Daarbij gaat het om de onverdachte, ‘gewone’ patiënten, van wie vrijwel vaststaat dat ze geen covid hebben, benadrukt Karin Ellen Veldkamp, arts-microbioloog en hoofd infectiepreventie bij het LUMC. ‘Daar hanteerden we tot voor kort geen extra voorzorgsmaatregelen. Maar om de ongerustheid weg te nemen, hebben we nu deze aanvullende maatregel.’

Ook in veel kapperszaken, winkels, de horeca en andere openbare gelegenheden is het spatscherm in zwang. Comfortabeler, makkelijk te hergebruiken en een stuk klantvriendelijker dan zo’n reep stof voor het gezicht, is het oordeel. Maar dat zeggen de voorstanders: tegenstanders wijzen erop dat zo’n kap, open aan alle kanten, het virus met geen mogelijkheid buiten de deur houdt.

Strikt genomen heeft het anti-spatschermkamp daarin gelijk. Bij een recente reeks experimenten lieten onderzoekers van het Amerikaanse RIVM, de CDC, een plastic mensenhoofd kunstmatig vocht ‘hoesten’. Een gewoon stoffen mondkapje hield ongeveer de helft van de kleinste vochtdruppeltjes tegen, een spatscherm maar 2 tot 20 procent. Kennelijk blazen we het virus gewoon om het spatscherm heen.

Dat klinkt dan ook door in de officiële adviezen. ‘Gezichtsschermen zijn niet bedoeld als primaire luchtwegbescherming’, aldus de CDC. ‘Ze horen alleen gebruikt te worden samen met een medisch mondmasker.’

Draagcomfort

Maar dat is in een medische omgeving, tussen de besmettelijke patiënten, betogen de voorstanders. Heel anders dan in publieksruimtes, waar men afstand houdt en de kans om een coronapatiënt tegen te komen gering is, omdat ongeteste mensen met milde klachten thuisblijven. ‘We triëren voortdurend iedereen bij de voordeur en laten onze medewerkers bij de minste symptomen testen’, zegt Veldkamp. ‘En de face shields komen op geen enkele manier in de plaats van andere maatregelen, zoals het anderhalve meter afstand houden.’

Dán wegen de voordelen op tegen het nadeel, vinden de voorstanders. Zo draagt men de schermen vanwege hun grotere draagcomfort misschien trouwer dan een mondmasker, betoogt een Amerikaans artsenteam in artsenblad JAMA. ‘Mensen verstaan je beter, het wordt niet benauwd en je kunt je eigen bril blijven dragen zonder dat die beslaat’, vindt ook Veldkamp. ‘Een mondkapje ben je voortdurend op en af aan het doen, zo’n scherm houd je op. We vinden dat een veilig alternatief.’

In JAMA wijzen de voorstanders onder meer op eerdere experimenten met hetzelfde hoestende modelhoofd van de CDC: als iemand ánders hoest, blijkt een gezichtsscherm wel degelijk veel virus tegen te houden. Zo had het hoofd met een spatscherm op na een halfuur vijf keer minder van de kleinste, zwevende druppeltjes na een hoestbui ‘ingeademd’ dan een hoofd zonder scherm.

Beeld Eva Faché

Geen corona

Bovendien beschermen gezichtsschermen de ogen, waarlangs men ook geïnfecteerd kan raken, mailt internist-infectioloog Eli Perencevich van de Universiteit van Iowa desgevraagd. Zo kwam er bij een groep gezondheidswerkers die langs de deuren ging in India geen enkel geval van corona meer voor nadat men de kappen was gaan dragen, documenteerden onderzoekers onlangs‘Vandaar dat ik de voorkeur geef aan goed ontworpen gezichtsschermen op openbare plekken waar de trouw in het dragen van mondmaskers lager is dan 90 procent’, mailt Perencevich. ‘En dat is eigenlijk haast overal.’

Niet veilig bij medische toepassingen, maar handig in de openbare ruimte: ziedaar de wipwap waarop de officiële adviezen balanceren. ‘Spatkappen zijn mogelijk een praktisch alternatief voor mondneusmaskers’, noteerde het Outbreak Management Team in een advies. Aan de andere kant: ‘Een nadeel is dat ze niet aansluiten aan het gezicht, waardoor druppels vanuit andere richtingen en druppels die iets langer in de lucht blijven hangen langs de randen alsnog het gezicht bereiken.’

Spatscherm

Tegenstanders wijzen intussen op een voorval in het Zwitserse bergdorp Pontresina. Na een uitbraak van het coronavirus in een hotel ontdekte de plaatselijke gezondheidsdienst dat alleen werknemers met een spatscherm het virus hadden opgelopen – de medewerkers met een mondkapje waren negatief. Precieze aantallen kon de gezondheidsdienst desgevraagd niet verstrekken. Niettemin zijn de spatkappen in Oost-Zwitserland, en in Oostenrijk, inmiddels verboden.

Het Amsterdam UMC, danig geschrokken van de stennis, reageert intussen behoedzaam. De gezichtsschermen zijn alleen bedoeld als aanvullende maatregel, benadrukt het ziekenhuis: in het geschreven antwoord aan de Volkskrant heeft men die twee woorden zelfs onderstreept. En trouwens: ‘Ons beleid wordt stelselmatig geëvalueerd. Zo nodig stellen we het bij.’

Het LUMC houdt voorlopig vast aan de gezichtsschermen. ‘We hebben ook al veel plekken ingericht met plexiglas schotten’, merkt Veldkamp op. ‘Altijd als er iets nieuws wordt geïntroduceerd, geeft dat wat onrust. Aan ons de taak om zo’n maatregel en het gebruik ervan zo goed mogelijk uit te leggen.’

LEES VERDER

Nederlandse zorg ligt op koers voor een ramp, waarschuwt Landelijk Netwerk Acute Zorg
Nog altijd zien de ziekenhuizen geen enkele afname in de stijging van het aantal covidpatiënten. Dat kan ertoe leiden dat er eind november zoveel covidpatiënten in het ziekenhuis liggen, dat driekwart van de gewone zorg dan niet door kan gaan.

De acht lessen van de eerste golf die de economie nu goed van pas komen
Nu de tweede coronagolf ook over de Nederlandse economie spoelt, komt de vraag op of er lessen te trekken vallen uit de eerste. En worden die ook geleerd? De economieredactie van de Volkskrant maakte een ronde langs economische sectoren.

Helpt vitamine D tegen corona?
Het zou een simpel en goedkoop middel tegen corona kunnen zijn. Wereldwijd wordt onderzoek gedaan naar het verband tussen een tekort aan vitamine D en covid-19. Moeten we maar alvast beginnen met supplementen slikken? Antwoord op vijf vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden