Een soldaat met een zachte kant

De directeur van AC Milan noemt hem 'Il Generale', in Nederland heeft Mark van Bommel (35) een slechte naam. Zondag moet hij met PSV winnen van Ajax om kans te houden op een tiende titel. 'De emotionaliteit zit bij hem veel dieper dan bij de meeste andere spelers.'

Rituelen. De stem van Mark van Bommel versnelt naar korte zinnetjes over de gebruiken voor een thuiswedstrijd: 'Auto altijd op dezelfde plek parkeren. Meteen omkleden. Als eerste tapen. Schoenen nat maken met warm water, zodat de buitenkant lekker soepel wordt.'


Dan, op stoom: 'Beetje gel in de haren. Bekertje sportdrank pakken. Half leegdrinken, de rest op de ton neerzetten. Iedereen weet dat het mijn bekertje is. Eerst de linkerschoen, dan de rechterschoen. Naar buiten. Als eerste het veld op. Warming-up. Terug naar de kleedkamer. Warming-up-schoenen uit, wedstrijdschoenen aan. Bekertje leegdrinken.'


Dat is zijn ritueel in de kleedkamer, het voorspel op voetbal.


Morgen is PSV - Ajax, misschien de laatste topwedstrijd van Van Bommel in bijna twintig jaar betaald voetbal. Vermoedelijk stopt hij na dit seizoen. Tevens is het duel mogelijk beslissend voor het landskampioenschap. PSV, met een veel beter doelsaldo dan de rivalen, staat drie punten achter op titelhouder Ajax.


Aanvoerder Van Bommel, altijd in de weer met scheidsrechters, immer gebarend, motiverend, de ene keer scheldend en dan verzoenend, is in zekere zin het symbool van het omstreden, door velen verguisde PSV. De ploeg rijgt de incidenten aan elkaar en dreigt door wisselvalligheid het zicht op de titel te verliezen, in het jaar van het eeuwfeest nota bene.


Hij staat ook model voor een afzwaaiende generatie die, zoals altijd en overal in het leven, moeite heeft met gewoonten en rituelen van nieuwe generaties. Hij mist nu en dan de beroepsernst. Wie lacht in de bus na een nederlaag, of praat over iets anders dan de wedstrijd? Het gebeurt bij PSV.


Hij is een geboren winnaar, bezeten van sport, nietsontziend als de situatie daarom vraagt, maar buiten het veld een familieman pur sang, met aandacht voor minderbedeelden in het voetbal. Hij is zogezegd een soldaat met een zachte kant. 'Juist die tegenstellingen in Mark zijn interessant', stelt zijn zaakwaarnemer Mino Raiola. 'Keihard in het veld, maar daarbuiten begaan met anderen, sentimenteel zelfs.'


Thuis worden ze soms gek van hem. 'Dan zit ik een half uur naar de stand op teletekst te kijken. Pagina 819. Hoe staan we ervoor als we zondag winnen? Wat als we twee weken geleden van Roda hadden gewonnen in plaats van 2-2 gespeeld? Hoe was de stand dan geweest?'


Van Bommel is een van de laatste grootheden in de kaalgeplukte eredivisie. En een gewoontedier dus, hoewel hij niet in paniek raakt als het een keer anders gaat. 'Vanaf twee dagen voor de wedstrijd eet ik geen rood vlees meer. Ik heb eens gelezen, na advies van Robin van Persie, dat de kans op spierblessures daarmee wordt vergroot.'


Critici lachen om hem. Weer een gele kaart. Schorsing, haha. Weer een tegenstander uit de rug laten lopen. Doelpunt, haha. 'Nederland houdt niet van helden', aldus Raiola. 'Hier zeggen we: rot op met je helden.'


Van Bommel: 'Ik heb in Nederland een slechte naam. In Italië lopen ze met me weg. Directeur Galliani van AC Milan noemt me Il Generale.' Raiola: 'Als ik bij Milan ben en Mark belt, zegt Galliani altijd: geef me Il Generale even.'


Raiola is van mening dat de middenvelder te kort in Italië heeft gevoetbald, slechts anderhalf jaar. Het was zijn land. Kort voor de defensie voetballen, het spel verplaatsen van links naar rechts, ingrijpen, tactisch meesterwerk leveren, een beetje de show stelen, komedie opvoeren dankzij staaltjes overacting; dat hele spel met de scheidsrechter. Commedia dell'arte, blijspel, is immers een Italiaanse term.


Tijdens de winterstop belde Galliani met Raiola. Of Van Bommel alsjeblieft wilde terugkeren naar AC Milan, waar de jeugdige ploeg een zetje in de rug kon gebruiken. De Limburger voelde zich vereerd, maar had hij een half jaar eerder niet gezegd dat hij op het eind van zijn loopbaan, als hij nog fit genoeg was, zijn oude liefde PSV wilde dienen? De titel moest terug naar Eindhoven, na al die jaren. Nou dan.


Het eeuwige spel met de arbiter hoort voor hem bij voetbal. 'Ik heb in Duitsland eens een heel verhaal met de scheidsrechter gehouden over de prijs van aardappelen. Hoeveel heb jij betaald, vroeg ik? Wat, 2,99 euro? Ik heb ze goedkoper gekregen.'


Of hij discussieert na een omstreden moment: hè, dat was toch een hoekschop voor de tegenstander? Of: wat is het veld slecht gesproeid.


Hij houdt van een dolletje, van de typische sfeer van voetballers onder elkaar, en bereidt zich tot in het bizarre voor. Monomaan. 'Reken maar dat hij al twee dvd's van Pescara had bekeken als hij met Milan in het weekeinde tegen Pescara moest voetballen', zegt Raiola. Van Bommel later, lachend, alsof het eigenlijk verboden is vooraf naar Pescara te kijken: 'Ja, dat is waar.'


De kwaliteit van de eredivisie, het niveau van PSV ook; het is hem tegengevallen, na zeven seizoenen in de Europese top. De instelling van sommigen ook, hoewel hij daarover niet veel wil zeggen. Vandaar zijn twijfel of hij doorgaat met voetballen. Het is sowieso zwaar. Het lichaam verzorgen en als een monnik leven, pijntjes onderdrukken, alles komt bij elkaar. De jongeren van nu zijn anders, minder bezeten misschien. Of op een andere manier bezeten, dat kan ook. Hij zou ook willen dat de Nederlandse scheidsrechters meer toelieten.


Op de avond na een discussie met journalisten over de gele kaart tegen Utrecht, die hem de verloren wedstrijd tegen Feyenoord kostte, stuurde hij een bericht: 'Het was een toptackle waarvoor ze in Milaan op de banken stonden.'


Van Bommel is negen keer kampioen geweest. Eerst gepromoveerd met Fortuna, daarna kampioen met PSV (4), Barcelona, Bayern (2) en AC Milan. Misschien is PSV - Ajax zijn laatste zogenoemde 'traditional'. De tiende titel kan het lonken nog niet laten. 'Ik ben er nog niet voor honderd procent uit wat ik doe.' Veel hangt af van zondag: 'Ik wil dat het dan gebeurt. Dat iedereen het laat zien. Ik wil een goed gevoel krijgen over de instelling. Die wedstrijd is zo belangrijk.' En: 'Gelukkig spelen we thuis.'


Behalve Il Generale 'is Mark ook een soldaat', oordeelt Raiola. Hij discussieert graag, maar op een gegeven moment is het luisteren en uitvoeren. Raiola en zijn medewerkers hadden hem eens wijsgemaakt dat hij foto's moest laten maken voor een ambtelijk dossier in Italië. Dus Van Bommel de stad in. Netjes in de camera kijken. Klaar. Goed gelukt. Het bleek een grap. Hebben ze hem drie dagen uitgelachen. Van Bommel, bij de herinnering: 'Hahahahaha.' Zoiets had hij zelf ook kunnen flikken bij een ander.


Nee, hij snapt niet dat een journalist kan schrijven dat een elftal of een wedstrijd te hard was. In topvoetbal gaat het om winnen, hoe dan ook. Daartoe is bijna alles geoorloofd. Raiola: 'Hij heeft wat alle toppers hebben: niet tegen verlies kunnen, en al helemaal niet tegen kansloos verlies. Je hebt ook spelers die alleen sterk durven te zijn tegen zwakkeren. Mark pakt ook Zlatan. Hij gaat tot op de grens, nee, tot over de grens als de scheidsrechter dat toelaat. Alles voor de zege.'


In het dagelijks leven is die stemmingen oproepende krijger een familiemens. Hij kocht in 2011 een monumentaal huis in Meerssen, een dorp bij Maastricht. Hij liet het afbreken, tot woede van sommige dorpelingen, om een ander, eveneens stijlvol huis te laten optrekken. Zijn schoonvader Bert van Marwijk woont vlakbij, diens andere dochter ook.


Met de voormalige bondscoach kan hij eindeloos praten over voetbal. Zijn kinderen zijn fanatieke sporters, in tennis en voetbal. Talentvol ook. Zijn vader voetbalde decennia op topniveau bij de amateurs. Sport is het kompas van de familie.


En de soldaat is een emotioneel mens. Hij huilde onbedaarlijk bij een afscheidsinterview voor Milan TV, terwijl Coldplay Fix You zong onder zijn mooie spelmomenten. Hij had die dag van iedereen afscheid genomen. Ook zij huilden. In zijn hart wilde hij blijven, maar zijn verstand vroeg hem te vertrekken naar Eindhoven.


Op tv, onlangs, werd hij bijna letterlijk onpasselijk toen hij tijdens een interview met Johan Derksen de kans van Robben tijdens de WK-finale tegen Spanje zag. 'Ik had die beelden nog nooit van zo dichtbij gezien.'


Raiola: 'Zijn emotionaliteit zit veel dieper dan bij de meeste andere spelers. Ik werkte pas met hem toen hij afscheid nam bij Bayern. Ik schrok toen ik zag hoe mensen op zijn vertrek reageerden. Dat heb ik bij niet één speler gezien. En ook bij Milan wist hij precies wie wie was, tot de dames van de loonadministratie toe. Anderen zeggen bij het kantoorpersoneel: wie zijn dat dan?'


'Mark is een heel fijne jongen', aldus Raiola. 'Ik dacht dat hij nors en gesloten was, maar je kunt juist erg met hem lachen. Hij is een perfectionist, tot in het extreme toe. Van het aandraaien van de noppen onder zijn schoenen tot zijn administratie. En het is niet morgen, maar vandaag. Hij combineert professionaliteit met flair, met savoir-faire. Hij zegt nooit: ik ben Van Bommel. Nee, hij is een gewone jongen die wil winnen.'


Van Bommel ontving in Milaan de enigszins berooide Jean-Marc Bosman, de naamgever van het arrest dat vele voetballers tot mannen in bonis maakte, behalve Bosman zelf. Van Bommels vader John was onlangs nog op kantoor bij de spelersvakbond VVCS, om over hulp aan Bosman te praten. Van Bommel maakte een klapper toen hij in 2005 transfervrij van PSV naar Barcelona vertrok.


Hij speelde een wezenlijke rol bij de redding van Fortuna Sittard, door Bayern te verleiden tot een benefietwedstrijd. Misschien volgt in mei een tweede duel, tussen Fortuna en PSV. Met Fortuna, waar zijn zoons Thomas en Ruben voetballen, gaat het financieel nog steeds slecht. De oudste zoon overigens is een speler als hijzelf, de ander is frivoler, snel en dribbelend.


Hij wil later trainer worden. 'Hij is eigenlijk al trainer', vindt Raiola. 'In Mark schuilt de toptrainer van de toekomst. Hij is allang met groepsprocessen bezig.' De middenvelder slaat alles op, toetst veel informatie bij zijn schoonvader, en hij was bijna vier jaar aanvoerder van Oranje. Hij bereikte de WK-finale en zag het laatste EK mislukken, terwijl hij een operatie had uitgesteld om nog één keer te glorieren. Weer waren daar tranen.


Rituelen dus. Een tijdje geleden week hij af van de gewoonte om voor een wedstrijd te slapen. Het duel met VVV in Venlo was gepland om 16.30 uur en in de ochtend speelde zijn zoon met Fortuna tegen Roda. In het buitenland was hij op die momenten in trainingskamp en sliep hij.


Nu zag hij zijn jongen voetballen en reed hij daarna naar PSV. 'Ik was bang dat ik onderweg naar Venlo in de bus in slaap zou vallen. We wonnen met 6-0. Het ging goed. Als het verkeerd was afgelopen, had ik dat nooit meer zo gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden