analysederde steunpakket

Een soberder steunpakket? Niets blijkt minder waar

Het derde coronasteunpakket zou soberder worden, zo klonk het een paar dagen geleden nog. Niets blijkt minder waar. Het kabinet blijft de economie flink stutten. Anders zou de 50 miljard euro die er het afgelopen half jaar is ingestopt, alsnog weggegooid geld zijn.

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) loopt langs het Plein op weg naar zijn ministerie na afloop van de ministerraad.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Vrijdagmiddag stonden ze weer op een rijtje in perscentrum Nieuwspoort, de ministers die samen de economische driehoek van het kabinet vormen. Hetzelfde tafereel als op 20 mei. Gedrieën kondigden ze toen het tweede steunpakket voor de economie aan. Wouter Koolmees, Eric Wiebes en Wopke Hoekstra sloegen bij die gelegenheid een strenge toon aan. Het kabinet had weliswaar besloten ondernemers en werkenden nog vier maanden langer te ondersteunen, maar de doelgroep moest wel goed beseffen dat ze binnenkort weer op eigen benen moet staan. Nu de coronacrisis niet de gehoopte korte klap was geworden, maar een zaak van lange adem, moesten bedrijven en werkenden zich aan ‘de nieuwe realiteit’ aanpassen, waarschuwden de bewindslieden. Ze wekten de indruk dat eventuele vervolgsteun na 1 oktober sowieso een stuk soberder zou zijn.

De soep heeft drie maanden kunnen afkoelen en wordt dan ook niet zo heet meer gegeten, weten we nu. Het kabinet zal het bedrijfsleven nog minstens negen maanden langer beschermen tegen de gure wind van de recessie. De meeste steunmaatregelen zullen tot 1 juli 2021 van kracht blijven. Van versobering is nauwelijks sprake, integendeel: grotere bedrijven in coronanood kunnen vanaf oktober nog meer steun krijgen dan daarvoor. De maximumvergoeding voor vaste lasten stijgt namelijk van 50.000 naar 90.000 euro per drie maanden. 

Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Hoekstra (Financiën) spraken na de ministerraad dan ook van een ‘ruimhartig’ derde steunpakket. Hoekstra deed dat vanaf een beeldscherm, want hij is naar eigen zeggen een ‘beetje verkouden’ en bleef daarom voor de zekerheid thuis. De uitslag van zijn coronatest wordt binnen enkele dagen verwacht.

Pas vanaf volgend jaar draait de regeringsploeg de geldkraan heel langzaam dicht om bedrijven en werkenden weer te laten wennen aan de tucht van de (arbeids)markt. Volgend jaar verlaagt het kabinet in twee stappen (vanaf 1 januari en 1 april) de loonsubsidie voor werknemers. Omdat het aantal ontslagen dan ongetwijfeld zal stijgen, wil het kabinet meer werk maken van (om)scholing en werk-naar-werkbegeleiding. Elk bedrijf dat na 1 oktober loonsubsidie ontvangt, moet een klein deel daarvan in een scholingsfonds storten. Het kabinet zet daarnaast 1,4 miljard euro opzij voor werkloosheidsbestrijding in de komende twee jaar. Het derde steunpakket kost nog eens 11 miljard euro, bovenop de 30 miljard euro die het kabinet al aan de eerste twee pakketten heeft besteed.

Hoekstra kreeg tijdens de persconferentie de vraag of dit nu echt het allerlaatste steunpakket is. Hij gaf toe dat het kabinet dat niet zeker weet. ‘We hebben al een paar keer gedacht: ‘misschien zijn we nu bijna van dat virus af’, maar het virus laaide toch weer op. Nu lijkt het aantal besmettingen weer wat terug te lopen, maar wie weet komt er nog een tweede golf. Het blijft voorlopig varen in de mist.’ Wellicht duurt het nog wel twee jaar voordat er een werkend vaccin is en de economie weer ‘normaal’ kan functioneren. Moet de regering al die tijd blijven bijlappen?

Zolang de economie vanwege de pandemie op halve toeren draait, zal het politiek gezien uiterst moeilijk zijn de noodsteun helemaal in te trekken. Als de tienduizenden bedrijven die het kabinet nu al maanden kunstmatig in leven houdt alsnog het loodje leggen, is alle inspanning immers voor niets geweest. Minister Koolmees sprak eerder al over een ‘duivels dilemma’ tussen de wens zoveel mogelijk banen te redden en het risico kansloze ondernemingen te overvoeren met belastinggeld. Het is een dapper kabinet dat de stekker uit een steunpakket durft te trekken waaraan het al 50 miljard euro heeft uitgegeven. De situatie doet denken aan een beroemde uitspraak van de Amerikaanse econoom Milton Friedman: ‘Niets is zo permanent als een tijdelijk overheidsprogramma.’

Saillant is ook dat de coalitie eerder deze week wel degelijk van plan was de steunmaatregelen behoorlijk af te schalen. Dat voornemen stuitte echter op fel verzet van de oppositiepartijen, werkgevers en vakbonden. In overleg met de sociale partners ging de geplande versobering donderdag weer van tafel.

Het kabinet kan zich troosten met de gedachte dat de genomen maatregelen in elk geval effectief zijn. Het Centraal Planbureau (CPB) gaf het economische coronabeleid van Rutte-III deze maand rugdekking met een analyse over de belangrijkste steunmaatregel, de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor werkgelegenheid (NOW). Op basis van een literatuurstudie en een vergelijking met andere landen concludeert het planbureau dat loonsubsidieregelingen als de NOW, deeltijd-WW en werktijdverkorting meestal een jaar lang zinvol zijn. Na een jaar verliezen ze hun effect en kunnen dan zelfs contraproductief worden, waarschuwt het CPB. Dat komt omdat de genoeglijke hangmat van de staatssteun bedrijven en werknemers de prikkel ontneemt hun verdienmodel aan te passen en naar ander werk om te zien. Het planbureau adviseert het kabinet dan ook de NOW-regeling na uiterlijk een jaar (dat zou dus vanaf maart zijn) af te bouwen. Wat dus ook gaat gebeuren.

Sommige bedrijfstakken zullen misschien nooit van de crisis herstellen. Supermarkten en webwinkels hebben hun omzet met dank aan de crisis juist zien stijgen, in de horeca zaten de terrassen direct na het opheffen van de gedeeltelijke lockdown alweer vol en in de transportsector zijn de omzetten nu al terug op het oude niveau, onthulde Koolmees. Er zijn ook bedrijfstakken die misschien nooit meer zullen herstellen, zoals het openbaar vervoer en de detailhandel. Nederlanders zijn gewend geraakt aan thuiswerken en webwinkelen. De kans is groot dat dit na corona het nieuwe normaal wordt. Intensieve stervensbegeleiding is alles wat het kabinet dan nog vermag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden