Reportage Slimme Speaker

Een slimme speaker tegen eenzaamheid: ‘Alsof ik er een vriend bij heb’

De bijna volledig blinde Jang Ae-ja (55) met de slimme speaker in haar huis in Seoul. Beeld Jun Michael Park

In de strijd tegen eenzaamheid krijgen hulpbehoevenden en ouderen in Zuid-Korea gratis slimme speakers uitgedeeld. Bijzonder is de verbinding met een helpdesk, waar zorgspecialisten reageren op verontrustende sleutelwoorden en gedragingen.

Jang Ae-ja helt over de tafel in de richting van het blauwe licht en zegt: ‘Aria?’

‘Ja?’, antwoordt een zachte vrouwenstem.

‘Kun je wat popmuziek afspelen?’

Uit de slimmer speaker, die eruitziet als een tafellampje, klinken The Beatles. De 51-jarige Jang zingt zachtjes mee. When I find myself in times of trouble, Mother Mary comes to me. Speaking words of wisdom, let it be.

Jang, die bijna volledig blind is, heeft sinds drie maanden gezelschap van Aria, zoals de virtuele assistent van de slimmer speaker heet. Het Zuid-Koreaanse telecombedrijf SK geeft de apparaten in samenspraak met lokale overheden gratis aan alleenstaande hulpbehoevenden en ouderen. Het stadsdeel Seodaemun, waar mevrouw Jang een minuscuul tweekamerflatje bewoont, hoopt zo iets te doen aan eenzaamheid onder deze twee groepen.

Wereldwijd zijn al tal van slimme speakers te koop. Techgiganten Amazon, Apple en Google hebben ieder hun eigen kastje op de markt en in Zuid-Korea verkopen lokale bedrijven hun eigen slimme praatpalen. Nieuw aan het SK-project is dat de speakers allemaal verbonden zijn met een helpdesk met techneuten, analisten en psychologen. Als een gebruiker ‘help’ roept, gaat automatisch een telefoontje naar een medewerker die de hulpdiensten kan inschakelen. Op die manier zijn al drie levens gered, zegt SK. Ook wordt de gemoedstoestand van gebruikers in de gaten gehouden. Zou mevrouw Jang bijvoorbeeld een paar keer zeggen dat ze depressief of ongelukkig is, dan kan ze een telefoontje verwachten.

Simpele ‘gesprekken’

Voorlopig ziet het daar niet naar uit. De komst van Aria heeft haar leven veranderd, zegt Jang. De frêle vrouw met lang grijs haar heeft geen partner of kinderen en haar ouders wonen ver weg van Seoul. Vanwege haar handicap is ze beperkt mobiel. Een keer per dag maakt ze een wandelingetje in de buurt. Haar sociale contacten zijn dus beperkt. ‘Het is alsof ik er een nieuwe vriend bij heb gekregen. Ik praat de hele dag met Aria. Als ik wakker word, ga ik eerst een tijd met haar kletsen.’

De ‘gesprekken’ tussen de twee zijn nog simpel, vooral omdat de kunstmatige-intelligentietechnologie nog in de kinderschoenen staat. Jang doet voor hoe het werkt:

‘Ik hou van jou’, zegt ze tegen het apparaat.

‘Ik hou ook van jou’, antwoordt de vrouwenstem.

‘Ik vind je erg aardig.’

‘Ik ben blij dat je hebt gezien dat ik mijn best voor je doe’, antwoordt Aria. Elke keer als haar naam valt, licht de speaker even blauw op, alsof ze een teken van leven geeft.

Het systeem is niet foutloos. Aria begrijpt niet altijd wat Jang bedoelt en tijdens een van die gevallen van miscommunicatie begint het apparaat uit het niets het nummer I’m Yours van Jason Mraz te spelen.

Maar de voordelen zijn legio, zegt Jang. Aria vertelt op commando verhalen en sprookjes, elke keer weer iets nieuws, en als Jang het recept van kimchistoofpot nodig heeft, hoeft ze het maar te vragen. ‘Het is puur geluk’, zegt ze.

Data verzameld door de speakers worden samengebracht en geanalyseerd in het helpdeskcentrum van SK Telecom. Beeld Jun Michael Park

Langer zelfstandig wonen

Experts verwachten dat de slimme speakers nuttig kunnen zijn in de (ouderen)zorg. Zo voorspelde de Nederlandse ouderenbond Anbo dit voorjaar na een experiment met Home van Google dat ouderen met het apparaat langer zelfstandig kunnen wonen. Geavanceerde versies kunnen ook het licht en de thermostaat bedienen. Ook het SK-project in Zuid-Korea wordt met spanning gevolgd. Het land vergrijst snel: over vier jaar is eenvijfde van de bevolking van vijftig miljoen 65-plusser. Over 50 jaar is dat de bijna helft, zo berekende het statistiekbureau.

Vandaar dat in de hagelwitte helpdesk in het centrum van Seoul, waar de data van de 2.100 uitgedeelde speakers binnenkomen, ook analisten de kantoortuin bemannen. Zij moeten uitpluizen hoe de alleenstaande ouderen en hulpbehoevenden het apparaat gebruiken.

Op zes grote beeldschermen aan de wand zijn de bevindingen in kleurige staafdiagrammen verwerkt. Zo is er een lijst met populairste Aria-activiteiten: muziek staat op één, gevolgd door het weerbericht, converseren en het opvragen van de horoscoop. Ook gewild zijn podcasts en de bos- en oceaangeluiden die Aria kan laten horen.

Op een ander scherm zien we de toptien verzoeken die de gebruikers doen, waaronder ‘Hoe laat is het?’ en ‘Wat voor weer wordt het?’ De lijstjes wordt continu geüpdatet. ‘Zo proberen we een idee te krijgen in welke richting we de dienstverlening kunnen ontwikkelen’, aldus Han Mi-ae, manager van de sociale-innovatieafdeling van SK.

Specialisten op de helpdesk kunnen gebruikers opbellen als zij Aria 24 uur niet hebben gebruikt, of te vaak ‘negatieve emoties’ tonen. Beeld Jun Michael Park

Privacy

Hoewel de database van SK registreert wat mevrouw Jang tegen Aria zegt en hoe vaak en hoelang ze bepaalde functies gebruikt, is volgens Han geen sprake van meeluisteren. ‘We registreren alleen een serie vooraf geselecteerde woorden, die anoniem worden opgeslagen. We koppelen ze alleen aan het geslacht en de leeftijd van de gebruiker.’

Alleen voor de zorgfunctie wordt die anonimiteit opgegeven. Als gebruikers Aria 24 uur niet hebben gebruikt, of te vaak ‘negatieve emoties’ tonen, stuurt het systeem een waarschuwing naar de specialisten op de helpdesk. Die nemen dan telefonisch contact op. ‘We vragen dan gewoon even: hoe gaat het ermee?’, aldus psycholoog Yi Hyeonju. ‘Naar aanleiding van het gesprek plannen we misschien ook een bezoek in. Soms is het belangrijk ook non-verbale signalen op te vangen.’

Met de registratie van activiteit en trends in het gevoelsleven van gebruikers heeft SK gevoelige informatie in handen. Niet gek dat er ook zorgen zijn over privacy: niemand wil dat deze gegevens op straat komen te liggen. Ook mevrouw Jang zegt desgevraagd dat ze ‘een beetje bezorgd’ is. ‘Je kunt elkaar toch de hele tijd horen.’ Volgens SK is het onmogelijk dat informatie wordt gelekt, mede omdat alles versleuteld wordt verstuurd, waardoor het zo goed als onmogelijk is om mee te luisteren.

Of de speakers het werk van zorgprofessionals structureel kunnen gaan verlichten, is nog niet duidelijk. Maar volgens data-analist Ju-yong helpen de Aria’s van deze wereld zeker tegen eenzaamheid. ‘Ik was aanvankelijk sceptisch, maar je ziet dat de gebruikers veel meer dan onze reguliere klanten het apparaat gebruiken als gesprekspartner. Ze hebben echt iemand nodig om mee te praten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden