Een slimme Albanees is zo weg

De gevel van het Nationaal Historisch Museum in Tirana toont tot op de dag van vandaag welk een voorrecht het is samen aan een communistisch paradijs te bouwen....

Tweehonderdvijftig kilometer in tien uur. Stofwolken stuiven op in de lucht. Krak! Het onderstel van de bus schuurt over de stenen. Oude mannetjes met fez en gegroefde gezichten staren wezenloos voor zich uit. Anderen dobbelen de tijd weg tussen eindeloos grauwe, ongeplamuurde woonblokken. De jongeren zijn vertrokken. Naar Tirana, en verder. Vele tienduizenden verrichten gastarbeid in Griekenland. Hoogopgeleiden zijn aangeland in het Westen. Naar schatting de helft van de universitair geschoolde Albanese jongeren vertrekt ieder jaar naar West-Europa, Noord-Amerika en Australië.

Geen wonder dat het voor de westerse consulaten in Tirana een komen en gaan is. De pompeuze witte villa's van de oude partijbonzen zijn thans het domein van de internationale gemeenschap. 'Ik zou willen dat de Europese Unie binnen de regiohulp extra aandacht zou geven aan Albanië', zegt een diplomaat in Tirana. 'Albanië heeft geen tijd meer te verliezen. Nog veel meer dan elders is een krachtsinspanning nodig om nieuwe generaties aan het land te binden.'

'Albanië is een slaapland', zucht Burim, een tijdelijk in Tirana verblijvende Albanees uit Kosovo. 'Er is geen dynamiek. Bijna alle families leven van geld van leden in het buitenland.' De emigratie is overal. Echtparen worden er door uiteengerukt. Steeds vaker komt het voor dat ook mannen alleen met de kinderen in Tirana achterblijven. Een soort ironische vorm van emancipatie, stelt de Albanese schrijfster Flutura Acka.

'Precies India!', constateren twee Australiërs op wereldreis verrukt bij het aanschouwen van Tirana's weelderige straathandel en verkeersanarchie van loeiende Mercedessen en schreeuwende fietsers. Achter de luxe boulevards begint een andere wereld, waarin koeien en schapen rondlopen in straten zonder namen. In de krioelende doolhoven van onverharde stofweggetjes waan je je in een prent van het Ottomaanse rijk uit de achttiende eeuw. Maar dan met elektriciteitskabels, schotelantennes en, vooral, watertanks.

Wat de schoorsteen is voor Amsterdam, is de watertank voor Tirana. En dat terwijl de stad gewoon een waterleiding heeft. Maar als de elektriciteit voor de zoveelste keer uitvalt, werken de waterpompen niet meer. Drie keer per dag geen stroom betekent drie keer per dag geen douche. Hoe kunnen jullie Albanezen dat pikken?, vroeg een buitenlander aan Flutura Acka. Als je een halve eeuw communistische terreur hebt verdragen, neem je een stroomstoornisje er ook nog wel bij, antwoordde ze laconiek.

Maar voor de nieuwe generatie ligt dat wel een beetje anders. Er is in Albanië de afgelopen jaren wel een hele hoop verbeterd: wegen zijn geasfalteerd, kalasjnikovs zijn in beslag genomen, vuilnis wordt weer opgehaald. Maar de hoogopgeleide jongeren weten dankzij internet, beurzen en schotelantennes heel goed hoe het beter kan.

'Als je hier over veertig jaar eindelijk een beetje normaal kunt leven ben ík oud', zegt Migena Ikonomi (25), juriste bij de gemeente Tirana. Zit ze 's ochtends achter de computer, valt de elektriciteit uit. Ga maar naar huis, zegt haar cheffin. Om vijf uur 's middags is de stroom eindelijk terug. Zijn ze tot elf uur 's avonds bezig werk van overdag in te halen.

De trotse kameraden op de gevel van het Historisch Museum leken onder dit soort triviale zorgen niet gebukt te gaan. In het communistische Albanië van Enver Hoxha werd nauwelijks elektriciteit verbruikt. De schaarse stroom die nodig was, werd opgewekt met behulp van waterkracht. Maar na 1991 werden de installaties praktisch niet meer onderhouden. Veel stuwmeren vielen bovendien droog. Tegelijk nam de elektriciteitsconsumptie door de massale aanschaf van ijskasten, televisies, computers en elektrische kacheltjes explosief toe.

Edison Betu (28) is de verloofde van Migena Ikonomi. Voor hem is niet zozeer de elektriciteitscrisis alswel de onwil van de politieke klasse die op te lossen het hoofdmotief voor emigratie. Import van elektriciteit is voor de 'schurken-politici' namelijk het zoveelste middel gebleken zichzelf te verrijken.

'Als je in Albanië succesvol wilt zijn, moet je toetreden tot een politieke clan', zucht Edison. Neem hemzelf. Hij is advocaat. Alles deed hij om in Tirana werk te vinden. Tevergeefs. Totdat iemand van de Socialistische Partij hem vertelde dat hij het zo zou kunnen regelen. Edison moest alleen even partijlid worden. Vijfhonderd dollar bonus.

Edison en Migena. Een hoogopgeleid stel. Een stel dat Albanië zou moeten behouden. Maar ze zitten in een vergevorderde emigratieprocedure voor Canada. Net als Fehmi (27), ingenieur, en Elisabeta (26), arts. En de piepjonge welbespraakte economiestudenten Fadil en Fatmiria willen ook al naar Canada.

Er zijn twee manieren om deze maatschappij te hervormen, zegt Fatos Lubonja, oud-politiek gevangene en Albaniës bekendste commentator. 'De eerste is te proberen een nieuwe klasse te creëren van jonge, eerlijke, competente mensen. Maar de jongeren die daarvoor geschikt zijn, vertrekken allemaal. Blijft over de tweede manier: druk uitoefenen op de huidige politici.'

Albanië is al geëvolueerd van staat van één schurk, Hoxha, naar die van meerderen, zegt Lubonja. De volgende stap is die van de meer-persoonstaat naar de rechtsstaat. Deze stap vereist zowel internationale druk als druk vanuit de maatschappij zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden