Nieuws Anne Frank

Een schunnige mop van Anne Frank is hoe dan ook wereldnieuws

Anne Frank plakte twee pagina's in haar dagboek af. Nu zijn ze alsnog wereldkundig gemaakt.

Een pdf met foto van de ontcijferde tekst van de twee afgeplakte pagina's. Foto RV

In haar dagboek noteerde Anne Frank af en toe ‘schunnige moppen’. Nu, ruim 73 jaar na haar dood, zijn die moppen wereldnieuws. Simpelweg omdat Anne de betreffende pagina’s in haar dagboek met bruin gompapier had afgeplakt en omdat de verborgen fragmenten nu met nieuwe digitale technieken zichtbaar zijn gemaakt. Gisteren werden ze voor het eerst aan het publiek getoond, in een zaaltje van de Anne Frank Stichting dat de klein was voor de toegestroomde media.

De eveneens aanwezige Frank van Vree, directeur van het Niod, was zich ‘het ogenschijnlijk paradoxale karakter’ van de bijeenkomst terdege bewust. ‘Wat Anne op de afgeplakte pagina’s schreef, was allerminst wereldschokkend. Maar haar centrale plek in de mondiale herinneringscultuur brengt nu eenmaal met zich mee dat zelfs een schunnige mop van haar hand nieuwswaardig is. Als voetnoot bij het oeuvre van een hoogbegaafd maar ook normaal meisje dat zij was.’

Het normale meisje treedt in de afgeplakte passages – de pagina’s 78 en 79 van haar eerste dagboek – duidelijker op de voorgrond dan het begaafde meisje. Elke literaire pretentie is haar vreemd in de manier waarop zij de moppen, die op de radio of door haar huisgenoten in het Achterhuis werden verteld, op 28 september 1942 optekent. Het zijn de moppen waar meisjes met een ontluikende seksuele belangstelling zich, ook destijds en ook onder de benarde leefomstandigheden in het Achterhuis, mee amuseerden.

Zij sprak, naar toenmalige maatstaven, openhartig over het thema ‘seks’ met haar ouders. En ze las er boeken over, zoals Eva’s Jeugd, van Nico van Suchtelen. Op de tweede afgeplakte pagina doet ze uit de doeken hoe ze iemand die ‘bij mij zou komen’ desgevraagd over ‘seksuele onderwerpen’ zou informeren.

Mogelijk dacht Anne aan deze passages, toen zij in januari 1944 in haar dagboek schreef dat zij zich bij herlezing verbaasde over het hoge bakvisgehalte van haar vroegste aantekeningen. Mogelijk heeft zij pagina’s 78 en 79 om die reden afgeplakt. Want haar dagboek was het enige privédomein dat haar in het Achterhuis nog restte. Medebewoonster Auguste van Pels werd beleefd maar gedecideerd afgepoeierd toen zij vroeg het dagboek eens te mogen inzien. Alleen zusje Margot zou er ooit stukjes uit mogen lezen.

Toch acht Ronald Leopold, algemeen directeur van de Anne Frank Stichting, openbaarmaking van de afgeplakte passages legitiem – zo niet geboden. ‘Het dagboek behoort tot het Unesco Werelderfgoed. Dit brengt ons inziens de plicht met zich mee om ook de fragmenten die niet voor publicatie waren bedoeld met de wereld te delen. Dat gebeurt nu trouwens niet voor het eerst. Ook Otto Frank, Annes vader, heeft private delen van het dagboek openbaar gemaakt. En in 2001 zijn vijf, tot dan toe onbekende, losse bladen opgenomen in de heruitgave van de wetenschappelijke editie van het Niod.’

De moppen en de verhandeling over de ‘rythmische bewegingen’ waarmee ‘het m. zaad in de vr. schede’ wordt gestort, geven weliswaar niet blijk van Annes stilistische begaafdheid, ze werpen wel degelijk licht op haar literaire ontwikkeling, zegt letterkundige Peter de Bruijn, die namens het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis bij het onderzoek naar de manuscripten van Anne Frank is betrokken. ‘Je kunt deze passages zien als een voorzichtige poging om fictieve constructies op te zetten. Een week voordat ze de afgeplakte passages opschreef, was ze op het idee gekomen om zich tot fictieve personen, in dit geval een ‘lieve club’ van vriendinnen, te richten. Dat verschafte haar, vond ze, een grotere expressievrijheid.’ Verder laten de nieuwe fragmenten zien hoezeer zij als dertienjarige bezig was met haar lichamelijke ontwikkeling en hoe vrijmoedig zij daarover sprak met – met name – haar vader.

Maar inhoudelijk is de toegevoegde waarde van de pagina’s 78 en 79 betrekkelijk gering, geven de betrokken deskundigen toe. Echt wereldschokkend zou de vondst zijn van de eerste versie van de dagboekaantekeningen tussen 5 december 1942 en 22 december 1943. Van die periode is slechts de herziene versie behouden die Anne, tot de inval in het Achterhuis op 4 augustus 1944, schreef met het oog op de publicatie van het boek dat ze na de bevrijding had willen publiceren. 

Anne Frank. Foto AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.