Opinie

Een 'schone' sport is een utopie

Het Meldonium-schandaal laat voor de zoveelste maal zien dat een 'schone' sport een illusie is. Zolang dubieuze Russische, Chinese en Arabische zakentycoons wereldwijd noodlijdende voetbalclubs opkopen, bepalen zij de spelregels.

Hui Wang, de Chinese zakenman die in 2014 eigenaar werd van ADO, poseert voor het stadion van de Haagse voetbalclub. Beeld anp

'Pindakaas vanaf 1 juli op dopinglijst', aldus een kop in de schertsrubriek Het Nieuwste Schavot in De Volkskrant van vorige week zaterdag. 'De kans is groot dat ook pindakaas binnenkort op de lijst van verboden middelen komt te staan. Pindakaas is minder onschuldig dan het lijkt'. En dan geeft het feit dat alleen Nederlanders pindakaas lusten, hen een oneerlijk grote voorsprong.

Het Meldonium-schandaal in Rusland - gebruik van een middel dat ginds gewoon bij de apotheek te kopen viel - heeft opnieuw duidelijk gemaakt, dat de grens tussen 'eerlijke' en 'oneerlijke' sport een steeds dunnere wordt. Wat is eigenlijk een stimuleringsmiddel, en wat niet?

Dat Meldonium intussen tevens als ongezond te boek is komen te staan, zegt weinig. Ook suiker geeft extra energie, en is voldoende ongezond om woensdag de Britse overheid - aangevuurd door tv-kok Jamie Oliver - te doen besluiten extra belasting op zoethoudende drankjes te heffen.

FIFA-beerput

'De weg naar een schone sport is lang', zo luidde op 28 december 2015 de kop boven het hoofdcommentaar van Willem Vissers in deze krant, naar aanleiding van het doping- en omkoopschandaal binnen de atletiekbond IAAF, de matchfixing bij voetbal en de corruptie van de FIFA. De kop vormt het understatement van de eeuw.

Ik heb het uitgeknipt, omdat te verwachten viel dat de strekking van stuk en kop min of meer eeuwige geldigheidswaarde zouden hebben. Het kan vermoedelijk vrijwel onverkort komende 28 december weer in de krant. En op 28 december 2017 eveneens. Zelf refereerde Vissers op zijn beurt aan een artikel in De Volkskrant van 2006 van soortgelijke strekking.

Want dacht u echt dat de FIFA-beerput snel leeg is, nu droomkandidaat Infantino Blatter is opgevolgd? Ja, het is nu even stil, nu die martelsjeik uit Bahrein het net niet geworden is, maar verandert Infantino morgen echt in een onomkoopbare volbloeddemocraat? Zullen, nu - in de beste totalitaire tradities van herschrijving van de eigen geschiedenis - het FIFA Museum snel Blattervrij is gemaakt, al die onfrisse figuren die zich jarenlang in ruil voor hun stem uitvoerig met de meest luxueuze geneugten hebben laten fêteren, voortaan echt met een pot pindakaas genoegen nemen?

'In 2015 zijn alle bedrogrecords gebroken', zo noteerde Vissers indertijd. 'Welke prestatie moeten we nog serieus nemen? Een dampend record van een Russische atlete?'

Ai! Eén dampend record slechts? Intussen kan zo'n beetje de hele Russische atletiekbond op de vuilnisstort, dus dat nieuwe bedrogrecord is voor dit jaar alweer binnen. Zelfs Poetin ontkwam van de week niet meer aan de noodzaak tot een publieke schrobbering van wat ooit, in - geenszins dopingvrije - Sovjettijden tot de nationale trots behoorde. En we zitten nog maar in maart.

Kop in het zand

De weg naar een schone sport is lang, en dat zal zij ook blijven, zolang men niet de kern van het probleem kan aanpakken: de allesoverheersende rol van het grote geld. Met de opkomst van de beroepssport en de enorme bedragen die daarin inmiddels omgaan, is de verloedering begonnen, speciaal in het voetbal. Clubs met geld kunnen in alle opzichten nu eenmaal meer dan clubs zonder. Zolang men daarvoor de kop in het zand blijft steken, blijven alle 'doortastende maatregelen' die voortvarende nieuwe sportbestuurders aankondigen Kurieren am Symptom.

Hoezeer de sportliefhebbers zelf de kop in het zand blijven steken, bleek op ontroerende wijze uit de reportage van Toine Heijmans van afgelopen maandag over FC Twente. Het is een van de Nederlandse clubs waarvan het bestuur zich, als gevolg van eigen grootheidswaan, financieel volledig heeft vertild en die niet alleen vanwege schimmige deals van de KNVB een boete opgelegd heeft gekregen, maar ook haar licentie dreigt kwijt te raken.

Die boete wordt nu door de supporters betaald, die hun club niet willen verliezen. Strapatsenmaker Joop Munsterman gaat vrijuit. Voetbalclubs, zo concludeert Heijmans terecht, zijn too big to fail. Die voortdurende houding van hondentrouw, die daardoor aan megalomane bestuurders alle ruimte blijft geven, zien wij niet alleen bij de supporters, maar ook bij politici. Te dure stadions en te dure spelers, geen gemeentebestuur dat - als zo'n club vervolgens dreigt om te vallen- vervolgens durft te zeggen: daar steken wij dus geen gemeenschapsgeld meer in.

Terecht tracht de politiek de uit de klauwen gelopen salarissen in de collectieve sector aan banden te leggen. Wie miljoenen wil verdienen, moet maar als zelf risicodragend ondernemer de vrije markt opgaan. Ook omtrent uit de staatsruif mee-etende 'toppresentatoren' bij de publieke omroep is gesteggel. Maar over de ingeval van clubnood door de staat meegesubsidieerde absurde jaarsalarissen van sommige achttienjarige knapen die tegen een balletje kunnen trappen geen woord. Nog los van het door Paul Onkenhout op 12 maart aangestipte patserige gedrag waartoe dit leidt: welk collectief belang is daarmee gediend?

Clubtrouw

Ooit, toen de commercie nog niet sport en spelers regeerde, bestond er niet alleen zoiets als clubtrouw van de kant van de supporters, maar ook van de kant van de voetballers zelf. Twee nog steeds met taboes omgeven mijlpalen markeren in dat opzicht de neergang van de clubgedachte, en de capitulatie voor het grote geld. De eerste is de overstap van onze nationale voetbalheilige Johan Cruyff naar Barcelona in 1973. En de tweede is de gang van Ajax naar de beurs in 1998.

Voor een schotel dure linzen hebben zij hun ziel verkocht. Voetballen is zo geen sport meer, maar ondernemen geworden, gehoorzamend aan de wetten van de markt, en dus kopen dubieuze Russische, Chinese en Arabische zakentycoons wereldwijd nooddruftige voetbalclubs op, om vervolgens de spelregels te bepalen.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden