Een schijnproces, maar de celstraf is echt

De Russische protestleider wordt verdacht van fraude. Een politieke rechtszaak, zeggen zijn medestanders.

KIROV - 'Ljosja, ze laten je niet binnen, de zaal zit vol!' Het is de bulderende stem van Boris Nemtsov, een oude bekende in oppositiekringen, die vanaf de ingang van de rechtbank in Kirov de in aantocht zijnde Aleksej Navalny toeschreeuwt. Navalny en zijn vrouw Julia, net aangekomen met de nachttrein uit Moskou, lijken niet in de stemming voor grappen. Het proces tegen de protestleider mag dan 'politiek' genoemd worden, of 'theater', de celstraf die hij kan krijgen is echt.

Volgens Nemtsov past het proces tegen Navalny in de traditie van oud-olietycoon Chodorkovski en de vermoorde journaliste Politkovskaja. 'Chodorkovski werd veroordeeld (in 2005, red.) als waarschuwing aan de zakenwereld, de moord op Politkovskaja (in 2006) was een waarschuwing aan journalisten en het proces tegen Navalny is bedoeld om het maatschappelijk middenveld, de mensen die verandering willen in Rusland, het zwijgen op te leggen.'

Even verderop staat een mini-demonstratie tegen Navalny. Ze zijn hooguit met tien man, zien eruit alsof ze net uit de dichtstbijzijnde snackbar zijn gesmeten, en staan op straat met plakkaten als 'Navalny Dief' en 'Blijf van ons bos af'. Het is het antwoord van 'Slim Rusland' - een actiegroep waarvan niemand in Kirov ooit heeft gehoord - op de activisten aan de overkant van de straat die onder een spandoek 'Poetin Dief' alle rekeningen hebben opgehangen die Navalny's onschuld aan zwendel moeten bewijzen.

De actie van 'Slim Rusland' mag worden gevoerd door nitwits, die uitgezonderd hun leidsman Artjom de kaken stijf op elkaar houden, maar het maakt niet uit. De camera's zoemen en Artjom legt uit dat Navalny een hypocriet is, die zichzelf onder het mom van corruptiebestrijding heeft verrijkt in Kirov. Een paar wapperende Russische vlaggen, een paar protestborden, een paar citaten - het is voldoende om vanavond op de nationale tv-zenders te tonen dat de bevolking van Kirov niets opheeft met de agitator en dief Navalny.

Na een korte zitting van 45 minuten staat de gedaagde buiten de rechtbank een menigte van journalisten, activisten en nieuwsgierige burgers uit Kirov te woord. 'Een voor allen, allen voor een', roepen de activisten. De zaak is een week verdaagd om Navalny's nieuwe advocaat tijd te geven de stukken te bestuderen. 'Zo zal het gaan: we komen naar Kirov en gaan, komen en gaan - net zolang tot iedereen moe is het proces te volgen', zegt Navalny.

Ondertussen krijgen Artjom en zijn anti-Navalny-kompanen op hun kop van een oudere voorbijganger. 'Dit is een circus betaald door Poetin, jullie moeten je schamen!', snuift hij. Viktor Afanasija (65) heeft altijd gewerkt voor een wetenschappelijk instituut voor de houtindustrie. 'Ik bid tot God dat ik de dag nog mag meemaken dat Poetin en Bastrykin (het hoofd van het Onderzoekscomité dat Navalny's strafvervolging initieerde, red.) worden afgevoerd naar een strafkamp', zegt hij.

Viktor behoort tot een stugge minderheid van Russen die politiek nooit heeft willen deugen. Zijn oudere broer trad in de Sovjettijd toe tot de communistische partij en maakte carrière. 'Hij wilde dat ik hetzelfde deed, maar zoals mijn vader placht te zeggen: Eén dief in de familie is wel voldoende. Nu is mijn broer nostalgisch. Weet je nog hoe goed we toen leefden, vraagt hij me. Dan zeg ik: Ik herinner me hoe goed jíj leefde!'

Veel is er niet veranderd, zegt hij lachend. 'Een kind kan de optelsom maken. Navalny's bedrijf kocht hout van Kirovles voor 14,5 miljoen roebel (350 duizend euro), verkocht het door voor 16 miljoen - waarvan hij belastingen en personeel betaalde. Waar is de misdaad?' Maar de aanklagers hebben een juridisch gouden troef in handen. Ze hebben de directeur van Kirovles een schuldbekentenis laten tekenen in ruil voor een voorwaardelijke straf.

Tussen al het rumoer rond de rechtbank, staat ook een oud dametje dat alles zorgvuldig gadeslaat. Het is de 74-jarige Valentina Devjaterikova. Waarom ze hier is? 'Over Navalny weet ik het niet, sommigen zijn voor hem, anderen zijn tegen. Maar ik ben hier om te leren hoe je moet actievoeren. Ik wil hetzelfde gaan doen voor de kinderen van oorlogsveteranen.' Die mensen, zegt ze, worden in Kirov totaal aan hun lot overgelaten. 'Ze leven in afschuwelijke omstandigheden.' Maar zeg eens, luidt het opeens in een andere toon. 'Komt u uit het buitenland? Maar dan moet u een sticker dragen op uw jas met daarop 'buitenlandse agent'! Dit is tegen de wet.'

Zoals meestal in Rusland, claimt de nationale televisie vandaag het laatste woord. Maandenlang moest president Poetin menigtes van tienduizenden mensen aanschouwen die schreeuwden 'Poetin Dief!' Vandaag zijn er eindelijk beelden van mensen die schreeuwen 'Navalny Dief!' Het moet toch enige voldoening geven - al ontkent Poetins woordvoerder dat de president het proces volgt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden