Een scherp oor voor de tijd

OP HET hoogtepunt van de Koude Oorlog, tijdens het Chroesjtsjov-regime, gaat de Amerikaanse banjo-virtuoos Eddie Chester op tournee door de Sovjet-Unie....

Eddie, afkomstig uit West-Virginia, bekijkt en becommentarieert de Sovjet-samenleving met de onbevangen oppervlakkigheid en het provincialisme van de doorsnee-Amerikaan. Hij reist met een tolk en een aantal veiligheidsagenten per auto door Rusland en wordt overal op de voet gevolgd door een onopvallende auto gevuld met KGB-agenten in regenjassen. Hij wordt met open armen ontvangen tot in de verste uithoeken van de onmetelijke woestenijen van Oezbekistan, Tadjikistan en Kazachstan. Zijn concerten vinden plaats in droefgeestige, slecht verlichte, oude balzalen. Voor hij begint wordt hij steevast geconfronteerd met 'spontane' vragen uit het publiek over het waarom van de Amerikaanse onderdrukking van de zwarten, en over de mogelijkheid dat Goldwater tot president gekozen wordt. Eddie wordt allengs beter in het beantwoorden van die vragen. Op zijn reizen wordt hij tevens achtervolgd door stapels liefdesbrieven van een opgewonden Amerikaanse fan met wie hij kort voor zijn vertrek de nacht heeft doorgebracht. Als hij teruggekeerd is in het vrije, verbijsterend helder verlichte Westen, wachten Eddie een paar klemmende vragen van zijn bedrogen echtgenote.

Dit verhaal uit Updike's nieuwe bundel Licks of Love biedt de lezer bijna alles wat Updike zo goed maakt: de ironische beschrijving van het recente verleden, het verband tussen de grote politieke gebeurtenissen en het leven van alledag in groot- en kleinsteeds Amerika, seks, huwelijk, overspel en moraal.

Elf verhalen spelen zich op bekend terrein af, de auteur valt op vertrouwde manier met de deur in huis, de eerste zinnen zuigen je met kracht het verhaal binnen. In 'Lunch Hour' gaat een man van tegen de zeventig (zijn geboortejaar komt overeen met dat van Updike) naar een schoolreünie in Olinger, Pennsylvanië, waar hij in de jaren veertig op school zat. In 'How was it really' vergelijkt een soortgelijke man het gezinsleven van zijn kinderen met het gezinsleven in de jaren waarin zijzelf opgroeiden. 'Hoe hadden zij vier kinderen grootgebracht, zonder crèche, oppas of au-pair, zonder schema van wisseldiensten tussen vader en moeder?' Hij herinnert zich er eigenlijk niets van. 'Hielp ik de kinderen met hun huiswerk, wie maakte al die bedden op en maakte al die maaltijden klaar, tweeëntwintig jaar lang?' Hij komt tot de conclusie dat zijn vrouw dat vermoedelijk gedaan heeft, terwijl hij de sportpagina doornam. 'Scenes from the Fifties' gaat over Newyorkse kunstenaarskringen aan het eind van die jaren.

Het twaalfde en langste verhaal, 'Rabbit Remembered', speelt zich op overbekend terrein af. Het is een terugblik op de tien jaar geleden gestorven Harry Angstrom. Aan het eind van zijn vierde en laatste Rabbit-roman, Rabbit at Rest, voorvoelde je al dat een definitief afscheid Updike wellicht te zwaar zou vallen.

Niet alleen in dit laatste verhaal gaat Updike terug naar het verleden, in álle verhalen blikt hij terug op de jaren veertig, vijftig en zestig, 'toen de wereld nog bol stond van keuzemogelijkheden'. Het zijn melancholieke verhalen over mensen die meer herinneringen hebben dan toekomst. Licht ontevreden koesteren ze zich in de avondzon en vragen ze zich af 'waar het allemaal gebleven is'.

Het is de vitale melancholiek van Updike die nooit echt somber wordt, maar met voelbaar genoegen het verleden zo raak mogelijk oproept. Hij heeft een bijzonder scherpe blik, maar in de eerste plaats een scherp oor voor wat een bepaalde tijd kenmerkt. Achteloos schudt hij de woorden die in de jaren vijftig opkwamen uit zijn mouw: hip, fall-out, cinerama, split-level, derde wereld. Daarmee schept hij de sfeer.

Dat vermogen is Updike's sterke kant. Het is paradoxaal genoeg soms ook zijn zwakte. Sommige verhalen leunen te zeer op de trefzekere, bijna te overdadige schets van de politieke context, de omgeving, de dingen die de mensen omringen, de inrichting van hun huizen, de kleren die zij aantrekken en de manier waarop zij die uittrekken. Updike lijkt de kring waartoe mensen behoren soms scherper voor ogen te hebben dan de mensen zelf. Ook voor Licks of Love geldt dat een aantal personages minder als individuen dan als leden van een bepaalde sociale klasse tot leven komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden