Een scenario voor een huidkanker-film

Dankzij het werk van Nederlandse experts kan worden gemeten wat het effect is van afspraken over de ozonlaag. De resultaten zijn hoopvol....

DE MILIEU-EXPERT prof. dr. L. Reijnders legt hoge maatstaven aan voor successen op zijn terrein. Het is dan ook van betekenis als hij zich lovend uitlaat over de internationale overeenkomsten ter bescherming van de ozonlaag.

Vorige maand bleek dat er een wetenschappelijke onderbouwing is om dit succes te meten. In het blad Nature van 21 november beschreven Nederlandse onderzoekers een nieuwe methode om te berekenen hoeveel mensen huidkanker krijgen bij naleving van bepaalde verdragen over de ozonlaag.

In 1987 kwamen de deelnemende landen in Montreal overeen dat de productie van vijf stoffen die de ozonlaag afbreken in 1999 met de helft moet zijn teruggebracht. Toen het gat in de ozonlaag groter werd en vaker voorkwam, werd tot een aanscherping besloten. In Kopenhagen spraken de landen in 1992 af dat de belangrijkste 21 chemicaliën die de ozonlaag aantasten in 1995 moesten zijn uitgebannen.

In de jaren zeventig kregen jaarlijks een half miljoen mensen in de VS huidkanker; in noordwest-Europa waren dat er tweehonderdduizend. In het jaar 2100 zouden in Amerika anderhalf miljoen mensen aan huidkanker lijden als er geen maatregelen waren getroffen (in noordwest-Europa 550 duizend).

Als het zou zijn gebleven bij de maatregelen die in Montreal zijn afgesproken, zou dit in de VS in 2100 leiden tot 940 duizend gevallen van huidkanker, 440 duizend meer dan in de jaren zeventig (in noordwest-Europa 170 duizend meer). Bij de afspraken van Kopenhagen krijgen in de VS achtduizend mensen meer huidkanker; in noordwest-Europa vierduizend meer.

Huidkanker kan ontstaan door ultraviolette straling. Deze lichtgolven worden op een hoogte van tien tot vijftig kilometer gefilterd door de ozonlaag. Maar doordat die laag door chemicaliën is aangetast, kan meer uv-straling dan normaal de aarde bereiken.

Over de gevolgen werden ook in het verleden berekeningen gemaakt. Gesteld werd dat bij 5 procent minder ozon er 5 tot 10 procent meer uv-straling tot de aarde doordringt. Dit zou leiden tot 10 à 15 procent meer patiënten met huidkanker. 'Maar deze methode is alleen juist als de situatie in een lange reeks van jaren ongewijzigd blijft', stelt dr. H. Slaper, werkzaam bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en een van de auteurs van het stuk in Nature.

Nu er maatregelen worden genomen waardoor de ozonlaag op den duur meer dikte krijgt, is er sprake van een dynamische situatie. Het computermodel kan van jaar tot jaar berekenen wat er gebeurt met de ozonlaag, de uv-straling en het aantal huidkankerpatiënten.

'Voor elke geboorte-cohort wordt nu een uv-levensloop bijgehouden. Op grond daarvan kan per geboortengroep worden uitgerekend wat de kans is op huidkanker', zegt biofysicus dr. F. de Gruijl, lid van de onderzoeksgroep.

'We draaien eigenlijk een film af. Het is scenario-werk. We schetsen een toekomstbeeld aan de hand van de verschillende situaties. Wat gebeurt er zonder ingrijpen van de overheid als elk jaar 3 procent meer ozon aantastende stoffen worden geproduceerd, wat gebeurt er als de helft van de ozonaantasters wordt uitgeschakeld en wat als ze alle worden uitgebannen.'

In het jaar 2000 is de ozonlaag het dunst en de hoeveelheid uv-straling die de aarde bereikt, het grootst. Deze piek is voor de nieuwgeborenen en jongeren riskanter dan voor anderen, omdat twee van de drie vormen van huidkanker, de basaalcelkanker en het melanoom, goed aanslaan bij die leeftijdsgroepen.

Net als andere vormen van kanker manifesteert huidkanker zich vaak op latere leeftijd. Jonge mensen die rond de komende eeuwwisseling aan hoge doses uv-straling blootstaan, kunnen tegen 2060 huidkanker krijgen. Van de drie vormen is het melanoom de agressiefste: hij kan dodelijk zijn.

Succes kan ook tot gemakzucht leiden, verzucht De Gruijl. 'Hier en daar - zeker in de VS - is al een houding merkbaar dat de milieustrijd is gestreden. Als dit ertoe leidt dat men ook gemakzuchtig wordt met het naleven van de afspraken, is dat funest.'

Marieke Aarden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.