Een roep om afscheiding in Kameroen: Engelstaligen willen Ambazonia

Een taal- en cultuurstrijd. Een kleine regio die meer zelfstandigheid eist van het centrale bestuur. Een roep om afscheiding. Gaat dit over Spanje? Nee, over Kameroen.

Mark Schenkel
In Kameroen groeit al maanden gestaag de onrust onder de bewoners van twee regio's die vroeger aan de Britten behoorden. Ze gingen de straat op om te demonstreren. Beeld Reuters
In Kameroen groeit al maanden gestaag de onrust onder de bewoners van twee regio's die vroeger aan de Britten behoorden. Ze gingen de straat op om te demonstreren.Beeld Reuters

In het Afrikaanse land groeit al maanden gestaag de onrust onder de bewoners van twee regio's die vroeger aan de Britten behoorden. De bewoners klagen over achterstelling bij het gedeelte van Kameroen dat eens van Frankrijk was. Zondag kwam het tot een uitbarsting.

Volgens Amnesty International werden er zeker zeventien mensen gedood door militairen van het centrale gezag. Het Kameroenese leger trad op tegen demonstranten in de voormalig Britse regio's Northwest en Southwest. De demonstraties vielen samen met de verjaardag van de onafhankelijkheid van deze gebieden in 1961. Die onafhankelijkheid resulteerde echter niet in een zelfstandig land: de Britten waren dan wel afgeschud, Northwest en Southwest gingen in 1961 meteen op in het voormalig Franse Kameroen.

Naar aanleiding van het geweld van zondag sprak Amnesty International tegenover persbureau Reuters van een 'zorgelijke escalatie' van Kameroens historische vraagstuk. De organisatie rept van een 'crisis'. De bewegingsvrijheid in de regio's Northwest en Southwest is ingeperkt en sociale media worden er geblokkeerd, zoals ook al gebeurde van half januari tot half april.

Ambazonia

Volgens de denktank International Crisis Group was de Kameroenese kwestie nooit eerder 'zo acuut'. Kleine afscheidingsbewegingen grijpen de onvrede in de voormalig Britse regio's aan om de lokale bevolking te radicaliseren. Separatisten ijveren voor de onafhankelijke republiek Ambazonia, vernoemd naar de Ambas-baai bij de monding van een rivier tussen het voormalig Britse gebied en het francofone Kameroen. Afscheiding gaat sommigen wellicht te ver maar er bestaat in elk geval een brede wens voor meer lokale zeggenschap. Een geschatte 20 procent van de 23 miljoen Kameroenezen komt uit de regio's Northwest en Southwest.

De kwestie gaat terug tot de koloniale tijd. In 1884 vestigden de Duitsers het protectoraat Kamerun. Na de Eerste Wereldoorlog kregen Frankrijk en Groot-Brittannië gedeeld voogdijschap. Parijs en Londen herschiepen 'hun' regio's in hun evenbeeld, volgens koloniaal gebruik. Taal, rechtssysteem, bestuursvorm: beide gebieden hadden hun eigen model. Francofoon Kameroen kent nog altijd veel katholieken; het andere gedeelte telt veel protestanten.

Franse invloedssferen

Toen de beide gebieden in 1961 samen verder gingen als onafhankelijke republiek, was er formeel sprake van een federaal bestuurssysteem. Maar in de praktijk sloeg Kameroen de weg in van centralisatie en assimilatie, typerend voor Frankrijks oude invloedssferen in Afrika. Heel Kameroen ging rechts rijden en het land voerde de Centraal-Afrikaanse franc in, die was gekoppeld aan de Franse munt. De Centraal-Afrikaanse franc heeft nu een vaste wisselkoers met de euro.

Het begin van de huidige protesten ligt in oktober vorig jaar. Advocaten gingen in staking. Ze willen dat in hun regio de Common Law wordt gebruikt, gewoonterecht. In november gingen ook leraren in staking, tegen een gebrek aan Engelstalige docenten. De stakingen sloegen aan bij de bevolking, ze openden 'de doos van Pandora' van Kameroens oude, onopgeloste probleem, aldus de International Crisis Group. De eis van federalisme kwam terug op de agenda. Op de achtergrond speelt een meer algemene weerstand mee tegen de 84-jarige president Paul Biya, die al 34 jaar regeert.

Biya komt uit francofoon Kameroen. Hij heeft enkele toezeggingen gedaan, bijvoorbeeld over een 'Nationale Commissie voor Tweetaligheid en Multiculturalisme', maar reageert in de praktijk vooral met harde hand. De International Crisis Group waarschuwt dat repressie kan leiden tot verheviging van protesten in de aanloop naar Kameroens verkiezingen van 2018.

Volgens de International Crisis Group blokkeerden in februari enkele niet bij naam genoemde EU-landen een Europese verklaring over de onrust in Kameroen omdat de landen de regering-Biya te vriend willen houden in de strijd tegen terreurbeweging Boko Haram, in buurland Nigeria. Het grote Nigeria zelf zou zich gedeisd houden omdat het vreest voor debat over lokale verlangens naar autonomie. Nigeria kampt zelf met een roep om meer zeggenschap vanuit de Igbo-gemeenschap. Tussen 1967 en 1970 vochten Igbo-separatisten en Nigeria's centrale gezag de Biafra-oorlog uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden