Reportage

Een roekeloze schutter met spijt: wat bezielde Samir El Y. toen hij Bas van Wijk doodschoot?

Samir El Y. heeft bekend dat hij Bas van Wijk in koelen bloede heeft doodgeschoten op 8 augustus op een steiger aan de Nieuwe Meer. Om een Rolex, is het verhaal, maar dat ontkent El Y. tijdens het proces dat deze week diende. Wat bezielde deze verdachte, die al zijn leven lang in aanraking is met instanties?

Rechtbanktekening van Samir El Y. tijdens een inhoudelijke zitting bij de rechtbank van Amsterdam over het doodschieten van Bas van Wijk op 8 augustus 2020.  Beeld Aloys Oosterwijk / ANP
Rechtbanktekening van Samir El Y. tijdens een inhoudelijke zitting bij de rechtbank van Amsterdam over het doodschieten van Bas van Wijk op 8 augustus 2020.Beeld Aloys Oosterwijk / ANP

Samir El. Y heeft spijt en wil praten. Dat is het eerste wat de verdachte maandag zegt bij de rechtbank in Amsterdam, op de eerste van twee zittingen. Bij het laatste woord op donderdag benadrukt hij: ‘Dit had nooit mogen gebeuren.’

El Y., een tengere jongen van 21 met Marokkaanse wortels, heeft eerder in een politieverhoor bekend dat hij Bas van Wijk heeft doodgeschoten, op een zomerse dag in augustus op een bomvolle steiger aan de Nieuwe Meer, een plas aan de rand van Amsterdam. Twee keer schoot hij op Van Wijk, in diens bovenbeen en borst.

Rolex

Het was een genadeloze schietpartij die een spoor van verontwaardiging trok door het land, wegens het uitzonderlijke koelbloedige geweld ten koste van een onschuldig slachtoffer. Neergeschoten op klaarlichte dag, terwijl het wemelde van de mensen. En waarom? Een Rolex, is het verhaal. Maar, betoogt de verdediging donderdag, dat was niet het motief.

Wat bezielde hem? Hoe kon Samir El. Y. zo’n roekeloze schutter worden die schijnbaar om niets een wapen trok? En hoe spoorde de politie hem zo snel op, nadat hij in eerste instantie kalm uit de menigte was weggelopen en verdwenen?

Op die snikhete dag op 8 augustus was Bas van Wijk (24) met een groep vrienden naar de steiger gegaan, dichtbij Badhoevedorp waar hij met zijn vader woonde. Van Wijk, een sterke jongen die veel naar de sportschool ging, was eerder afgewezen voor het korps mariniers – hij wilde binnenkort nog een poging doen.

Op de steiger was de sfeer ontspannen en feestelijk. Vrienden van Van Wijk dronken en namen ballonnetjes lachgas, voor een korte roes. Even verderop zat Samir El Y. met zijn neef en twee vrienden. Hij had een wapen bij zich, een semiautomatische Steel Eagle, naar eigen zeggen omdat hij problemen had op straat en zichzelf moest beschermen.

Verhaal halen

De verhalen lopen uiteen wat er tussen de groepen gebeurde, maar er zou ‘heen en weer’ gekeken zijn. Op een gegeven moment ging El Y. op de groep af. Om ‘verhaal te halen’, zegt hij. Waarom kan hij niet duidelijk zeggen. Zijn neefje stond daar al en zou twee jongens van de groep kennen. Toen El Y. erbij kwam staan, ging het snel.

‘Wie keek er zo lang?’, riep El Y. Wanneer hij precies zijn wapen trok, weet de verdachte niet zeker. Misschien al toen hij naar het groepje toeliep. Hoe dan ook: na wat geruzie zette El Y. zijn wapen op het been van een van de jongens en riep iets als: ‘Moet ik jou door je kankerknie schieten? Ik bluf niet, ik doe het gewoon.’

Om te laten zien dat hij het meende schoot El Y. rakelings naast hen, waarbij een ballon die een jongen in zijn handen had knapte. ‘Geef mij je klok! Rolex!’, horen getuigen hem roepen. Samir El Y. zou de groep willen ‘vernederen’, indruk op hen willen maken of ‘iets duidelijk’ maken. ‘Wat wilde je dan duidelijk maken?’, vraagt de rechter. Hij kan het niet onder woorden brengen.

Dit is een cruciale kwestie in de rechtszaak. Doodde de verdachte Bas van Wijk om het horloge te roven? Of is de dood van Van Wijk een gevolg van een ruzie, waar óók een Rolex werd gestolen? Dat zou het verschil maken tussen ‘doodslag’ of het zwaarder bestrafte ‘gekwalificeerde doodslag’

De verdachte ontkent dat de Rolex, die later een imitatie bleek te zijn, de doorslag gaf, maar kan niet uitleggen wat hem dan wel zo woest maakte; het was een plotse drift. ‘Ik voel me heel snel niet veilig, zeg maar.’ Er was geen reden om te schieten, zegt zijn advocaat, en juist dat is zo pijnlijk.

Na het waarschuwingsschot besloot Bas van Wijk de boel te sussen. ‘Doe normaal’, zei hij. ‘Waar ben je mee bezig?’ Daarop schoot El Y. hem in zijn bovenbeen en vlak daarna, terwijl Van Wijk ineenzakte, door zijn borst. Het tweede, fatale schot ging ‘per ongeluk’, beweert de verdachte. Daarna roofde hij alsnog het horloge, richtte zijn wapen op de andere jongens en liep weg met zijn drie vrienden.

Observatie-operatie

Toen de politie later arriveerde, wees een van de vrienden een agent op een flesje – er zou dna van de dader op zitten. Later bleken er geen sporen van de hoofdverdachte op te zitten, maar wel van een van zijn vrienden. Het was een van de bewijsstukken die de groep verbond aan de plaats delict.

Tientallen, zo niet honderden, mensen hadden Samir El Y. gezien die dag. De politie hoorde veertig getuigen. Ze omschreven de dader als een smalle, lichtgetinte jongen met een sikje, rechtshandig, rond de 1.80 meter, in een blauwe zwembroek en met een grote zonnebril op.

Desondanks was er in eerste instantie geen spoor van hem te bekennen. Dat voedde de publieke woede. Heerst er wetteloosheid in Amsterdam? Hoe kan een schutter zomaar opgaan in een menigte?

Op basis van het signalement maakte de politie een fotoboek van dertien personen die bekend waren bij justitie en overeenkwamen met het profiel. Meerdere getuigen wezen direct El Y. aan, met grote zekerheid. Vervolgens bleek zijn telefoon inderdaad in de buurt geweest van de steiger die dag, volgens data van zendmasten.

Dat was genoeg bewijs voor een observatie-operatie. Vijf dagen na de schietpartij werd El Y. aangehouden in een auto op weg naar Zandvoort. Op zijn nog ongewassen kleding zaten schotresten, wees onderzoek uit. In de Toyota van zijn moeder troffen agenten het vuurwapen en het horloge aan. En op zijn telefoon vonden ze vele foto’s van wapens.

Antisociale gedragsstoornis

El Y. had er een handeltje in. Tijdens de zitting geeft hij toe twee keer een wapen verkocht te hebben. Het wapen waarmee Van Wijk werd neergeschoten had de verdachte eerder ook proberen te verkopen.

De rechter pakt hem hard aan op dit punt. ‘Wij worden gek van de wapens in de stad. Je verdient er een paar honderd euro mee. Maar er worden mogelijk mensen mee doodgeschoten. Heb je daar bij stilgestaan?’

Nee, zegt hij met zachte stem. Dat dringt nu pas tot hem door.

Het past in een patroon bij El Y.: hij lijkt niet na te denken over de gevolgen van zijn handelen. Psychiaters concluderen dat hij een antisociale gedragsstoornis heeft met psychopathische trekken. Hij heeft gebrekkige impulscontrole, verhoogde prikkelbaarheid, weinig empathie en kan niet met regels omgaan. Bovendien heeft hij een ernstig cannabisprobleem, hij rookt zo’n twintig joints per dag.

Samir El Y., die in Uithoorn en Hoofddorp opgroeide, heeft een lang verleden bij instanties. Sinds hij op zijn 13de begon met blowen, kwam hij voortdurend in problemen: hij spijbelde veel, had ‘slechte vrienden’, kreeg hoge schulden in verkeerde kringen en kwam vaak in aanraking met justitie, wegens mishandeling, drugshandel, diefstal en inbraak. Hij zat in jeugddetentie, deed taakstraffen en had een enkelband.

Recidivekans

De kans op recidive is groot, denken de psychiaters. Berechten volgens het jeugdrecht heeft geen zin. Zijn persoonlijkheid is al uitgerijpt en hij staat verhard in het leven. Bovendien heeft El Y. een gebrek aan ziekte-inzicht en aan interne behandelmotivatie. Hij wil niet geholpen worden met zijn wietverslaving of gedragsproblemen.

El Y. zou wel met iemand willen praten over zijn emoties, die hij heeft aangeleerd weg te stoppen, en hulp willen hebben bij zijn scholing. ‘Ik hou van een duwtje in de rug.’ Maar de rechter zegt, verwijzend naar de vele instanties die zich al over hem hebben ontfermd: ‘Op een gegeven moment houdt het op met duwtjes in de rug.’

Niet één keer toont El Y. zich aangedaan tijdens de zittingen. Zonder ze aan te durven kijken, hoort de verdachte aan hoe de vader, broer, zus en vrienden van Bas van Wijk hun spreekrecht gebruiken, hem ‘knettergek’ noemen en vertellen hoe hun levens verwoest zijn.

‘Het raakt me’, zegt El Y., maar de rechter ziet er niks van. Zo zit hij niet in elkaar, zegt de verdachte, hij uit zijn gevoelens niet makkelijk.

De deskundigen raden aan de verdachte tbs met dwangverpleging op te leggen. Daar gaat het openbaar ministerie in mee. De officier van justitie eist 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging, voor gekwalificeerde doodslag, bedreiging, afpersing van het horloge en bezit van en handel in vuurwapens. De rechter doet op 18 mei uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden