Een Republikeins Congres is goed voor Europa

De Verenigde Staten lijken af te stevenen op een Congres gedomineerd door Republikeinen. Zij hebben een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, maar maken volgende week ook kans op een nipte meerderheid in de Senaat. Democratische kandidaten kampen met de dalende populariteit van president Obama. Europeanen denken dat met een Republikeinse overmacht op Capitol Hill de Boze Wolf weer op pad is. Maar Europa heeft meer aan een Republikeins Congres dan het beseft.

Een Amerikaanse president heeft het in de tweede helft van zijn tweede termijn altijd lastig, maar Obama zit in een steile neergang. Belangrijkste oorzaak is zijn chronisch gebrek aan leiderschap. Die verwijten komen niet alleen van de Republikeinse oppositie, maar ook van prominente Democraten. Leon Panetta, minister van defensie onder Obama, oordeelde vlijmscherp in zijn onlangs verschenen boek Worthy Fights. Hij verwijt Obama in de Syrische burgeroorlog een 'rode lijn' te trekken bij gebruik van chemische wapens door president Assad; om vervolgens niets te doen als Assad die rode lijn toch overschrijdt. 'Obama twijfelde', aldus Panetta. 'Het gevolg was klap op de Amerikaanse geloofwaardigheid en een verkeerd signaal aan de wereld'.

Panetta beschrijft een besluiteloos Witte Huis. 'Zonder leiderschap is er crisis. Leiderschap vereist opoffering, compromis, volharding en bereidheid te luisteren - tegenwoordig allemaal vergeten deugden in Washington.' Gebrek aan leiderschap kenmerkt Obama ook in de strijd tegen Islamitische Staat en tegen ebola. Amerikanen krijgen de indruk dat hun president met vervroegd pensioen is.

Democratische kandidaten nemen afstand van Obama. Vaak letterlijk; ze willen hem niet op bezoek hebben. De Democratische kandidate voor de Senaat in de staat Kentucky durfde zelfs niet te bekennen dat ze in 2008 en 2012 voor Obama had gestemd. Sommige Democratischgezinde kandidaten doen zich voor als 'onafhankelijke', zoals in de staat Kansas, om elke associatie met Obama te ontlopen.

Republikeinen hebben 6 zetels winst nodig om de senaatsmeerderheid te heroveren. Ze hopen op zeges in Arkansas, Alaska, South Dakota, Louisiana, Iowa, Montana, Colorado, West Virginia en zelfs New Hampshire. Maar de verschillen zijn klein.

Voor Obama brengt een Republikeinse Senaat uiteraard meer ongemak. Het Congres kan zelf een federale begroting aannemen die Obama vervolgens met een veto moet neerhalen. De Senaat kan onderzoekscommissies instellen bij schadalen, zoals acties van de Amerikaanse belastingdienst (IRS) tegen conservatieve groeperingen. Republikeinse senatoren kunnen benoemingen van 'linkse rechters' blokkeren. President Clinton kreeg ook een Republikeins Congres tegenover zich, maar hij wist de toenmalige voorzitter, Newt Gingrich, voor zich te winnen. Obama mist die charme.

Voor Europa zou een Republikeins Congres niet slecht zijn voor vier belangrijke zaken: de onderhandelingen met Iran, een mogelijk klimaatverdrag, kansen op de export van Amerikaans gas naar Europa en het Trans-Atlantisch pact voor handel en investeringen (TTIP).

Een Republikeinse Senaat zal een hardere houding aannemen tegenover Iran dat op weg is een nucleair wapen te produceren. De huidige onderhandelingen tussen Iran en de groep van grote landen verlopen moeilijk. Iran hoopt dat het Westen het economisch sanctiebeleid niet durft te verscherpen nu de strijd tegen de Islamitische Staat prioriteit is. In de Senaat zullen John McCain en zijn kompaan Lindsey Graham dat wel durven met een nieuwe sanctiewet die kan bogen op een grote, door veel Democratische senatoren gesteunde, meerderheid. Zo blijft er druk op de ketel in Teheran.

In de Senaat bestaat geen animo voor een klimaatverdrag tijdens de conferentie in Parijs, volgend jaar. De EU hanteert overambitieuze doelstellingen - 27 procent hernieuwbare energie in 2030 - waarmee zij de Europese economie wurgt. Kennelijk is een Amerikaanse Senaat nodig om Europa's regeerders tegen zichzelf te beschermen.

Republikeinen zijn grotere voorstanders van een ruime gasexport naar Europa en een vrijhandelsverdrag met Europa dan de Democraten. Binnen de Democratische Partij is de vakbeweging, notoir geldschieter van Democratische kandidaten, een enorm struikelblok. Onder Democraten dreigt TTIP, broodnodig voor Europa, te mislukken.

Wat er ook uit de stembus moge komen, een Republikeins Congres is zeker geen ramp. Integendeel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.