Een rekenmachine met het uiterlijk van een loempia

De allernieuwste vinding van Olivetti blijft voor Nederland nog even geheim. Ze was te fragiel om getransporteerd te worden, meldt het Scryption, het Tilburgse museum voor techniek en vormgeving van schrift en kantoor....

Dat prototype schittert in Tilburg door afwezigheid, op de bescheiden expositie van het Olivetti-design. Daar staat tegenover dat de Echos, het wonder onder de draagbare computers, wel present is - het Italiaanse antwoord op de anonieme massaprodukten uit het Verre Oosten. Gebleven is die markante vierkante toets van Olivetti, uit de tijd dat de Italiaanse fabriek zweerde bij de geometrische vormgeving.

In de eigenzinnige traditie van het bedrijf past ook de kleur, in dit geval terracotta, waarmee de Echos al meteen een bres slaat in het grijs-witte computergeweld. Maar het interessantst is toch wel de rubberen huid, die aan de pols prettig aanvoelt. Daarin blijkt onverwacht de muis verwerkt te zijn. Die Echos, van het nieuwe hoofd vormgeving van Olivetti, Michele de Lucchi, is dus een apparaat waarmee je voor de dag kan komen. De Lucchi heeft feilloos aangevoeld dat een draagbare computer vooral iets is om mee te pronken.

Olivetti is in de schrijfmachine-wereld een betrekkelijke nieuwkomer. Nadat de Amerikanen al het voorwerk hadden verricht, lanceerde Camillo Olivetti pas rond 1910 de eerste typemachine, onder het motto: 'Een typemachine moet geen pronkstuk zijn voor de salon, vol versieringen en van bedenkelijke smaak. Het uiterlijk behoort tegelijkertijd serieus en elegant te zijn.' Deze uitspraak is door de volgende generatie ontwerpers goed in de oren geknoopt. Serieus en elegant is een Olivetti altijd geweest.

Die eerste Olivetti, de M1, staat in Tilburg - nota bene bereidwillig afgestaan door een museum in Helsinki. Het is een ferme zwarte machine waar toetsenbord en mechaniek in één apparaat zijn geïntegreerd. Dat was al heel wat in die tijd. Na de oorlog gaf Marcello Nizzoli gezicht aan de machines. Gebeeldhouwde slagschepen waren het, op een lijn te stellen met de Alfa Romeo en andere industriële produkten uit booming Noord-Italië. Aan de rekenmachines, boekhoudmachines en andere elektronische schrijfwaar is Nizzoli's architectuur-opleiding af te lezen.

Voor vormgevings-liefhebbers breekt de bloeiperiode aan in de jaren zestig, als Mario Bellini en Ettore Sottsass aan het roer staan. De rode inklapbare Valentine loopt parallel met de pop art-mode en is uitgegroeid tot een museumstuk. De gele Divisumma 18, een rekenmachine met het uiterlijk van een loempia, is een al even begerenswaardig artikel. Bellini en Sottsass vonden dat er een landschap van verleidelijke produkten op het bureau geschapen moest worden, zodat het kantoorpersoneel als het ware juichend aan de slag ging.

Het zijn, zoals altijd, de kleine dingen die het doen bij een goed ontwerp. Die vierkante toets, een rode of gele tabulator, een opvallende spatiebalk en vooral een fraai zij-aanzicht, gemarkeerd door schuine lijnen. Wave, de nieuwste typemachine, lijkt een wapperend velletje papier op het bureau. Klein is Olivetti niet meer. Het bedrijf levert zelfs toetsenborden voor geldautomaten. Maar concessies worden nog steeds niet gedaan.

Jaap Huisman

Olivetti, Scryption Tilburg, t/m 1 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.