'Een reisgids? Je hebt overal wifi'

Gebruikers van de reisbijbel Lonely Planet lijken een uitstervend ras. Onhandig, zo'n zwaar ding in je rugzak. Op de smartphone vind je alles wat er te weten valt over je bestemming.

AMSTERDAM - In het Amsterdamse hostel The Flying Pig op de Nieuwendijk is geen Lonely Planet te bekennen. Brigitte Wollaars (28) werkt zo'n tien jaar in het 180 bedden tellende hostel - in de reisgids aangeprezen als 'relaxed backpacker haven' met 'grungy charm' en 'throbbing bar with cheap booze'. Zij heeft een kentering zien plaatsvinden. 'Vroeger lagen hier altijd versleten Lonely Planets. Ik denk dat ik al zeker twee jaar geen bezoeker meer met een blauwe gids heb zien zitten. Gek eigenlijk hè?'


Het populaire One day van de Israëlische Asaf Avidan klinkt. In de tuin gaat een jointje rond. In bijna elke hand ligt een smartphone. De Australische Tyson (oerbaard, 24) vertrekt straks naar zijn volgende bestemming: Londen. Zijn vijf dagen Amsterdam draaiden zeker niet alleen om blowen en de Wallen. De geheimtips kreeg hij via-via en voor hostels gebruikt hij hostelworld of tripadvisor, op zijn telefoon. Natuurlijk kent hij de Lonely Planet wel. Hij had er zelfs een voor zijn Europatrip gekregen, van zijn moeder. Maar die ligt thuis. 'Weet je hoe dik die dingen zijn?'


Onlangs werd Lonely Planet met dik verlies door eigenaar BBC Worldwide doorverkocht aan een Amerikaanse investeerder die zijn fortuin verdiende met goedkope sigaretten. De nieuwe eigenaar kondigde het ontslag van ruim eenvijfde van het personeel aan en een mogelijk einde van de gedrukte gids. Ontsteltenis onder liefhebbers wereldwijd veroorzaakte een stroom van online liefdesbetuigingen onder de noemer #lpmemories.


'Zonder LP geen Kerst met Italiaanse Hare Krishna's in een hutje in Uttar Pradesh.' 'Dan had ik het wiet smokkelende Britse meisje met dreadlocks nooit ontmoet - we zijn nu getrouwd.' 'Smerige spaghetti eten in Tadzjikistan, met de LP als mijn beste reisgezelschap.' 'Reizen zal nooit meer hetzelfde zijn zonder half vergane LP in mijn tas.' 'Paardenvlees eten met een angstaanjagende stalinist in Siberië.' 'Door de jungle van Sulawesi trekken met een christenfundamentalist - ja ook die lezen LP.' 'Naar de gebruikte LP's in mijn kast staren en wegdromen bij de herinneringen.'


Hippies in minibus

De oermoeder der Lonely Planets werd in 1973 geboren. Het jonge Britse stel Maureen en Tony Wheeler reisde door Azië. In een minibus, zoals veel hippies in die jaren. Na de trip schreven ze een reisgids op basis van hun dagboekfragmenten: Across Asia on the cheap. Een snedig geschreven handboek voor 'a new breed of laid back, independent travelers'; met de nadruk op goedkope overnachtingen en ongebaande paden voor de zwerflustigen. Het was de basis van wat een miljoenenimperium zou worden.


Op avontuur, maar met mate. Dat is de Lonely Planet vandaag de dag. Niet zelden treft de globetrotter in een gewaande uithoek van de wereld een troep andere toeristen met dezelfde blauwe raadgever aan.


Zo vindt hij verstopt op een bergtop net buiten het strandplaatsje Kuta op Lombok een 'verborgen juweel'. Aangekomen in 'het vegetarische loungerestaurant' Astari met 'spectaculair uitzicht over het schiereiland', bestelt hij 'de verrukkelijke kokosshake' en een zeewiersalade. Om hem heen doen Australiërs, Fransen en Britten iets soortgelijks. Dankzij de reisbijbel hebben we allemaal dezelfde unieke vakantiebeleving.


De vanzelfsprekendheid van de Lonely Planet (of een andere papieren gids) als reisgenoot is tanende. Allereerst natuurlijk vanwege de komst van gratis online alternatieven als Tripadvisor, Hostelworld, Wikivoyage of je honderden vrienden op Facebook. We reizen met smartphones en tablets in plaats van gidsen.


Maar er is meer, zegt Ruud Welten, filosoof van de Universiteit van Tilburg en schrijver van het boek Het ware leven is elders. Ooit genoten wij als toerist van een reisgids die ons bij de hand nam. Zo begon de Duitse Baedeker in de 19de eeuw. 'Dat was een gids die kon zeggen: wij zijn er geweest, wij loodsen u wel door Parijs of Londen.'


De latere toerist wilde niet volgen, maar leiden, aldus Welten. 'Lonely Planet speelde briljant op dat gevoel in. De toerist, dat is de ander. Wij maken van jou een echte reiziger, een avonturier.' En precies dát raakt achterhaald.


De wereld is volledig 'vertoeristiseerd', zegt Welten. 'De ongebaande paden zijn bekend. Alles is een product geworden, de wereld is een grote supermarkt aan ervaringen. Massatoerisme is niet Benidorm, maar in de file op de Himalaya.'


De zoektocht naar authenticiteit en avontuur is onverminderd groot. Maar de reiziger weet dat het niet zo eenvoudig meer is. Reizen is moeilijk geworden, omdat het zo makkelijk is.


'Dus nu prikken we te eenvoudig door het Lonely Planet-verhaal heen, omdat we het herkennen als massatoerisme. De echte reiziger gaat niet meer met zo'n boekje lopen. Die zegt: ik ga erheen en laat het op me afkomen. Of de uitkomst wordt extremer. We gaan naar sloppenwijken, Auschwitz, de Noordpool - steeds met het idee om geen naloper te zijn.'


Afgebakend avontuur

Eigenaresse Ankie Szlapka van de Amsterdamse reisboekhandel Pied à Terre denkt daarentegen niet dat de Loneley Planet-gebruiker een uitstervend ras is. Zij krijgt nog dagelijks mensen over de vloer in haar reuzenboekhandel die er een kopen of doorbladeren. 'De gidsen appelleren wel degelijk nog aan een gevoel van avontuurlijkheid. Afgebakende avontuurlijkheid. Je belandt tussen de locals en maakt Facebookvrienden uit Australië, ideaal toch?'


Mensen die zeggen dat ze naar een plek willen zonder andere toeristen, wimpelt Szlapka weg. 'Dat bestaat gewoon niet. Die mensen hebben een minderwaardigheidscomplex als ze zo geweldig uniek wensen te zijn.'


Dat het niet goed gaat met de gids, wijt Szlapka dan ook niet aan het afnemende gebruik, maar aan de nieuwe eigenaren. 'Investeerders die geld willen verdienen op leesvoer. Toedeloe, daar zijn geen dikke winsten te behalen. Je moet mensen met liefde voor de reisgids hebben.


'Of vertaal ze allemaal naar het Chinees, daar ligt een toeristenmarkt klaar die zijn weerga niet kent. Dat zou nog weleens de redding van de reisbijbel kunnen zijn.'


Online

Ook Sol (25) en Uriel (24), aan de bar van hostel The Flying Pig, gebruiken geen gids. De twee Argentijnen staan op het punt naar Tel Aviv te vliegen, hun volgende bestemming 'in Europa'. Sol heeft online veel gelezen over de steden die ze bezoeken. 'Ik houd van geschiedenis en cultuur.' In theorie zou ze best een reisgids kunnen gebruiken. Maar om die dan ook mee te slepen, nee. 'Ik denk dat jonge mensen geen Lonely Planet meer gebruiken. Ik ben er nog nooit een tegen gekomen in elk geval.'


Voor de deur maken Ann (21, wapperbroek en verwassen hemdje) en Cathy (21, kleine vlechtjes in het blonde haar) uit Sydney hun fietssloten los. Het idee te reizen met een gids doet hen grinniken. 'Je hebt overal wifi.' Hoewel ze 'vroeger', toen ze voor het eerst naar Azië gingen, wel een Lonely Planet hadden gekregen. Van een tante. Cathy: 'Die is nog uit de tijd van de gidsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden