Eén referendum en de stem van het volk kon ophoepelen

Eén slechte ervaring bracht de vrees voor de stem van het volk weer helemaal terug op het Binnenhof.

Referendum over het associatieverdrag tussen EU en OekraineBeeld ANP

Gedwee lieten D66, de PvdA en GroenLinks zich woensdag in de Kamer geselen door PVV, SP, 50Plus en het Forum voor Democratie. Eerst namen ze het initiatief om eindelijk de correctieve volksraadpleging in de Grondwet te introduceren, maar nu trekken ze hun handtekening alsnog terug. 'Het volk moet z'n muil houden', smaalde het PVV-Kamerlid Bosma. Het voormalig PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer kreeg veel bijval voor zijn benoeming van dat verschijnsel: 'Demofobie!'

Zeker is dat het correctief referendum opnieuw tenonder gaat, achttien jaar na de Nacht van Wiegel. De opkomst van protestpartijen leek sindsdien het politieke draagvlak gestaag te versterken: directe democratie als instrument om de kloof te verkleinen. Maar de ervaring met het Oekraïnereferendum, toen het volk zich tegen de mening van het parlement keerde, bracht de koudwatervrees terug. Omdat ook de VVD tegen stemt - tegen het eigen beginselprogramma in - gaat het debat weer voor jaren op slot.

Daarmee bewijzen de oude politieke partijen zichzelf geen dienst. De ervaring met het Oekraïnereferendum was niet onverdeeld positief, maar dat kwam door de slechte opzet. Vooral door de perverse opkomstprikkel die door voorstanders werd opgevat als een stimulans om thuis te blijven. Ook bleek het Binnenhof moeite te hebben met de 'raadgevende' status, waardoor verwarring ontstond - een goede reden om referenda juist wel bindend te maken.

Zal het volk soms stomme beslissingen nemen? Misschien. Maar dat doet het parlement soms ook. En zeker nu dat zo gebukt gaat onder fractiediscipline, dichtgetimmerde regeerakkoorden, gebrek aan dualisme en de afbrokkeling van de partijorganisaties, kan het geen kwaad burgers wat vaker om hun mening te vragen.

Het correctief referendum is nu niet meer te redden, het raadgevend referendum wel. Om te beginnen door de vervanging van de opkomstdrempel door een uitkomstdrempel: een ja of nee is pas geldig als 30, 40 of 50 procent van het totale electoraat voor zo'n ja of nee heeft gestemd.

Als de formerende partijen daar nou eens mee beginnen, brengen betere ervaringen het enthousiasme over de stem van het volk hopelijk snel terug op het Binnenhof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden