Een rechtse directie

Zijn coupe Mozart zou Geert Wilders een plaats hebben gekost in het kabinet Balkenende...

Hij weigerde de waterstofperoxide te verbannen. Nu maakt hij stennis vanuit de kamerbankjes over de islamisering, de softe aanpak van het terrorisme, en de laksheid in de VVD.

In korte tijd heeft Geert Wilders zich ontpopt als de rechtsbuiten van niet alleen de VVD, maar het hele Nederlandse parlement. Opmerkelijk niet alleen in zijn uitspraken, maar ook in zijn verschijning: een blonde coupe en een snelle bolide. Geert Wilders vooruit.

Een man die van zijn hart geen moordkuil maakt. Moskeeën waar extremistische opvattingen worden gedebiteerd, moeten wat hem betreft worden afgebroken. Foute imams? Het land uit! En dat er überhaupt te veel moslims in Nederland zijn, schroomt hij ook niet te berde te brengen.

De VVD is Wilders eigenlijk nog niet rechts genoeg. De partij moet een ruk naar rechts maken, vindt hij. Maar hij heeft er een hard hoofd in. De nieuwe fractieider Jozias van Aartsen maakt D66 het hof, en Wilders zag geestverwanten als Henk Kamp naar het kabinet vertrekken. 'Die kunnen nu helaas niet meer vrijuit praten', verzucht het Kamerlid.

'Zeggen wat je vindt', is Wilders' credo, al lang voordat Pim Fortuyn het recht claimde om alles te zeggen wat in zijn brein opkwam. Zelfs zijn collega Ayaan Hirsi Ali weet hij met boude uitspraken over de islam, immigratie en criminaliteit te passeren.

'We hebben veel gemeen, qua stijl en lef', zegt Wilders. 'Maar ik denk niet dat we ideologisch op één lijn zitten'. Dat klopt. Hirsi Ali voelt zich niet met hem verwant: 'We spreken vaak over dezelfde onderwerpen, maar dan zit Geert op rechts en ik op links.'

Eén ding hebben de enfants terribles van de VVD in elk geval wel gemeen: omwille van hun standpunten zijn ze met de dood bedreigd vanuit kringen van radicale moslims. Op de website Maghreb.online schreef ene Farid dat Wilders 'echt met de dood moet worden bestraft voor zijn fascistische uitspraken over islam, moslims en de Palestijnse zaak'.

Een 29-jarige man uit Schiedam, die ervan wordt verdacht als 'Farid' te opereren, is door de politie opgepakt, verhoord en met een dagvaarding weggestuurd. Om vervolgens de strijd tegen het Kamerlid in cyberspace voort te zetten. Hij heeft bekend.

Wilders vindt de beveiliging die hij sinds de bedreigingen krijgt 'vervelend', maar laat zich niet het zwijgen opleggen. In de Volkskrant zei hij eerder: 'Ik weiger te capituleren voor dit soort acties. Sterker, ik heb me voorgenomen het onderwerp nog meer op de agenda te plaatsen.'

Wat Wilders vooral wil, is een discussie over de koers van de partij. Maar in de VVD is het muisstil. Wilders: 'We zijn nu een bejaardenhuis in het kwadraat'. Wilders ziet genoeg aanknopingspunten voor een intern debat. Zoals het recente pamflet De crisis in Nederland en het conservatieve antwoord van de Edmund Burke Stichting, een groep conservatieve denkers. En het zou de moeite waard zijn een oud VVD-geschrift uit de archieven op te diepen. Het document, Liberalisme. Een speurtocht naar de filosofische grondslagen, in 1988 vervaardigd door het wetenschappelijk bureau van de VVD, werd door de toenmalige VVD-voorman Joris Voorhoeve 'vakkundig onder tafel gewerkt', herinnert Wilders zich.

Het rapport was opgesteld onder leiding van zijn grote voorbeeld, de huidige euro-commissaris Frits Bolkestein. In HP/De Tijd heeft Wilders aangegeven wat hij zoal van hem geleerd heeft: 'Dat je tegen grote tegenstand moet kunnen, de agenda moet willen bepalen, een dikke huid moet hebben, en dat vandaag geen gelijk niet betekent dat je morgen ook ongelijk hebt'.

Een andere VVD-coryfee, Hans Wiegel, slaat het optreden van Wilders vergenoegd gade. Hij ziet in Wilders (40) het jonge Kamerlid dat hijzelf in 1967 was: iemand die geen blad voor de mond neemt en zaken scherp kan aanzetten. 'Al mag Wilders wel een ontspannener indruk maken. Zelfrelativering zie ik bij hem te weinig.'

Het is de aard van het beestje. Hij is niet te stuiten. Als Kamerlid bestookte hij het tweede paarse kabinet met pleidooien voor een drastisch herziening van de WAO. Munitie had hij opgedaan als medewerker van de Sociale Verzekeringsraad, waar hij zag dat sociale partners de WAO misbruikten door overtollige werknemers erin te laten afvloeien. Wilders' ideeën over herkeuring van WAO'ers, het niet toelaten van mensen met de vermoeidheidsziekte ME en psychisch arbeidsongeschikten, werden asociaal genoemd.

Wilders trok zich er niets van aan. Optimaal maakte hij gebruik van de ruimte die toenmalig fractieleider Hans Dijkstal hem bood om de VVD smoel te geven. Soms liep hij te hard van stapel en siste partijgenoot Hans Hoogervorst, destijds staatssecretaris op Sociale Zaken, hem toe: 'Waar denk je dat ik mee bezig ben?'

Wilders speelde zich er niettemin mee in de kijker. Zijn dandyachtige verschijning, zijn debatingtalent en Limburgse tongval hielpen een handje mee. Naar eigen zeggen heeft zijn kapsel – coupe Mozart – hem parten gespeeld. Dijkstal en diens opvolger Gerrit Zalm zinspeelden erop dat zij Wilders een staatssecretariaat in het kabinet gunden. Maar daar zeiden ze bij: 'Dan moet je wel je haar veranderen.' Dat weigerde Wilders, die de waterstofperoxidekwast sinds 1983 hanteert.

En zo bleef Wilders na de formatie van Balkenende II in de Kamer. Door de verkiezing van Jozias van Aartsen tot fractievoorzitter kreeg hij de specialismen buitenland en terrorisme in de schoot geworpen. Onderwerpen waar hij altijd al grote interesse voor had. Bovendien krijgt hij van Van Aartsen vooralsnog veel speelruimte.

Een kort bezoek aan Wilders op zijn werkkamer aan het Binnenhof levert een stortvloed aan krasse, om niet te zeggen ongenuanceerde, uitspraken op.

Over 'die ellendige vakbonden' die een oplossing voor het WAOvraagstuk jarenlang hebben tegengehouden.

Over het 'laffe standpunt' van het kabinet in de Irak-crisis: wel politieke, geen militaire steun.

Over het 'multiculturele drama': 'We hebben meer dan één miljoen moslims in ons land. Zo komt je eigen cultuur in het gedrang. Om de integratie niet nog moelijker te maken, moeten we zwaar op de rem staan bij het toelaten van vreemdelingen. We moeten niet bang zijn voor quotering, selectie op leeftijd en strengere inkomenseisen.'

Over de terroristische dreiging 'die door het kabinet schromelijk wordt onderschat.' Eerdere waarschuwingen brachten het PvdAKamerlid Klaas de Vries tot de smalende uitspraak: 'Wilders onderzoekt nu of Osama bin Laden achter de dijkdoorbraak bij Wilnis zit.'

En natuurlijk spreekt hij over de bron van al het kwaad: de islam. 'De islam is niet achterlijk, zoals Fortuyn zei, maar de politieke cultuur in Arabische en islamitische landen is wel achterlijk, middeleeuws zelfs, als het gaat om mensenrechten, vrouwen en homo's.' Neem Turkije, waar – als Wilders het goed begrepen heeft – een verkrachter vrijuit gaat als hij met zijn slachtoffer trouwt. 'Wat mij betreft hoort Turkije niet in de Europese Unie thuis.'

Zijn fractiegenote Fadime Örgü is allesbehalve blij met zulke uitspraken. 'De islamitische cultuur alleen kan geen argument zijn. Tegen elk land dat wil toetreden tot de Unie kan om één of andere reden bezwaar worden gemaakt. Maar die reden hoeft niet doorslaggevend te zijn.'

Örgü vindt dat Wilders vaker ferme uitspraken doet die onvoldoende zijn gefundeerd. 'Neem het moslimfundamentalisme. Hij heeft een punt als hij zegt dat extremistische groepen een gevaar vormen. Maar waarom gaat hij niet met moslimgroeperingen praten? Zij kunnen hem vertellen dat zij het extremisme net zo vrezen als hij. Hij werkt niet aan oplossingen. Dat is het grote verschil met Bolkestein, die deed dat wel.'

Het aantal medestanders in de fractie is op de vingers van één hand te tellen. Het trio met wie Wilders veelvuldig belt, eet en overlegt, wordt gevormd door Frans Weekers, Pieter Hofstra en Gert Jan Oplaat. Met Weekers, ook Limburger, filosofeert hij tijdens tochtjes in de Audi TT-sportwagen die hij pas aanschafte. Het drietal is het met hem eens dat de VVD tien tot vijftien zetels meer zou kunnen halen over drie jaar, als de partij de koers naar rechts zou verleggen.

Mark Rutte, angry young man in het kabinet en getipt als toekomstig partijleider, heeft Wilders hoog zitten. Omdat hij discussies aanzwengelt die anders niet zouden worden gevoerd. Rutte vroeg hem zijn mentor te zijn, toen hij na de val van Balkenende-I in de Kamer dreigde te belanden.

Volgens Rutte loopt Wilders echter het risico dat hij wil voldoen aan het beeld dat mensen van hem hebben. 'Daar moet hij mee uitkijken. Hij moet zichzelf niet gaan overschreeuwen. Dat deed Bolkestein ook nooit.'

Rutte is het met Wilders eens dat hun partij, nu goed voor 28 Kamerzetels, met een bredere agenda zo'n 40 zetels zou kunnen halen bij de volgende verkiezingen. Maar waar de nieuwe kiezers zich bevinden, daarover zijn zij het niet eens: Wilders ziet ze rechts van de VVD, Rutte in het midden van het politieke spectrum. Wilders: 'We moeten de steven juist naar rechts wenden. Dáár ligt een enorm gat. Veel mensen die op de LPF hebben gestemd, zijn enorm teleurgesteld.'

Een Don Quichotte wil Wilders niet zijn. 'Ik wil me niet loszingen van de fractie.' Maar wat te doen als hij – en daar ziet het wel naar uit – de strijd om een andere koers van de VVD verliest? Gaat Wilders dan een eigen, onvervalst conservatieve partij oprichten, die naar zijn taxatie goed is voor twintig zetels?

Bij deze vraag stokt de spraakwaterval. Hij beseft dat een positief antwoord zijn politieke doodvonnis binnen de VVD kan betekenen. Dat hij monddood wordt gemaakt. En dat is het laatste wat Wilders wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden