Een rat in zijn hol

Hij was de Broeder Leider en de Gids Van De Revolutie Tot Aan Het Einde Der Tijden - al spraken Amerikaanse diplomaten onder elkaar en uitsluitend als hij het zelf niet horen kon liever van gebotoxte hypochonder. Immer omringd door lijfwachten die er zorg voor droegen dat elk zorgvuldig geverfd haartje op zijn plek bleef. Maar toen zijn laatste minuten waren aangebroken, was hij vies en bezweet, weggekropen in een rioolbuis en smeekte 'Niet schieten, niet schieten!'


Het waren zijn laatste woorden, zeggen degenen die bij hem waren toen hij stierf. Of dat echt zo is, zullen we nooit weten. Alleen dode helden gunnen we gedenkwaardige uitspraken en gevatte opmerkingen op hun sterfbed.


Heinrich Heine: 'Dieu me pardonnera. C'est son metier.'


Bing Crosby: 'That was a great game of golf, fellers.'


Wie dood gaat in het verkeerde kamp, haalt zelden de canon. Over de laatste woorden van Saddam Hoessein, die daar ruim over had kunnen nadenken alvorens hem de strop werd omgelegd, bestaat geen consensus. Het was iets met 'God is groot en Mohammed is Zijn boodschapper', mogelijkerwijs zei hij ook 'Palestina is Arabisch.'


In delen van Afrika is Kadhafi een held, nog steeds. Mannen als Foday Sankoh uit Sierra Leone en Liberia's Charles Taylor gingen bij hem in de leer. Het geleerde brachten ze in praktijk in smerige guerrilla's thuis. Bij de BBC kregen ze gisteravond nogal wat inbellende Afrikanen te verwerken die de Broeder Leider uitbundig prezen.


Maar nu gaat de strijdheer de annalen in als een lafaard die zich als een rat in een hol had verschanst en die, toen het einde onvermijdelijk was, enkel om zijn leven kon smeken. Op BBC World bleef de tickertape onderin beeld het herhalen, opdat we niet vergaten: Kadhafi was niet zomaar dood, hij stierf 'begging for his life'. En daar verscheen het beeld weer van die bebloede, tot pulp geslagen oude man. De overwinnaar bepaalt het beeld, dat hoort bij de beloning.


Van de slachtoffers van Kadhafi en zijn 42-jarige, bizarre regime kennen we de laatste woorden niet. Die stierven in de anonimiteit van de folterkamer, in de vlammen van Lockerbie, of ze werden opgehangen ten overstaan van de natie. Zoiets houdt de discipline erin.


Onder de uitzinnige opstandelingen die hem vonden, is inmiddels enige discussie over de vraag wie de beslissende schoten afvuurde. Al Arabiya riep fluks een 18-jarige jongen uit tot de schutter, al werd dat later weersproken. Niettemin geloof ik het graag. Op de filmbeelden draagt de jongen op zijn lange zwarte krullen een petje van the New York Yankees, Amerika's beste honkbalteam dat legenden voortbracht als Joe DiMaggio en Babe Ruth. Zijn rechthand omklemt een oorlogstrofee: een gouden pistool dat van Kadhafi is geweest. Hij oogt niet ouder dan 16.


De woestijnvos is levend gevangen en zou daarna aan zijn verwondingen zijn bezweken. Of hij daarbij een handje is geholpen, zal mogelijk voor eeuwig het geheim van Sirte blijven.


Spijtig dat hij niet voor een rechter heeft kunnen staan, reageerden diverse wereldleiders vroom. Maar ik vermoed dat velen van hen opgelucht adem hebben gehaald nu zeker is dat het nooit zal komen tot een rechtszaak waarin hun innige banden met de Broeder Leider en diens olie in al hun smoezeligheid in het volle licht van de openbaarheid zullen komen te staan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden