EEN RAMPENPLAN VOOR HET ONDERWIJS

HET water staat de scholen tot de lippen. Het tekort aan leerkrachten zorgt voor steeds meer lesuitval. In 1999 viel 4,6 procent van de lessen uit, in 2000 was dat 6 procent....

Het ziekteverzuim bedraagt in het primair onderwijs bijna 9 procent, in het voortgezet onderwijs 8 procent. Omdat er vrijwel geen leraren meer in een vervangingspool zitten, wordt vervanging bij verzuim steeds moeilijker. In de grote steden wordt slechts in de helft van de ziekte gevallen een oplossing gevonden.

De vraag naar onderwijspersoneel is groter dan wat de lerarenopleidingen de komende jaren aan nieuwe docenten zullen afleveren. De gemiddelde leeftijd van leraren is nergens in Europa zo hoog als in Nederland.

Volgende week praat minister Hermans van Onderwijs met de onderwijs- en ambtenarenbonden over hun voorstel een rampenplan op te stellen. De bonden pleiten voor een pakket maatregelen dat direct mensen voor de klas moet opleveren.

Sommige suggesties van de bonden liggen voor de hand. Zo willen ze door vrijstelling van collegegeld, kwijtschelding van studieschuld en studieloon studenten naar de lerarenopleidingen lokken. Mensen zonder werk die leraar willen worden, hoeven niet meer te solliciteren en arbeidsongeschikten die voor de klas willen, krijgen een premie.

De vakbonden pleiten voor overheveling van het budget van de Melkertbanen van Sociale Zaken naar Onderwijs. Door het onderwijsondersteunend personeel een permanente plaats in de school te geven, kan de leraar zich op het lesgeven concentreren. De bonden geven hun verzet tegen zij-instromers van buiten het onderwijs op. Zelfs politieke vluchtelingen zijn welkom voor de klas.

Een ander taboe dat de onderwijsbonden bereid zijn te doorbreken, is de arbeidstijdverkorting. Opschorten van ATV, verlenging van de 'normjaartaak' en uitstel van vervroegde uittreding zijn, tegen betaling van extra toeslagen, opeens bespreekbaar.

De schaarste aan docenten geeft de bonden uiteraard alle aanleiding om de verbetering van de arbeidsomstandigheden op de agenda te zetten. Wat hen betreft moet Economische Zaken bijspringen om de scholen van adequate informatietechnologie plus ondersteuning te voorzien. Daarnaast denken de bonden aan verruiming van gratis kinderopvang om docenten te bewegen één of meer dagen per week langer te gaan werken. Vergoeding van verhuiskosten, korting op hypotheken en toewijzing van huizen moeten leraren direct aan betaalbare huisvesting helpen.

Als dat allemaal niet helpt, zo besluiten de bonden hun appèl aan Hermans dramatisch, komen vormen van sociale dienstplicht in het vizier. Iedere Nederlander zou dan twee jaar in één van de sectoren onderwijs, zorg of veiligheid moeten werken. In Duitsland bestaat die sociale dienstplicht al. In de jaren vijftig konden Nederlandse mannen aan de militaire dienst ontkomen door voor de klas te gaan staan. Dat de bonden deze ultieme, in onze tijd amper voorstelbare maatregel toch naar voren brengen, onderstreept de ernst van de situatie.

Zonder iets af te doen aan de waardevolle suggesties die de bonden bij Hermans op tafel leggen, is het zinvol na te denken hoe van de nood een deugd gemaakt kan worden. Ik denk daarbij vooral aan diversificatie, meer autonomie en modern personeelsbeleid. Hermans is er tot dusver, mede door tegenstand van de bonden, niet in geslaagd differentiatie, prestatiebeloning en (financiële) versterking van het schoolmanagement van de grond te krijgen. Maatwerk is wél nodig.

De schaarste aan docenten is namelijk ongelijk verdeeld. Begrijpelijkerwijs gaan de leraren op zoek naar scholen en plaatsen waar het werkklimaat het prettigst is. In de vier grote steden is het tekort aan docenten het meest acuut, daar valt 7,7 procent van de lessen uit. Op de vmbo-scholen is het moeilijker aan docenten te komen dan in het vwo.

Het ligt dus voor de hand om, naar Brits voorbeeld, leraren in de grote steden en op vmbo-scholen extra te betalen. Veel valt nog te winnen met vermindering van het ziekteverzuim. Schoolmanagers die erin slagen dat verzuim terug te dringen, zouden moeten worden beloond.

Vergroting van de vrijheid van scholen zelf financiële bronnen aan te boren, kan bijdragen aan een beter arbeidsklimaat voor docenten. Hetzelfde geldt voor vergroting van de programmatische vrijheid van scholen. De gisteren aangekondigde versoepeling van de basisvorming is daarbij pas een eerste stap.

De bonden pleiten, gesteund door het rapport Voor een dubbeltje op de eerste rang van onderzoeksinstelling Nyfer, voor een structurele verhoging van het onderwijsbudget. Daar valt wat voor te zeggen, mits dat budget voor maatwerk wordt ingezet en individuele scholen stimuleert zelf voor oplossingen te zorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden