Een raket op Tel Aviv om Caïro te raken

Het is ongelooflijk hoeveel er wordt gedebatteerd over de Gaza-oorlog alsof het nog 1979 is. Alsof het Israëlisch-Palestijns conflict een op zichzelf staande strijd is tussen de twee meest betrokken partijen. Alsof de horror beëindigd zou kunnen worden als slimme onderhandelaars maar een 'doorbraak' konden bereiken en een pad konden banen naar een twee-staten-oplossing.


Maar het is geen 1979. Het geweld tussen Israël en Hamas mag lijken op eerdere campagnes, maar de context is veranderd. Want het Midden-Oosten is begonnen aan wat Richard Haass (van de Council on Foreign Relations) zijn Dertigjarige Oorlog noemt - een overlappende serie conflicten en marionettenoorlogen die nog tientallen jaren kan duren en die de identiteit en de kaart van de regio blijvend kan veranderen. De rivaliteit tussen soennieten en sjiieten heeft een kookpunt bereikt, net zoals die tussen Arabische autoritaire leiders en islamisten. Uiteengereten door sektarisch geweld bestaat Irak niet langer in zijn oude vorm. Meer dan 170 duizend Syriërs zijn gedood in een afschuwelijke burgeroorlog.


De rivaliteit tussen soennieten onderling heeft ook een kookpunt bereikt. Saoedi-Arabië, Qatar, Turkije en andere naties voeren een intra-soennitische oorlog en sturen vooruitgeschoven posten uit die alle spanningen in het gebied op scherp zetten. De Saoedisch-Iraanse rivaliteit ligt ook op koers: beide wedijveren om de regionale hegemonie te verwerven en denken aan een nucleaire wapenwedloop.


In 1979 was de Israëlisch-Palestijnse situatie vloeibaar, maar de omliggende Arabische wereld was relatief stagnerend. Nu is de omgeving een ketel van kolkende veranderingen terwijl het Israëlisch-Palestijns conflict een zich herhalende Groundhog Day is. Het resultaat: de grote regionale veranderingen zijn de motoren achter wat er gebeurt, inclusief in Gaza. Het Israëlisch-Palestijns conflict is een podium geworden waarop de regionale botsingen in de Arabische wereld worden uitgevochten. Als machten in het Midden-Oosten botsen, nemen ze Israël onder vuur om daarvan profijt te trekken.


Kijk naar hoe de huidige strijd in Gaza begon. Autoritaire krachten en islamisten hebben met elkaar gestreden om de macht in Egypte. De islamisten leken aan de winnende hand, maar de militairen sloegen terug. Ze sloten circa 95 procent van de tunnels tussen Gaza en Egypte. Als bedoeld, was dat de economische doodsteek voor Hamas.


Hamas moest een einde maken aan die blokkade, maar het kon Egypte niet aanvallen, dus viel het Israël aan. Als Hamas zich kon presenteren als heroïsche strijder in een dodelijk gevecht met de Joodse staat, als Arabische tv-schermen gevuld zouden worden met dode Palestijnse burgers, dan zou de publieke verontwaardiging Egypte dwingen de blokkade op te heffen. Burgerslachtoffers waren onderdeel van deze strategie.


Toen Mousa Abu Marzouk (het plaatsvervangend hoofd van het politieke bureau van Hamas) een pleidooi voor een staakt-het-vuren afwees, stelde hij de retorische vraag: 'Wat zijn tweehonderd martelaren vergeleken met beëindiging van de blokkade?' De bekende Israëlische journalist Avi Issacharoff vatte de strategie aldus samen: 'Vergis je niet, Hamas blijft gecommitteerd aan de vernietiging van Israël. Maar ze vuren raketten af op Tel Aviv om Caïro te raken.'


Dit conflict heeft de smaak van een marionettenoorlog. Turkije en Qatar steunen Hamas in de hoop er voordeel van te hebben in hun regionale rivaliteit met Egypte en Saoedi-Arabië. De Egyptenaren en zelfs de Saoedi's steunen stilletjes Israël in de hoop dat Israëlische macht Hamas zal verzwakken.


Het is niet langer logisch om naar het Israëlisch-Palestijns conflict te kijken als onafhankelijke strijd. Zoals elk ander conflict in de regio moet het worden bezien als onderdeel van de grotere Dertigjarige Oorlog. Het zou mooi zijn als Israël zich kon terugtrekken uit Gaza en de Westoever en zich kon afschermen tegen deze oorlog, maar dat is niet mogelijk. Geen enkele buitenstaander kan dit complexe historische proces begrijpen maar Israël zal - net als de Verenigde Staten - ertoe geroepen worden sommige van de radicalere spelers zoals Hamas en ISIS tenminste te verzwakken.


In 1979 zag het Arabisch-Israëlische conflict eruit als een botsing tussen beschavingen, tussen een westerse democratie en een autocratie uit het Midden-Oosten. Nu oogt het conflict als een onderdeel van een strijd binnen de Arabische beschaving, over haar toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden