NieuwsRadicale belastinghervorming

Een radicale belastinghervorming: zo kan het, denkt de ChristenUnie

Jarenlang negeerde het Binnenhof de aanzwellende roep van deskundigen om een drastische hervorming van het belastingstelsel. Regeringspartij de ChristenUnie waagt het er nu toch op. ‘We maken het eenvoudig, begrijpelijk en rechtvaardig.’

ChristenUnie fractievoorzitter Gert-Jan Segers tijdens een online partijcongres in een studio van de EO.Beeld ANP

‘Het belastingsysteem barst uit zijn voegen van de ongerijmdheden en onrechtvaardigheden’, zegt Gert-Jan Segers (51), partijleider van de ChristenUnie. ‘De uitvoering is problematisch, kijk alleen al naar de affaire rond de kinderopvangtoeslag, maar het allerbelangrijkst is de onrechtvaardige verdeling van de welvaart. De Rabobank berekent dat de afgelopen veertig jaar 60 procent van de welvaartsgroei bij bedrijven terecht kwam, 40 procent bij de overheid en nul procent bij huishoudens. Redenen genoeg om het belastingstelsel te herzien.’

Zo gezegd zo gedaan. En de ChristenUnie levert geen half werk. Pieter Grinwis (41), de nummer vijf op de kandidatenlijst, heeft van ‘scratch’ een geheel nieuw stelsel ontworpen. Grinwis is als cijferaar al jaren op de achtergrond betrokken bij de CU in de Tweede Kamer en lid van de gemeenteraad voor CU en SGP in Den Haag.

Hij lepelt met gemak een onrechtvaardigheid op die de belastingen nu veroorzaken. ‘Stel, mijn buurman en ik hebben hetzelfde inkomen, allebei een gezin, twee kinderen, die allebei naar de kinderopvang gaan. Ik woon in een koophuis, hij huurt in de vrije sector. Ik heb hypotheekrenteaftrek, hij niet. Door die aftrek is mijn fiscaal inkomen lager waardoor ik ook nog eens meer kinderopvangtoeslag krijg. Dat is toch niet uit te leggen ?’

In zijn hervorming keert Grinwis daarom terug naar de basis: simpele belastingheffing. De ChristenUnie schrapt radicaal alle toeslagen, kortingen en veel aftrekposten die in de loop der jaren in het stelsel zijn geslopen om bepaald gedrag te bevorderen of een specifieke doelgroep tegemoet te komen. De zorgtoeslag, de kinderopvangtoeslag, de zorgtoeslag, de kinderbijslag, het kindgebonden budget, de hypotheekrenteaftrek en de zelfstandigenaftrek: ze verdwijnen allemaal. ‘Dat maakt de uitvoering een stuk eenvoudiger’, zegt Grinwis.

Maar dat heeft ook gigantische gevolgen voor de koopkracht van vrijwel alle doelgroepen. Dat wil de CU op drie manieren compenseren. Ten eerste krijgt elk huishouden een basiskorting, een soort basisinkomen. Ten tweede stelt de CU een belastingverlaging voor. Nu betalen middeninkomens 37 procent belasting, dat kan dalen naar 32 procent. Ten derde voorziet het plan in een verhoging van tien procent van het minimumloon, de bijstand en de AOW. Dat is nodig om de laagste inkomens en uitkeringsgerechtigden te compenseren voor het afschaffen van vooral de toeslagen.

Ter vervanging van de zorgtoeslag voert de CU een nieuw regime in voor de zorgkosten. ‘Iedereen betaalt de premie aan de zorgverzekeraar, maar die geeft een inkomensafhankelijke korting. De belastingdienst laat de zorgverzekeraar weten in welke inkomensgroep je zit en de verzekeraar kijkt welke korting daarbij hoort. Dat gebeurt nu ook bij woningcorporaties die een inkomensafhankelijke huurverhoging kunnen doorvoeren’, zegt Grinwis.

De hele operatie heeft niet alleen gevolgen voor inkomens. De manier waarop huisbezit wordt belast, heeft gevolgen voor de hele woningmarkt. Het voorstel om zelfstandig wonende studenten een basiskorting van 500 euro te geven, is een alternatief voor het studieleenstelsel. En de afschaffing van de zelfstandigenaftrek heeft gevolgen voor de manier waarop werk geregeld wordt. ‘In ons verkiezingsprogramma komen we op al die onderwerpen terug’, belooft Segers.

Over de hele linie leidt de operatie tot een forse lastenverschuiving, blijkt uit de doorrekening van het Centraal Planbureau die de ChristenUnie liet maken. Per saldo verwacht het CPB dat gezinnen er ruim 11 miljard op vooruit gaan, het bedrijfsleven gaat er 8 miljard op achteruit. ‘Dat’, zegt Segers, ‘is een inhaalslag voor de scheefgetrokken welvaartsverdeling in de afgelopen jaren. Maar we pakken vooral belastingontwijking van grote bedrijven aan, niet het midden- en kleinbedrijf of familiebedrijven.’

Iedereen erop vooruit, maar wel 8 miljard tekort

De voornaamste reden waarom het Binnenhof zich in het afgelopen decennium niet aan een grootscheepse belastinghervorming waagde, zijn de te verwachten kosten. Eerdere hervormingen leerden dat er altijd ongewenste koopkrachteffecten optreden die vervolgens weer gerepareerd moeten worden met miljarden euro’s uit de schatkist.

Daar loopt ook de ChristenUnie tegenaan, concludeert het Centraal Planbureau na doorrekening van het plan. De voorgestelde hervorming kost de staatskas volgens het CPB in de komende kabinetsperiode (tot 2025) ruim 8 miljard euro. Een ander effect: de werkgelegenheid daalt met ruim 2 procent.

Grinwis laat zich niet ontmoedigen. ‘Dat is het halve verhaal. Deze voorstellen voer je niet in een klap in maar geleidelijk. In 2030 rekent het rond. Het gaat om overgangskosten. Maar die worden lager want we komen in ons verkiezingsprogramma nog met andere voorstellen. Bijvoorbeeld over verhoging van accijnzen op tabak, een hogere vliegbelasting en rekeningrijden. Al met al wordt het eerlijker en gaan alle inkomensgroepen er gemiddeld op vooruit.’

De gevolgen voor de werkgelegenheid zouden wel eens lager kunnen zijn dan het CPB verwacht, denkt Grinwis. ‘Het zou gaan om zo’n 170 duizend banen op lange termijn. Maar het CPB schrijft ook dat deze stelselwijziging dusdanig groot is dat de economische effecten met meer dan de gebruikelijke onzekerheid zijn omgeven. Eigenlijk zeggen ze: we kunnen het niet zeker weten. Belangrijker, de politiek heeft zich al te lang laten gijzelen door een modellen werkelijkheid. Ik geef je op een briefje: op die manier komt een belastinghervorming nooit van de grond.’

Partijleider Segers hekelt de die politieke fixatie op werkgelegenheidscijfers, zoals de modellen van het CPB die voorspellen. ‘Alles is gericht op de werkgelegenheidseffecten, terwijl we allemaal weten dat het papieren uitkomsten zijn die weinig over de werkelijkheid zeggen. Bovendien draait het leven om meer dan werk en carrière maken. Dat is belangrijk, maar ook dat je er voor je kinderen bent, voor je ouders en anderen. Als je op je sterfbed ligt, gaat het erom dat er mensen om je heen staan die van je houden.’

Lees verder hoe in 2016 de fiscalist bij uitstek, Leo Stevens, al pleitte voor een nieuw belastingstelsel. In zijn ogen zette Rutte II de geloofwaardigheid van het stelsel al op de helling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden